YANGI OʻZBEKISTONDA LOGISTIKA XIZMATLARINI ZAMONAVIY YONDASHUVLAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISH

Yakutxon Karrieva

Mualliflar

Yakutxon Karrieva Muallif

{$ Etel}:

logistika xizmatlari, transport-logistika tizimi, Logistika 4.0, raqamli logistika, multimodal tashish, tranzit salohiyati, Logistika samaradorligi indeksi, yuk aylanmasi, xalqaro transport yoʻlaklari, Yangi Oʻzbekiston.

Abstrak

Maqolada 2017-2025-yillarda Oʻzbekistonda logistika xizmatlari qanday rivojlangani va bu rivojlanish zamonaviy yondashuvlar talablariga qanchalik javob berishi oʻrganilgan. Tadqiqotda Milliy statistika qoʻmitasining rasmiy maʼlumotlari, Jahon bankining Logistika samaradorligi indeksi (LPI) natijalari hamda 2025-2026-yillarda qabul qilingan transportlogistikaga oid Prezident qarorlari tahlil qilindi. Baza indekslari, oʻrtacha yillik oʻsish surʼati, transport turlari boʻyicha tarkibiy siljish va maqsadli koʻrsatkichlarga yetish uchun zarur surʼat hisoblandi. Solishtirish uchun Qozogʻiston, Gruziya, Turkiya va Xitoy koʻrsatkichlari olindi. Avtomobil transportining yuk aylanmasi sakkiz yilda 1,95 baravar koʻpaygani, temir yoʻlniki esa 21,8 foizga oshgani aniqlandi. Shu sababli temir yoʻlning ikki transport turi umumiy yuk aylanmasidagi ulushi 62,7 foizdan 51,3 foizga tushgan. Transport xizmatlarining real hajmi yiliga oʻrtacha 7,1 foizga oʻsgan, ammo 2020-yilda 13,2 foizga qisqargan. 2018-2023-yillarda LPI boʻyicha bojxona bahosi 2,10 balldan 2,6 ballga koʻtarilgan, yuklarni kuzatish va oʻz vaqtida yetkazish baholari esa mos ravishda 0,31 va 0,29 ballga pasaygan. 2023-yilda Oʻzbekiston umumiy ball boʻyicha Turkiyadan 0,8 ballga ortda boʻlib, eng katta farq yuklarni kuzatish va infratuzilmada kuzatilgan. Avtomobil transportida oʻrtacha tashish masofasi ham 13,4 km dan 18,3 km ga uzaygan. Bu natijalardan koʻrinadiki, oʻsish koʻproq hajm hisobiga boʻlmoqda va xizmat sifati undan orqada qolmoqda. Tranzit va transport xizmatlari eksporti boʻyicha 2030-yilga belgilangan maqsadlar soʻnggi yillarda kuzatilgan surʼatdan ancha past surʼatni talab qiladi. LPI reytingida 55-oʻrinni egallash maqsadi Jahon banki 2026-yilda yagona reytingdan voz kechgani uchun oʻlchov asosini yoʻqotdi. Muallif maqsadli koʻrsatkichlarni yetkazish vaqti, chegarada kutish muddati va elektron hujjatlar ulushi kabi sifat oʻlchovlariga oʻtkazishni, multimodal terminallarni yangi temir yoʻl loyihalari bilan bogʻlashni hamda milliy ekspeditorlik kompaniyalarini qoʻllab-quvvatlashni taklif qiladi.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Bibliografik havolalar

1. Arvis, J.-F., Herrera Dappe, M., Ulybina, D., & Wiederer, C. (2026). Connecting to compete 2025: The new Logistics Performance Indicators 2.0. World Bank.

2. Arvis, J.-F., Ojala, L., Shepherd, B., Ulybina, D., & Wiederer, C. (2023). Connecting to compete 2023: Trade logistics in an uncertain global economy. World Bank.

3. Barreto, L., Amaral, A., & Pereira, T. (2017). Industry 4.0 implications in logistics: An overview. Procedia Manufacturing, 13, 1245-1252.

4. Christopher, M. (2016). Logistics & supply chain management (5th ed.). Pearson.

5. Faye, M. L., McArthur, J. W., Sachs, J. D., & Snow, T. (2004). The challenges facing landlocked developing countries. Journal of Human Development, 5(1), 31-68.

6. Hausman, W. H., Lee, H. L., & Subramanian, U. (2013). The impact of logistics performance on trade. Production and Operations Management, 22(2), 236-252.

7. Hofmann, E., & Rüsch, M. (2017). Industry 4.0 and the current status as well as future prospects on logistics. Computers in Industry, 89, 23-34.

8. Ivanov, D. (2020). Predicting the impacts of epidemic outbreaks on global supply chains: A simulation-based analysis on the coronavirus outbreak (COVID-19/SARS-CoV-2) case. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 136, 101922.

9. Karrieva, Y. K. (2019). Strategy of functioning of logistics companies in Uzbekistan. International Journal of Innovative Technology and Exploring Engineering, 8(9S3), 176-180. https://doi.org/10.35940/ijitee.I3035.0789S319

10. Karrieva, Ya. K. (2025). Oʻzbekistonda yashil logistikani rivojlantirish istiqbollari. Marketing, (2), 26-32.

11. Karriyeva, Ya. K., Karriyeva, Sh. S., Karriyev, K. S., & Joʻrayeva, F. J. (2023). Oʻzbekistonda raqamli logistikani rivojlantirishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 11(3), 315-327. https://doi.org/10.55439/EIT/vol11_iss3/i33

12. Kun.uz. (2026, February 10). Uzbekistan ratifies feasibility study agreement for Trans-Afghan railway. https://kun.uz/en/news/2026/02/10/uzbekistan-ratifiesfeasibility-study-agreement-for-trans-afghan-railway

13. Lambert, D. M., & Cooper, M. C. (2000). Issues in supply chain management. Industrial Marketing Management, 29(1), 65-83.

14. Limão, N., & Venables, A. J. (2001). Infrastructure, geographical disadvantage, transport costs, and trade. The World Bank Economic Review, 15(3), 451-479.

15. McKinnon, A. (2018). Decarbonizing logistics: Distributing goods in a low carbon world. Kogan Page.