ТАКСОНОМИЯ - СТАНДАРТ ЗЕЛЕНОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ
Если бы в сфере «зеленого» финансирования специалисты определяли наиболее значимые процессы и решения, то принятие национальной таксономии отнесли бы к числу важнейших. Именно таксономия отвечает на простой и одновременно самый сложный вопрос: а что есть «зеленое» и устойчивое в экономике? В настоящее время около 20 стран разработали национальные «зеленые» таксономии. Первопроходцами в области создания таксономии «зеленых» проектов являются Европейский Союз, Китайская Народная Республика, которые разработали и внедрили свои собственные версии, адаптированные к своим условиям, создавая глобальную сеть таких систем. Наиболее известной среди них считается Таксономия ЕС, на которую ориентируются многие страны при формировании долгосрочных программ развития и стратегии энергоперехода благодаря ее проработанности и детальному описанию критериев. Изучение опыта указанных стран, которые достаточно успешно решают проблемы модернизации экономики, концентрации ресурсов и средств на приоритетных инновационных проектах, конкурентоспособных технологий, является важным для дальнейшего совершенствования национальной классификации «зеленых» проектов.
Copyright (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
РОЛЬ ДИВЕРСИФИКАЦИИ ТУРИСТИЧЕСКИХ УСЛУГ В СНИЖЕНИИ УЯЗВИМОСТИ ЭКОНОМИК
В статье анализируется, как чрезмерная зависимость экономики от туристического сектора (особенно международного) создавала значительные уязвимости в условиях глобальных потрясений, таких как пандемия COVID-19. На примерах показателей Таиланда, Индонезии, Мальдив и ряда других стран рассматривается, как остановка туристического потока воздействовала на ВВП, занятость и экономическую устойчивость страны. Делается вывод, что развитие услуг должно идти через дифференциацию, включать различные направления и быть менее зависимыми от внешних шоков. Целью настоящей статьи является анализ рисков, присущих сфере услуг в странах с высокой степенью зависимости от туристического потока с опорой на статистические данные таких стран как Таиланд, Индонезия и Мальдивы, с показателями с 2019 по 2025 гг.
НЕСТАНДАРТНЫЕ ОЦЕНКИ В ОДНОМЕРНЫХ И ПРОСТРАНСТВЕННЫХ AR-МОДЕЛЯХ
В докладе предлагаются оценки параметров авторегрессии, отличные от оценок наименьших квадратов. Оценки наименьших квадратов в неустойчивых (критических) случаях, т.е. когда корни характеристического уравнения лежат на единичной окружности, имеют, как правило, сложное предельное распределение. Предлагаемые же нестандартные оценки в большинстве критических случаев имеют более простое предельное распределение.
Обыкновенная авторегрессии первого порядка
SUN’IY INTELLEKT VA MATEMATIK MODELLASHTIRISHGA ASOSLANGAN RAQAMLI SIGNALLARNI QAYTA ISHLASHDA ILG‘OR SHOVQINNI KAMAYTIRISH USULLARI
Ushbu maqolada radiokanallardagi shovqin tufayli signal sifatining pasayishi va bit xato darajasi ning oshishi muammosi tahlil qilindi. Shovqin manbalari sifatida termik shovqin, atmosferik shovqin, interferensiya va ko‘p yo‘lli tarqalish effekti ko‘rib chiqilgan. Muammoni yechish uchun matematik modellashtirish, filtrlar va sun’iy intellekt modellaridan foydalanish asosida shovqinli nochiziqli signalini tozalash va original signalni tiklash jarayoni tahlil qilingan. Shovqinli raqamli signalni qayta ishlash va uning sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash maqsadida 1D CNN modeliga asoslangan dasturiy yechim ishlab chiqilgan. Modelning tuzilishi, o‘qitish bosqichlari hamda signalni filtrlash jarayonidagi vizual va miqdoriy natijalari tahlil qilingan. O‘tkazilgan tajribalar asosida taklif etilgan yondashuv bit xato darajasini sezilarli kamaytirishi va radio, mobil aloqa tizimlarida signal sifati oshishiga xizmat qilishimumkinligini keltirilgan.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA DEPOZIT BOZORINING ZAMONAVIY HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENTSIYALARI
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida bank depozit bozori faoliyatining hozirgi holati, uning shakllanish xususiyatlari hamda rivojlanish tendensiyalari har tomonlama tahlil qilinadi. Mamlakatda amalga oshirilayotgan moliyaviy islohotlar, bank tizimini liberallashtirish jarayonlari va aholi hamda xoʻjalik yurituvchi subyektlarning bank omonatlariga boʻlgan ishonchi ortib borishi depozit bozorining barqaror rivojlanishiga muhim omil sifatida baholanadi. Maqolada depozit bozorining tarkibiy tuzilmasi, jumladan jismoniy va yuridik shaxslar depozitlarining hajmi, muddati va valyuta kesimidagi dinamikasi tahlil qilinadi. Shuningdek, depozitlar boʻyicha foiz stavkalari, banklar oʻrtasidagi raqobat muhitining kuchayishi, depozit mahsulotlarining diversifikatsiyasi hamda raqamli bank xizmatlarining joriy etilishi jarayonlari alohida oʻrganiladi. Tadqiqot davomida Oʻzbekiston bank sektorida depozit bozorining rivojlanishiga ta’sir etuvchi asosiy omillar — makroiqtisodiy barqarorlik, inflyatsiya darajasi, pul-kredit siyosati, aholi daromadlari va moliyaviy savodxonlik darajasi chuqur tahlil qilinadi. Bundan tashqari, omonatlarni sugʻurtalash tizimi, depozitlarni himoyalash mexanizmlari va ularning bank tizimiga boʻlgan ishonchni oshirishdagi roli yoritib beriladi.
depozit bozori, bank omonatlari, bank tizimi, moliyaviy islohotlar, pul-kredit siyosati, foiz stavkalari, banklararo raqobat, aholi jamg‘armalari, moliyaviy barqarorlik, raqamli bank xizmatlari.
O‘ZBEKISTON FUQAROLARI ORASIDA KIBERSAVODXONLIK DARAJASI TAHLILI
Ushbu maqolada Oʻzbekiston fuqarolari orasida kibersavodxonlik darajasi hamda uning shakllanish omillari tahlil qilingan. Raqamli texnologiyalar keng joriy etilayotgan sharoitda kibersavodxonlik shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish, internetdan xavfsiz va samarali foydalanish hamda kiberxavfsizlik qoidalariga rioya etishni oʻz ichiga oladi. Tadqiqotda aholining turli yosh guruhlari boʻyicha kibersavodxonlik koʻrsatkichlari oʻrganilib, mavjud muammolar aniqlangan. Yoshlar internetdan faol foydalansalar-da, kiberrisklarni baholashda bilim yetishmasligi qayd etilgan. Shuningdek, ayrim ijtimoiy qatlamlarda raqamli xavfsizlik ko‘nikmalarining sustligi aniqlangan. Maqolada kibersavodxonlikni oshirish bo‘yicha taʼlimiy va tashkiliy tavsiyalar ishlab chiqilgan bo‘lib, ular raqamli madaniyatni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Kibersavodxonlik, kibermadaniyat, kiberxavfsizlik, raqamli texnologiyalar, raqamli bilim va ko‘nikmalar, kiberrisklar, axborot xavfsizligi, raqamli tafakkur, onlayn ta’lim, internet xavfsizligi.
MODERN CIRCUIT DESIGN APPROACHES IN DIGITAL DEVICE ENGINEERING
This article explores modern circuit design approaches in digital device engineering, focusing on contemporary schematic, architectural, and technological solutions used in the development of high-performance, energy-efficient, and reliable digital systems. The study analyzes the evolution of digital circuit design from classical transistor–transistor logic and CMOS-based solutions to advanced system-on-chip (SoC), field-programmable gate array (FPGA), and application-specific integrated circuit (ASIC) technologies. Particular attention is paid to the role of schematic design methodologies, modular architecture, and hierarchical design principles in improving scalability, flexibility, and functional accuracy of digital devices. The article also examines the application of modern electronic design automation (EDA) tools and simulation environments that enable designers to model, verify, and optimize circuit behavior at various abstraction levels. Timing analysis, power consumption optimization, signal integrity, and fault tolerance are considered as key aspects of contemporary circuit design. In addition, the paper highlights the importance of integrating low-power design techniques, such as clock gating, power gating, and dynamic voltage and frequency scaling, in response to increasing demands for energy-efficient digital devices.
digital device engineering, modern circuit design, schematic design approaches, CMOS technology, FPGA, ASIC, system-on-chip (SoC), electronic design automation (EDA), lowpower design, hardware description languages (HDL), signal integrity, power optimization.
KICHIK BIZNES EKSPORT SALOHIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING XORIJIY TAJRIBASI
Kichik biznes subyektlarining eksport faoliyatini qo‘llab-quvvatlash zamonaviy iqtisodiyotning muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada kichik biznes eksport salohiyatini oshirishda xorijiy mamlakatlar tajribasini tahlil qilish orqali O‘zbekiston uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot imrad metodologiyasi asosida olib borilgan bo‘lib, Germaniya, Chili, Turkiya, Argentina va boshqa rivojlangan mamlakatlarning kichik biznesni eksportga yo‘naltirish dasturlari chuqur o‘rganilgan. Tahlil natijalariga ko‘ra, muvaffaqiyatli eksport qo‘llabquvvatlash tizimi bir nechta asosiy elementlarni o‘z ichiga olishi kerak: eksport agentliklarining xalqaro tarmoqlari, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari, sertifikatlash xizmatlari va bozor tadqiqotlari. Maqolada O‘zbekiston kichik biznesi uchun xorijiy tajribalarni moslashtirishning aniq yo‘llari taqdim etilgan.
kichik biznes, eksport salohiyati, xorijiy tajriba, eksport agentliklari, moliyaviy qo‘llab-quvvatlash, sertifikatlash, bozor tadqiqotlari, xalqaro savdo.
DESIGN AND OPTIMIZATION OF ENERGY-EFFICIENT INVERTERS BASED ON MICROCONTROLLERS
This article is devoted to the design and optimization of energy-efficient inverters based on microcontrollers, which play a crucial role in modern power electronics, renewable energy systems, and industrial automation. The growing demand for efficient energy conversion, reduced power losses, and intelligent control has made microcontroller-based inverter systems an important area of research and practical application. The study aims to analyze advanced control strategies and circuit design approaches that enhance inverter performance while minimizing energy consumption and improving operational reliability. The research focuses on the development of an inverter architecture that integrates a microcontroller for real-time monitoring, control, and optimization of switching processes. Special attention is given to pulse-width modulation (PWM) techniques, adaptive control algorithms, and feedback mechanisms that enable dynamic adjustment of inverter operating parameters according to load conditions and input voltage variations. These methods contribute to improved output voltage quality, reduced harmonic distortion, and higher overall system efficiency. In addition, the article examines the selection of power electronic components, such as switching devices, gate drivers, and passive elements, from the perspective of energy efficiency and thermal performance. Optimization techniques aimed at reducing switching and conduction losses are discussed, along with strategies for thermal management and electromagnetic compatibility. The role of software optimization, including efficient firmware design and real-time control algorithms, is also highlighted as a key factor in achieving high energy efficiency.
BIZNESNI RIVOJLANTIRISHDA SAMARALI BANK VOSITACHILIGINI RIVOJLANTIRISH YO'LLARI
Mazkur maqolada biznes subyektlarini, xususan kichik va o‘rta biznesni rivojlantirishda bank vositachiligining ahamiyati va uning samaradorligini oshirish yo‘llari atroflicha tahlil qilingan. Hozirgi globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida banklar nafaqat moliyaviy resurslarni jalb etuvchi va taqsimlovchi institutlar, balki iqtisodiy barqarorlikni ta’minlovchi, tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy imkoniyatlarini kengaytiruvchi muhim vositachi sifatida maydonga chiqmoqda. Shu bois bank vositachiligi mexanizmlarini takomillashtirish biznes muhitini yaxshilash va iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Maqolada bank vositachiligining nazariy asoslari, uning iqtisodiy tizimdagi o‘rni va funksiyalari ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Tijorat banklarining kreditlash, depozitlar jalb etish, hisob-kitob va to‘lov xizmatlari, investitsion vositachilik hamda konsalting faoliyati orqali biznesni qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, bank vositachiligining samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar — moliyaviy resurslar yetarliligi, foiz siyosati, risklarni boshqarish tizimi, bank xizmatlari sifati va raqamli texnologiyalarning joriy etilishi masalalariga alohida e’tibor qaratilgan.
O’ZBEKISTONDA IJTIMOIY-IQTISODIY JARAYONLARNING RAQAMLASHUVINI MODELLASHTIRISH ORQALI OMILLARNI BOSHQARISHNING ISTIQBOLLARI
O’zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarning raqamlashuvini modellashtirish vositasida omillarni boshqarish istiqbollari – bu mamlakat iqtisodiyoti va jamiyatida raqamli texnologiyalar orqali qaror qabul qilish, siyosat yuritish va prognozlash mexanizmlarini takomillashtirishga xizmat qiladigan muhim yo’nalishdir. Ushbu maqolada O’zbekistonda ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni raqamlashtirish jarayonida modellashtirish vositalarining ahamiyati, imkoniyatlari va istiqbollari tahlil qilinadi.
XORAZM VILOYATIDA UY-JOY KOMMUNAL XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDAGI INNOVATSION RIVOJLANISH HOLATINING TAHLILI
Maqolada Xorazim viloyati uy-joy kommunal xizmatlari ko‘rsatish sohasining innovatsion rivojlanish holatini tahlili, jarayonlarni sub’ektiv baholashga yo‘l qo‘ymaslik uchun o‘xshash va xalqaro tajribadan, shu jumladan, oldingi avlodlarning tajribasidan foydalanish o‘rinlidir bilan uy-joy kommunal xizmat ko‘rsatish muassasalarini boshqarish uchun yangi sifat darajasiga erishish uy-joy kommunal xo‘jaligini avtomatlashtirish zaruratlarini bartaraf etish xususiyatlari ko‘rib chiqildi va qiyosiy taqqoslash usuli bilan ilmiy tavsiyalar keltirildi.
uy-joy kommunal xo‘jaligi, boshqaruv, uy-joy fondi, kommunal tarmog‘i, uyjoy bozori, eng kichik kvadratlar usuli, innovatsion, iqtisodiy samaradorlik
THE FINANCIAL STATUS OF RECREATIONAL TOURISM IN UZBEKISTAN AND ITS DEVELOPMENT CONSTRAINTS
This article analyses the present financial status and principal challenges of recreational tourism growth in Uzbekistan. The report examines infrastructure expansion, financial metrics, investment trends, and the sector's impact on GDP, utilising statistical data from 2017 to 2024. Particular emphasis is placed on institutional, financial, and regional inequities that impact sustainable development. The study reveals several obstacles, including inadequate diversity of funding sources, uneven regional development, and restricted private sector involvement. The essay presents policy ideas designed to enhance financial sustainability, improve public-private partnerships, and fortify the investment climate in recreational tourism.
recreational tourism, financial sustainability, investment, tourism infrastructure, public-private partnership, Uzbekistan.
REKREATSION TURIZM BOZORINING RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI VA MOLIYAVIY SALOHIYATI: O‘ZBEKISTON MISOLIDA
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida rekreatsion turizm bozorining rivojlanish yo‘nalishlari va moliyaviy salohiyati kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda 2017–2024- yillar davomida rekreatsion turizm infratuzilmasining tarkibiy o‘zgarishlari, muassasalar sonining dinamikasi hamda xizmatlar hajmining o‘sish tendensiyalari statistik ma’lumotlar asosida baholanadi. Shuningdek, rekreatsion turizm sohasining moliyaviy ko‘rsatkichlari, investitsiya oqimlari, YaIMdagi ulushi va eksport salohiyati tahlil qilinib, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarining samaradorligi yoritib beriladi. Mintaqaviy taqsimot va klaster yondashuvi asosida sohaning hududiy rivojlanish xususiyatlari ochib beriladi hamda Turkiya va Gruziya tajribasi bilan xalqaro taqqoslash amalga oshiriladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda rekreatsion turizmni barqaror rivojlantirish, investitsion jozibadorligini oshirish va raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun nazariy va amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
rekreatsion turizm, turizm infratuzilmasi, moliyaviy salohiyat, investitsiyalar, davlat-xususiy sheriklik, turizm klasterlari, mintaqaviy rivojlanish, raqamli texnologiyalar, O‘zbekiston iqtisodiyoti.
ЦИФРОВЫЕ ЭКОСИСТЕМЫ КАК МЕХАНИЗМ ТРАНСФОРМАЦИИ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ВЗАИМОДЕЙСТВИЙ
В статье рассматриваются цифровые экосистемы как ключевой механизм трансформации современных экономических взаимодействий в условиях формирования цифровой экономики. Актуальность исследования обусловлена ускоренным развитием платформенных бизнес-моделей, ростом роли данных и изменением институциональной структуры рынков, что приводит к пересмотру традиционных форм координации экономической деятельности. Цифровые экосистемы анализируются как сложные социально-экономические системы, объединяющие производителей, потребителей, государственные институты и технологических посредников в едином цифровом пространстве. В работе обосновано, что цифровые экосистемы формируют новые механизмы создания и распределения добавленной стоимости, снижают трансакционные издержки и усиливают сетевые эффекты, тем самым трансформируя характер конкуренции и сотрудничества между экономическими агентами. Особое внимание уделяется институциональным аспектам функционирования цифровых экосистем, вопросам управления данными и роли цифровых платформ в перераспределении экономической власти. Полученные выводы могут быть использованы при разработке стратегий цифровой трансформации бизнеса и формировании государственной политики в сфере цифровой экономики.
цифровая экономика; цифровые экосистемы; платформенные модели; экономические взаимодействия; сетевые эффекты; данные как экономический ресурс; институциональная трансформация; цифровые рынки.
ОЦЕНКА ДИАГНОСТИЧЕСКОГО ПОТЕНЦИАЛА ГЕМАТОЛОГИЧЕСКИХ И БИОХИМИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ ПРИ МОДЕЛИРОВАНИИ ВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ
В статье рассматривается диагностическая значимость гематологических и биохимических показателей при моделировании воспалительных процессов и их использовании в клинико-диагностической практике. Актуальность исследования обусловлена необходимостью повышения точности и информативности ранней диагностики воспалительных состояний, а также совершенствования подходов к интерпретации лабораторных данных в условиях многофакторного патогенеза воспаления. Особое внимание уделяется анализу динамики клеточных и молекулярных маркеров, отражающих системный ответ организма на воспалительные стимулы. В ходе исследования оценивается вклад отдельных гематологических и биохимических параметров в формирование диагностических моделей воспалительных процессов. Показано, что комплексный анализ лабораторных показателей позволяет выявлять скрытые закономерности и повышать чувствительность диагностики по сравнению с использованием изолированных маркеров. Полученные результаты подтверждают целесообразность применения интегративных диагностических подходов при моделировании воспалительных процессов и могут быть использованы для разработки алгоритмов клинической интерпретации лабораторных данных и поддержки принятия врачебных решений.
воспалительные процессы; гематологические показатели; биохимические маркеры; лабораторная диагностика; моделирование воспаления; диагностический потенциал; системный воспалительный ответ; клинический анализ данных.
КИЧИК БИЗНЕС СЕКТОРИ РИВОЖЛАНИШИНИНГ ИМКОНИЯТЛАРИ КЕНГАЙТИРИЛИШИГА ЯНГИ ЁНДАШУВЛАР
мақолада мамлакатимизда иқтисодиётнинг эркинлаштирилиши шароитларида кичик бизнес сектори ривожланишининг имкониятлари ва йўналишлари тадқиқ этилган. Бизнесни қулайлаштириш чоралари натижалари таҳлил эилган.
иқтисодиётнинг эркинлаштирилиши, кичик бизнес сектори, бизнес- муҳит, тадбиркорлик, солиқдар, тадбиркорликни ҳимоялаш.
ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЙ СИНТЕЗ И ОПТИМИЗАЦИЯ РЕГУЛЯТОРОВ ДЛЯ ПРОГНОЗНОГО УПРАВЛЕНИЯ РАСХОДОМ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СРЕД
В статье рассматриваются методы интеллектуального синтеза и оптимизации регуляторов для систем прогнозного управления расходом технологических жидких и газообразных сред. Показано, что использование предиктивных моделей, основанных на нейросетевых и нечетких алгоритмах, позволяет существенно повысить точность регулирования, уменьшить время переходных процессов и минимизировать суммарную стоимость ошибки управления. Выполнен сравнительный анализ работы традиционного ПИД-регулятора и нечеткого ПИД-подобного регулятора. Разработана структурная схема автоматизированной системы прогнозного управления расходом, включающая математическую модель объекта и оптимизированный нечеткий регулятор. Результаты моделирования подтверждают, что предложенный подход обеспечивает стабилизацию расхода при различных возмущающих факторах, снижает перерегулирование и адаптируется к стохастическому характеру технологических процессов.
Интеллектуальное управление, ПИД-регулятор, нечеткий регулятор, расход технологических сред, Advanced Process Control (APC).
ИНВЕСТИЦИОННЫЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ ПРОИЗВОДСТВЕННО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ РЕЗУЛЬТАТИВНОСТИ ПРОМЫШЛЕННЫХ КОМПАНИЙ УЗБЕКИСТАНА
В статье рассматриваются инвестиционные механизмы повышения производственно-экономической результативности промышленных компаний Узбекистана на основе прикладного анализа деятельности АО «O‘zbekiston temir yo‘llari». Актуальность исследования обусловлена необходимостью повышения эффективности использования инвестиционных ресурсов в условиях модернизации промышленной и транспортной инфраструктуры, а также усиления роли крупных инфраструктурных компаний в обеспечении устойчивого экономического роста страны. В работе анализируются особенности формирования и реализации инвестиционной политики, влияние инвестиционных решений на производственные показатели, финансовую устойчивость и операционную эффективность предприятия. Особое внимание уделяется оценке взаимосвязи между инвестиционными вложениями, обновлением основных фондов, внедрением современных технологий и ростом производственно-экономических результатов. На основе анализа деятельности АО «O‘zbekiston temir yo‘llari» выявлены ключевые направления повышения инвестиционной эффективности, связанные с оптимизацией структуры капитальных вложений, совершенствованием механизмов управления инвестиционными проектами и повышением прозрачности инвестиционных процессов. Полученные результаты могут быть использованы при разработке инвестиционных стратегий промышленных компаний и совершенствовании государственной промышленно-инвестиционной политики Узбекистана.
инвестиционная деятельность; инвестиционные механизмы; промышленная компания; производственно-экономическая результативность; инвестиционная эффективность; инфраструктурные инвестиции; управление инвестициями; АО «O‘zbekiston temir yo‘llari»; промышленное развитие; экономика Узбекистана.
UZLUKSIZ KASBIY RIVOJLANISH TIZIMINING TA’LIM SIFATI VA INNOVATSION SALOHIYATGA TA’SIRI
Mazkur maqolada uzluksiz kasbiy rivojlanish tizimining ta’lim sifati va innovatsion salohiyatni oshirishdagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda zamonaviy ta’lim tizimida pedagog va boshqaruv kadrlarining kasbiy bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini doimiy yangilab borish ta’lim samaradorligining asosiy omillaridan biri ekanligi asoslab beriladi. Uzluksiz kasbiy rivojlanish mexanizmlari orqali ta’lim jarayoniga innovatsion yondashuvlar, raqamli texnologiyalar va ilg‘or pedagogik metodlarni joriy etish imkoniyatlari kengayishi ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, kasbiy rivojlanishning institutsional asoslari, uning inson kapitali sifati va ta’lim muassasalarining raqobatbardoshligiga ta’siri tahlil qilinadi. Maqola natijalari ta’lim siyosatini takomillashtirish, innovatsion muhitni shakllantirish hamda ta’lim sifati barqarorligini ta’minlashda uzluksiz kasbiy rivojlanish tizimining muhim strategik ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi.
uzluksiz kasbiy rivojlanish, ta’lim sifati, innovatsion salohiyat, inson kapitali, pedagogik kompetensiya, ta’lim tizimi, innovatsion ta’lim, kasbiy malaka, institutsional rivojlanish, raqamli ta’lim.
THE IMPACT OF INTERNATIONAL TOURISM ON TRADE AND ECONOMIC GROWTH: THE CASE OF UZBEKISTAN
This study empirically examines the dynamic relationships among international tourism, international trade, and economic growth in Uzbekistan over the period 1995–2023. Using annual data and applying the Johansen cointegration framework and Vector Error Correction Model (VECM), the research investigates whether international tourist arrivals exert long-run and shortrun effects on real GDP and trade volume. The analysis incorporates key macroeconomic variables, including gross capital formation, foreign direct investment, trade openness, and the real effective exchange rate. Unit root tests confirm that all variables are integrated of order one, I(1), allowing Johansen’s methodology to test for multiple cointegrating relationships. The results reveal at least one stable long-run cointegrating vector linking international tourism with both economic growth and trade. Long-run coefficients indicate that tourism significantly and positively influences GDP, with a 1% increase in tourist arrivals associated with approximately a 0.32% increase in real GDP. Tourism also exhibits a long-run positive impact on international trade, supporting the tourism–trade complementarity hypothesis. VECM short-run dynamics show that deviations from long-run equilibrium correct at a moderate speed, with the error correction term negative and statistically significant. Granger causality tests confirm bidirectional causality between tourism and GDP in the short run, while tourism unidirectionally causes trade in both the short and long run. Diagnostic testing confirms stability, normality, and absence of serial correlation. Overall, the findings suggest that international tourism acts as a strategic driver of economic development and trade expansion in Uzbekistan, supporting policies that enhance tourism infrastructure, liberalize travel regimes, and integrate tourism into the country’s export diversification strategy.
International tourism, economic growth, International trade, Vector Error Correction Model (VECM), Granger causality, Tourism–trade complementarity.
TAʼLIM EKOTIZIMINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING JAHON TAJRIBASI VA UNDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada jahon mamlakatlarining ta’lim ekotizimini innovatsion rivojlantirish borasidagi ilg‘or tajribalari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, innovatsion yondashuvlar – jumladan, shaxsiylashtirilgan ta’lim, teskari sinf modeli, onlayn o‘qitish (MOOC), o‘yinlashtirish va sun’iy intellekt (AI) texnologiyalarining ta’lim jarayoniga tatbiqi o‘quvchilarning motivatsiyasi, faol ishtiroki hamda akademik natijalarini sezilarli darajada yaxshilaydi. Jahon tajribasi tahlili O‘zbekiston ta’lim tizimini modernizatsiya qilishda raqamli transformatsiya, texnologik integratsiya va OTM-lar faoliyatini innovatsion boshqaruvga yo‘naltirish muhimligini ko‘rsatadi.
ta’lim ekotizimi, innovatsion rivojlanish, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, shaxsiylashtirilgan ta’lim, onlayn kurslar (MOOC), teskari sinf, o‘yinlashtirish.
TA’LIM TIZIMIDA YASHIL TA’LIMNI TATBIQ ETISHNING ILMIYNAZARIY ASOSLARI
Mazkur maqolada ta’lim tizimida yashil ta’lim (green education) konsepsiyasini tatbiq etishning ilmiy-nazariy asoslari kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ekologik ong, barqaror rivojlanish qadriyatlari va yashil kompetensiyalarni shakllantirish orqali ta’lim tizimining uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligini oshirishdan iborat. Maqolada yashil ta’lim tushunchasining evolyutsiyasi, uning barqaror rivojlanish maqsadlari (SDGs) bilan uzviy bog‘liqligi hamda xalqaro ta’lim siyosatlaridagi o‘rni yoritilgan. Metodologik qismda yashil ta’lim samaradorligini baholash uchun “Yashil ta’lim integrallashgan indeksi” (YTII) taklif etiladi. Empirik tahlil asosida an’anaviy ta’lim yondashuvi bilan yashil ta’lim modeli solishtiriladi. Tadqiqot natijalari yashil ta’limni joriy etish ta’lim sifati, ekologik mas’uliyat va inson kapitali barqarorligini oshirishini ko‘rsatadi.
yashil ta’lim, ta’lim tizimi, barqaror rivojlanish, ekologik ong, SDGs, yashil kompetensiyalar, inson kapitali, innovatsion pedagogika, indeks, YTII, ta’lim sifati, ekologiya, ijtimoiy mas’uliyat, integratsiya, monitoring.
OILAVIY TADBIRKORLIKNING IQTISODIYOTDAGI O‘RNI VA KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHDAGI TA’SIR MEXANIZMLARI
Mazkur maqola oilaviy tadbirkorlikning milliy iqtisodiyotdagi o‘rni va kambag‘allikni qisqartirishdagi ta’sir mexanizmlarini tizimli tahlil qiladi. Tadqiqotda oilaviy biznesning daromadlar diversifikatsiyasi, bandlik yaratish, mahalliy bozorlarni jonlantirish, ijtimoiy himoya funksiyalarini kuchaytirish va aholi farovonligini oshirishdagi iqtisodiy mexanizmlari ilmiy asosda yoritiladi. Shuningdek, oilaviy tadbirkorlikning hududiy iqtisodiyotga integratsiyasi, resurslardan samarali foydalanish, ayollar va yoshlar bandligini kengaytirish orqali kambag‘allikning qayta ishlab chiqarilishini cheklovchi omil sifatidagi roli empirik va nazariy jihatdan asoslanadi. Maqolada oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirishning institutsional, moliyaviy va infratuzilmaviy drayverlari tahlil qilinib, kambag‘allikni qisqartirishga xizmat qiluvchi iqtisodiy mexanizmlarning funksional modelini yaratish bo‘yicha ilmiy xulosalar ishlab chiqiladi.
oilaviy tadbirkorlik, kambag‘allik, iqtisodiy mexanizm, bandlik, daromadlar diversifikatsiyasi, hududiy iqtisodiyot, inson kapitali, institutsional omillar, moliyaviy resurslar, barqaror rivojlanish.
O‘ZBEKISTON IQTISODIY O‘SISH JARAYONIDA INFRATUZILMA TIZIMINING RIVOJLANISH OMILI SIFATIDAGI ROLI VA TA’SIRI
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiy o‘sish jarayonida infratuzilma tizimining rivojlanish omili sifatidagi roli va uning makroiqtisodiy hamda tarmoqlararo ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotning dolzarbligi milliy iqtisodiyotda barqaror o‘sishni ta’minlash, hududlararo iqtisodiy tafovutlarni qisqartirish va ishlab chiqarish salohiyatini oshirishda transport, energetika, kommunikatsiya va logistika infratuzilmasining strategik ahamiyati bilan izohlanadi. Maqolada infratuzilma rivojlanishining investitsiya faolligi, mehnat unumdorligi va iqtisodiy samaradorlikka ta’siri konseptual va amaliy jihatdan yoritib beriladi. Tadqiqot davomida infratuzilma loyihalarining iqtisodiy o‘sishga ko‘rsatayotgan ko‘pyo‘nalishli ta’siri, jumladan, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, bozorlararo integratsiyani kuchaytirish va iqtisodiy subyektlarning raqobatbardoshligini oshirishdagi o‘rni asoslab beriladi. Olingan natijalar infratuzilma tizimini kompleks rivojlantirish iqtisodiy o‘sishning uzoq muddatli manbai ekanligini ko‘rsatadi hamda davlat iqtisodiy siyosatini takomillashtirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
iqtisodiy o‘sish; infratuzilma tizimi; transport infratuzilmasi; energetika infratuzilmasi; investitsiya faolligi; hududiy rivojlanish; iqtisodiy samaradorlik; logistika tizimi; O‘zbekiston iqtisodiyoti.
NAMANGAN VILOYATIDA HUDUDIY BOSHQARUVNI TRANSFORMATSIYA QILISHNING TASHKILIY-IQTISODIY OMILLARI
Ushbu maqola Namangan viloyatida hududiy boshqaruvni transformatsiya qilishga ta’sir etuvchi tashkiliy-iqtisodiy omillarni chuqur tahlil qilishga bag‘ishlanadi. Tadqiqot hududiy boshqaruv tizimining struktura va funksional xususiyatlarini, modernizatsiya jarayonida tashkilotlararo muvofiqlashtirish, resurslarni boshqarish samaradorligi, mahalliy iqtisodiy siyosatning moslashuvchanligi hamda hududlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni o‘rganadi. Shuningdek, maqolada institutsional potensial, boshqaruv texnologiyalari, raqamli infratuzilma, mahalliy byudjet imkoniyatlari, investitsion faollik, aholining iqtisodiy faolligi va innovatsion boshqaruv shakllarining hududiy boshqaruv sifatiga ta’siri tahlil qilinadi. Namangan viloyati misolida hududiy boshqaruvni transformatsiya qilishning asosiy drayverlari, to‘siqlari va istiqbollari aniqlanib, zamonaviy boshqaruv mexanizmlarini joriy etish orqali hududning iqtisodiy barqarorligi va raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar shakllantiriladi.
hududiy boshqaruv, transformatsiya, tashkiliy-iqtisodiy omillar, modernizatsiya, mahalliy iqtisodiyot, institutsional tizim, boshqaruv samaradorligi, raqamli boshqaruv, Namangan viloyati, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish.
KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISH JARAYONIDA OILAVIY TADBIRKORLIKKA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNING HUDUDIY TAHLILI
Ushbu maqolada Namangan viloyati misolida kambag‘allikni qisqartirish jarayonida oilaviy tadbirkorlikka ta’sir etuvchi asosiy iqtisodiy, ijtimoiy, institutsional va hududiy omillar tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqot hududlar kesimidagi farqlarni aniqlash orqali oilaviy tadbirkorlik rivojlanishining mintaqaviy determinantlarini, xususan infratuzilma darajasi, kredit resurslariga kirish imkoniyati, mehnat bozori sharoitlari, demografik tarkib va mahalliy boshqaruv samaradorligining rolini baholaydi. Maqolada 2015–2024 yillar dinamikasi asosida shakllangan statistika, kichik biznes faoliyati, bandlik o‘zgarishlari va oilaviy daromadlarning hududlar bo‘yicha nomutanosibligi iqtisodiy model orqali tahlil qilinib, kambag‘allikning hududiy intensivligi bilan oilaviy tadbirkorlik salohiyati o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanadi. Tadqiqot natijalari hududiy siyosatni optimallashtirish, resurslarni samarali taqsimlash va oilaviy tadbirkorlikni hududiy rivojlanishning asosiy drayveriga aylantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
kambag‘allik, oilaviy tadbirkorlik, hududiy rivojlanish, mintaqaviy nomutanosiblik, infratuzilma, bandlik, kreditlash, iqtisodiy determinantlar, daromadlar dinamikasi, hududiy iqtisodiyot.
INSON KAPITALINI RIVOJLANTIRISHDA QAYTA TAYYORLASH VA MALAKA OSHIRISH MEXANIZMLARINING SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada inson kapitalini rivojlantirish jarayonida qayta tayyorlash va malaka oshirish mexanizmlarining samaradorligi ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda zamonaviy iqtisodiyot sharoitida bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarning tez eskirishi inson kapitalini uzluksiz yangilab borishni strategik zaruratga aylantirayotgani asoslab beriladi. Qayta tayyorlash va malaka oshirish mexanizmlari nafaqat mehnat bozori talablariga moslashuvchanlikni oshirishi, balki innovatsion salohiyat, mehnat unumdorligi va institutsional raqobatbardoshlikni mustahkamlashi bilan izohlanadi. Maqolada ushbu mexanizmlarning samaradorligini belgilovchi omillar, jumladan, kompetensiyaviy yondashuv, raqamli ta’lim texnologiyalari, motivatsion rag‘batlar va institutsional muhitning roli tahlil qilinadi. Olingan xulosalar inson kapitalini rivojlantirish siyosatini takomillashtirish va kasbiy rivojlanish tizimini samarali tashkil etish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.
inson kapitali, qayta tayyorlash, malaka oshirish, kasbiy rivojlanish, mehnat bozori, kompetensiya, innovatsion salohiyat, uzluksiz ta’lim, mehnat unumdorligi, institutsional rivojlanish, raqamli ta’lim.
CCTV TASVIRLARIGA RAQAMLI ISHLOV BERISH VOSITALARI, ALGORITMLAR VA MODELLARINING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqola CCTV tasvirlariga raqamli ishlov berish sohasidagi keng qamrovli tadqiqotni taqdim etadi. Unda avvalo tasvirlarni oldindan qayta ishlash (noise reduction, filtering), chegara va xususiyatlarni ajratish (edge detection, feature extraction), obyektlarni aniqlash va lokalizatsiya (classical va chuqur modellar), hamda harakatni kuzatish va fonni ajratish (motion analysis, background modelling) kabi bosqichlar bo‘yicha eng ko‘p ishlatiladigan algoritmlar va modellarning matematik asoslari hamda amaliy xususiyatlari batafsil tahlil qilingan. Har bir usulning ishlash printsipi (masalan, Gauss yadrosi bilan konvolyutsiya, Sobel va Canny uchun gradient va non-maximum suppression, YOLO va CNN uchun konvolyutsion qatlamlar va bounding box regressiyasi), afzalliklari (tezlik, aniqlik, real vaqtda ishlash qobiliyati) hamda kamchiliklari (shovqin sezgirligi, hisoblash resurslari talabi, kichik obyektlarni aniqlashdagi muammolar) qiyosiy ravishda taqdim etilgan.
CCTV, raqamli tasvirlarga ishlov berish, obyektlarni aniqlash, Gauss filtri, Sobel operatori, Canny edge detection, Haar cascade, YOLO, Optical Flow, Background Subtraction, Deep Learning, CNN, Median filter, Bilateral filter, Gabor filter.
DATA-DRIVEN ECONOMIC TRANSFORMATION: DIGITAL PLATFORMS, INSTITUTIONAL CHANGE, AND THE RECONFIGURATION OF VALUE CREATION
This article examines data-driven economic transformation as a defining feature of the contemporary digital economy, focusing on the role of digital platforms in reshaping institutional structures and value creation mechanisms. The increasing centrality of data as a strategic economic resource has altered traditional production, coordination, and exchange processes, giving rise to platform-based ecosystems characterized by network effects, algorithmic governance, and multi-sided interactions among economic actors. These developments necessitate a rethinking of established economic theories and regulatory approaches. The study conceptualizes digital platforms not merely as technological intermediaries but as institutional infrastructures that redefine market boundaries, reorganize incentives, and redistribute economic power. Particular attention is given to the ways in which data-driven architectures enable new forms of value co-creation while simultaneously introducing challenges related to data governance, market concentration, and institutional asymmetries. The findings highlight that sustainable data-driven transformation depends on coherent institutional frameworks, transparent data governance mechanisms, and balanced regulatory interventions. The results contribute to the broader discourse on digital economy transformation and provide analytical insights relevant for policymakers, platform strategists, and researchers.
data-driven economy; digital platforms; institutional change; value creation; data governance; platform ecosystems; digital transformation; network effects.