FUNDING THE CIRCULAR ECONOMY: THE FUNCTION OF GREEN FINANCIAL INSTRUMENTS IN UZBEKISTAN
The shift to a circular economy has emerged as a vital goal for sustainable development in developing nations. This is especially pertinent for Uzbekistan, where fast industrialisation, escalating waste production, water scarcity, and elevated energy intensity provide considerable environmental challenges. This study investigates the function of green financing instruments in facilitating the advancement of the circular economy in Uzbekistan. The research employs a mixed-method approach that integrates institutional analysis and sectoral assessment to identify essential financial processes, appraise current progress, and elucidate remaining constraints. The results indicate that green bonds, ESG banking, and public-private partnerships are essential for funding circular efforts, whereas institutional constraints, restricted capital markets, and inadequate ESG expertise pose significant hurdles. Recommendations for policy are put out to improve the efficacy of green financing and expedite circular transformation.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
AKSIYADORLIK JAMIYATLARIDA INVESTITSION LOYIHALARNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI BAHOLASH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada aksiyadorlik jamiyatlarida investitsion loyihalarning iqtisodiy samaradorligini baholash usullarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Xususan, investitsion loyihalarni baholashda operatsion, investitsion va moliyaviy pul oqimlarini differensial diskontlash, risk omillarini ekonometrik yondashuvlar asosida kompleks baholash hamda MVA (Multivariate Averaging Method) modeli orqali risk premiyasini diskont stavkaga integratsiyalash mexanizmlari ilmiy asoslangan. Tadqiqot davomida investitsion loyihalarning sof joriy qiymati (NPV), foydaning ichki me’yori (IRR), investitsiyalar rentabelligi (PI) va diskontlangan qoplash muddati (DPP) ko‘rsatkichlarini aniqlashda ko‘p omilli regressiya modellaridan foydalanishning metodologik asoslari ishlab chiqilgan. Shuningdek, “Jizzaxdonmahsulotlari” aksiyadorlik jamiyati misolida investitsion risklarni hisobga olgan holda diskont stavkani moslashtirish orqali investitsion loyihalarning iqtisodiy samaradorligini aniqroq baholash imkoniyatlari yoritilgan. Tadqiqot natijasida investitsion qarorlar qabul qilish jarayonida risklarni kompleks integrallash, pul oqimlarini to‘g‘ri tasniflash va zamonaviy ekonometrik modellashtirish usullaridan foydalanish investitsion baholash tizimining aniqligi va ishonchliligini sezilarli darajada oshirishi asoslab berilgan.
XORIJIY TO‘G‘RIDAN-TO‘G‘RI INVESTITSIYALAR VA IQTISODIY O‘SISH: INSTITUTSIONAL SHAROIT VA MINTAQAVIY RIVOJLANISH
Ushbu tadqiqot xorijiy to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar (XTTI, FDI) va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni turli institutsional hamda geosiyosiy sharoitlar kontekstida qiyosiy tahlil qilishni maqsad qiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, XTTI kapital shakllanishini kengaytirish, texnologiyalar transferini ta’minlash, infratuzilmani rivojlantirish hamda ish o‘rinlari yaratish orqali qabul qiluvchi mamlakatlar iqtisodiy o‘sishiga sezilarli hissa qo‘shadi. Biroq mazkur ijobiy ta’sirlar avtomatik xarakterga ega emasligi, balki institutsional sifat, tartibga solish mexanizmlarining izchilligi va siyosat koherentsiyasiga bevosita bog‘liqligi aniqlangan. Tadqiqotda, shuningdek, investitsiyalarning asosan urbanizatsiyalashgan sanoat hududlarida jamlanishi natijasida yuzaga keladigan mintaqaviy rivojlanishdagi nomutanosiblik muammosi ham alohida ko‘rib chiqiladi. Qishloq va chekka hududlarni milliy iqtisodiy tizimga integratsiya qilish, ichki tadbirkorlikni rag‘batlantirish hamda davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini rivojlantirish orqali XTTIga ortiqcha bog‘liqlik xavflarini kamaytirish yo‘llari taklif etiladi.
Xorijiy to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar
OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDA ISTE’MOLCHI TANLOVIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR VA RAQOBAT USTUNLIGINI SHAKLLANTIRISHNING STRATEGIK BOSHQARUV YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada oliy ta’lim xizmatlari bozorida iste’molchi tanloviga ta’sir etuvchi asosiy omillar hamda oliy ta’lim muassasalarining raqobat ustunligini shakllantirishda strategik boshqaruv yondashuvlarining ahamiyati yoritiladi. Bugungi kunda abituriyentlar, talabalar va ularning ota-onalari oliy ta’lim muassasasini tanlashda nafaqat ta’lim sifati, balki ta’lim narxi, professor-o‘qituvchilar salohiyati, diplomning mehnat bozoridagi qadri, raqamli ta’lim imkoniyatlari, xalqaro hamkorlik, infratuzilma va bandlikka ko‘maklashish tizimiga ham alohida e’tibor qaratmoqda. Shu sababli oliy ta’lim muassasalari uchun iste’molchi ehtiyojlarini chuqur o‘rganish, ta’lim xizmatlarini bozor talablari bilan uyg‘unlashtirish va raqobatbardosh strategiyani ishlab chiqish muhim boshqaruv vazifasiga aylanmoqda. Maqolada iste’molchi xulq-atvorini tahlil qilish orqali oliy ta’lim xizmatlari bozorida talabni shakllantiruvchi omillar aniqlanadi hamda oliy ta’lim muassasalarining barqaror raqobat ustunligiga erishishi uchun strategik boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish zarurligi asoslab beriladi. Shuningdek, ta’lim xizmatlarida brend, sifat, innovatsion yondashuv, raqamli kommunikatsiya va mijozga yo‘naltirilgan boshqaruv tamoyillarining amaliy ahamiyati ochib beriladi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalarida marketing strategiyasini kuchaytirish, iste’molchi bilan samarali aloqani yo‘lga qo‘yish va ta’lim xizmatlari sifatini oshirish bo‘yicha ilmiyamaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
KORXONALARDA DIFFERENSIALLASH STRATEGIYASINI QO‘LLASHNING ZARURATI VA AHAMIYATI
Ushbu maqolada korxonalarda differensiallash strategiyasini qo‘llashning o‘ziga xos xususiyatlari, ahamiyati va zarurati ochib berilgan. Xususan, “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi doirasida ko‘p qavatli uylarda quyosh panellaridan foydalanish orqali raqobat ustunligiga erishish masalalari tahlil qilingan. Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan, xususan quyosh panellaridan foydalanish qurilish korxonalari faoliyatining muhim strategik yo‘nalishlaridan biri ekanligi ko’rsatib o’tilgan.
МУҚОБИЛ ЭНЕРГИЯ МАНБАЛАРИНИ ЖОРИЙ ЭТИШ — ЁҚИЛҒИ- ЭНЕРГЕТИКА МАЖМУАСИ БАРҚАРОРЛИГИНИНГ ОМИЛИ
Мазкур тадқиқот ишида «Тошкент ИЭС» АЖ мисолида ёқилғи-энергетика мажмуаси корхоналарини муқобил энергия манбаларини интеграция қилиш асосида барқарор ривожлантириш истиқболлари илмий жиҳатдан асослаб берилган. Ишда анъанавий иссиқлик электр станцияларининг табиий газга қарамлигини камайтириш, иқтисодий рентабелликни ошириш ва декарбонизация жараёнларини жадаллаштириш масалалари таҳлил қилинган. Тадқиқотнинг илмий янгилиги сифатида Тошкент ИЭС негизида Давлат- хусусий шериклиги (ДХШ) моделларини (BOO, ESCO) қўллаган ҳолда «Hybrid Green Hub» (Гибрид яшил марказ) лойиҳасини ташкил этиш таклифи илгари сурилган. Муаллиф томонидан фотоэлектр станциялари ва энергияни сақлаш (Storage) тизимларини жорий этишнинг иқтисодий ва экологик самарадорлиги, шунингдек, корхонанинг халқаро ESG стандартларига мувофиқлигини таъминлаш механизмлари ишлаб чиқилган.
ЁҚИЛҒИ-ЭНЕРГЕТИКА МАЖМУАСИ КОРХОНАЛАРИНИНГ БАРҚАРОРЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШДА ҚАЙТА ТИКЛАНУВЧИ ЭНЕРГИЯ МАНБАЛАРИНИНГ ЎРНИ ВА ИСТИҚБОЛЛАРИ
Ушбу мақолада глобал иқлим ўзгариши ва анъанавий энергия ресурсларининг дефицити шароитида Ўзбекистон ёқилғи-энергетика мажмуаси (ЁЭМ) корхоналарини трансформация қилиш ва уларнинг иқтисодий барқарорлигини таъминлаш масалалари тадқиқ этилган. Тадқиқотнинг долзарблиги энергия истеъмолининг ўсиши ва углеводород захираларига боғлиқликни камайтириш зарурати билан асосланган. Мақолада қайта тикланувчи энергия манбаларини (ҚТЭМ) ишлаб чиқариш тизимига интеграция қилишнинг экологик, стратегик ва иқтисодий афзалликлари таҳлил қилинган. Муаллиф томонидан корхоналарнинг барқарор ривожланишини таъминловчи тизимли ёндашувлар, жумладан, гибрид энергия тизимлари, энергия сақлаш мажмуалари (ESS) ва рақамли бошқарув (Smart Grid) технологияларини жорий этиш концепцияси илгари сурилган.
SOG‘LIQNI SAQLASHDA MOTIVATSIYA USULLARI
Sog‘liqni saqlash sohasida motivatsiya nafaqat samaradorlik, balki tizim barqarorligining ham garovidir. Motivatsiyasi yo‘q tibbiyot xodimi yordam sifatiga tahdid solidi, u insonni maqsadga erishishga undovchi ruhiy va fiziologik omildir. Samarali usullarga aniq maqsad qo‘yish (SMART), kichik yutuqlarni nishonlash, ijobiy muhit yaratish, dam olishni to‘g‘ri tashkil etish va "Nimaga?" usuli orqali maqsadning mohiyatini anglash kiradi. Shu kabi masalalar quyidagi maqolada muxokama qilinadi.
MAHALLIY KORXONALARDA DIFFERENSIALLASH STRATEGIYASINI QO‘LLASHNING NAZARIY METODOLOGIK ASOSLARI
Maqolada mahalliy korxonalarda differensiallash strategiyasini qo‘llashning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etilgan. Strategik boshqaruvning zamonaviy usullari tahlil qilinib, korxonalar raqobatbardoshligini oshirishda mahsulot va xizmatlarni o‘ziga xosligini ta’minlash yo‘llari yoritilgan.
ШТАМПЛАРНИНГ АСОСИЙ ИШЧИ ДЕТАЛЛАРИНИ ПУХТАЛАШ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ТАХЛИЛИ
Ушбу ишда совуқ ҳолда штамповкалаш учун мўлжалланган штампларнинг асосий ишчи деталларига қўйиладиган техник талаблар, уларнинг ишчи зоналарининг ейилиши, ейилишга таъсир этувчи омиллар ва ейилишга чидамлиликни ошириш йўллари тахлили келтирилган.
СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ТРАДИЦИОННЫХ И ТАНДЕМНЫХ ФОТОЭЛЕКТРИЧЕСКИХ ПРЕОБРАЗОВАТЕЛЕЙ: ФИЗИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ, ЭФФЕКТИВНОСТЬ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ
В настоящей статье представлен комплексный, детализированный сравнительный анализ традиционных однопереходных солнечных элементов на основе кристаллического кремния (c-Si) и высокоэффективных многопереходных (тандемных) фотоэлектрических структур, с особым акцентом на монолитные перовскит-кремниевые архитектуры (2T конфигурации). В условиях, когда доминирующая на рынке кремниевая технология вплотную приблизилась к своему фундаментальному термодинамическому пределу Шоккли-Квиссера (максимум ~29.4% для стандартного спектра AM1.5G), тандемные элементы рассматриваются как безальтернативный драйвер следующего технологического уклада в возобновляемой энергетике. Подробно освещены физические механизмы работы тандемных структур: способность широкозонного перовскита эффективно поглощать высокоэнергетические фотоны с генерацией высокого напряжения (Voc), что позволяет радикально минимизировать потери на термализацию горячих носителей заряда, в то время как нижний кремниевый каскад утилизирует прошедшее длинноволновое излучение. В работе проведено всестороннее сопоставление технологий по ключевым физико технологическим параметрам: термодинамической эффективности (лабораторные рекорды >33.9% у тандемов против 26.8% у монокремния), температурным коэффициентам, деградационной стабильности и сложности промышленного производства. Выявлены и систематизированы критические барьеры на пути к массовой коммерциализации тандемных модулей, включая ионную миграцию галогенидов, проблемы инкапсуляции, токсичность свинца и трудности прецизионного масштабирования однородных пленок на текстурированных пластинах большой площади (форматы M10/G12). На основе анализа сформулированы научно обоснованные прогнозы по преодолению данных барьеров и экспоненциальному снижению нормированной стоимости электроэнергии (LCOE) в перспективе до 2035 года, что сыграет решающую роль в достижении глобальных целей углеродной нейтральности.
ЁҚИЛҒИ-ЭНЕРГЕТИКА МАЖМУАСИ КОРХОНАЛАРИНИ БАРҚАРОР РИВОЖЛАНТИРИШДА МУҚОБИЛ ЭНЕРГИЯ МАНБАЛАРИНИНГ СТРАТЕГИК АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада ёқилғи-энергетика мажмуаси (ЁЭМ) корхоналарининг иқтисодий барқарорлигини таъминлаш ва фаолиятини декарбонизация қилишда қайта тикланувчи энергия манбаларини (ҚТЭМ) интеграция қилишнинг концептуал йўналишлари тадқиқ этилган. Тадқиқот давомида анъанавий углеводород ресурсларига бўлган тобеликни камайтириш, ишлаб чиқариш таннархини оптималлаштириш ва тармоқнинг инвестицион жозибадорлигини ошириш механизмлари илмий жиҳатдан асослаб берилган. Муаллиф томонидан энергия генерацияси тизимига “яшил” технологияларни татбиқ этишнинг мультипликатив самарадорлиги таҳлил қилиниб, ЁЭМ корхоналарининг барқарор ривожланиш стратегиясини такомиллаштириш юзасидан амалий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
O‘ZBEK ROMANLARIDA ISHONCHSIZ ROVIY (UNRELIABLE NARRATOR) HODISASINING NAMOYON BO‘LISHI VA UNING BADIIY AHAMIYATI
Ushbu maqola o‘zbek adabiyotidagi roman janrida ishonchsiz roviy (unreliable narrator) hodisasining namoyon bo‘lishi va uning badiiy ahamiyatini o‘rganishga qaratilgan. Maqolada o‘zbek romanlaridagi ishonchsiz roviyning turli shakllari, uning hosil bo‘lish sabablari va badiiy tasvirdagi o‘rni tahlil qilinadi.
MINTAQA IQTISODIY SALOHIYATDAN FOYDALANISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI
Ushbu maqola Xorazm viloyatining iqtisodiy salohiyatidan samarali foydalanish usullarini tadqiq qilishga qaratilgan. 2025-yilning dastlabki o‘n oylik davridagi statistik ma’lumotlar asosida viloyatning yalpi hududiy mahsuloti, sanoat ishlab chiqarishi, qishloq xo‘jaligi, investitsiyalar va xizmatlar sohasidagi rivojlanish tendensiyalari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, viloyat iqtisodiyoti 107,9% o‘sish sur’atini namoyish etib, asosiy kapitalga 134,9% ko‘paygan investitsiyalar jalb etilgan. Maqolada mintaqaviy iqtisodiy salohiyatni oshirishning ilmiy-amaliy usullari taklif etilgan.
ERKIN IQTISODIY ZONALAR ORQALI HUDUDIY RIVOJLANISHNI JADALLASHTIRISH MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada erkin iqtisodiy zonalarning hududiy iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirishdagi o‘rni va ahamiyati kompleks tarzda tahlil qilingan. Tadqiqotda erkin iqtisodiy zonalar faoliyatining investitsiyalarni jalb etish, sanoat ishlab chiqarishini kengaytirish, eksport salohiyatini oshirish hamda yangi ish o‘rinlarini yaratish orqali hududiy rivojlanishga ko‘rsatadigan ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Shuningdek, O‘zbekiston sharoitida erkin iqtisodiy zonalar faoliyatining mavjud holati baholanib, ularning samaradorligini oshirishga to‘sqinlik qilayotgan asosiy muammolar aniqlangan.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ СТРАТЕГИЧЕСКОГО УПРАВЛЕНИЯ В ПОВЫШЕНИИ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МЕДИАБИЗНЕСА
В статье рассматриваются теоретические и прикладные аспекты совершенствования механизмов стратегического управления как ключевого фактора повышения экономической эффективности деятельности медиабизнеса в условиях цифровой трансформации, усиления конкурентной среды и изменения моделей потребления медиаконтента. Обосновано, что современный медиабизнес функционирует в высокодинамичной среде, где устойчивость и результативность организаций во многом зависят от качества стратегических решений, способности адаптироваться к технологическим изменениям, диверсифицировать источники доходов и эффективно управлять внутренними ресурсами. Особое внимание уделено взаимосвязи стратегического планирования, управленческой гибкости, цифровизации бизнес-процессов, маркетинговой политики и финансовых результатов медиапредприятий. Выявлено, что совершенствование механизмов стратегического управления способствует более рациональному использованию экономического потенциала медиабизнеса, росту его конкурентоспособности, повышению доходности и укреплению рыночных позиций. Сделан вывод о том, что внедрение современных стратегических инструментов управления позволяет сформировать устойчивую модель развития медиабизнеса, ориентированную на долгосрочную экономическую эффективность и инновационное развитие.
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA INVESTITSIYA JARAYONLARINING RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA TARKIBIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotida investitsiya jarayonlarining rivojlanish tendensiyalari va tarkibiy xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda so‘nggi yillarda investitsiya faoliyatining dinamikasi, ichki va xorijiy investitsiyalarning iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha taqsimoti hamda ularning iqtisodiy o‘sishga ta’siri o‘rganilgan. Statistik va ekonometrik tahlil natijalari investitsiyalar iqtisodiy o‘sishning muhim omili ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari investitsiya siyosatini takomillashtirish, iqtisodiyotning tarkibiy modernizatsiyasini jadallashtirish hamda investitsiya samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy xulosalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
MEDIABIZNES FAOLIYATINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA STRATEGIK BOSHQARUV MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada mediabiznes faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirishda strategik boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Raqamli transformatsiya, media bozordagi raqobatning kuchayishi, auditoriya xulqatvorining o‘zgarishi hamda daromad manbalarining diversifikatsiyalashuvi sharoitida mediabiznesni samarali boshqarish masalasi alohida dolzarb ahamiyat kasb etishi asoslab berilgan. Tadqiqotda strategik boshqaruv mediabiznes subyektlarining uzoq muddatli rivojlanishini ta’minlovchi, resurslardan oqilona foydalanishga xizmat qiluvchi va bozor sharoitlariga moslashuvchanlikni kuchaytiruvchi muhim boshqaruv vositasi sifatida talqin etilgan. Shuningdek, strategik rejalashtirish, boshqaruv qarorlarining sifatini oshirish, raqamli texnologiyalarni boshqaruv jarayonlariga integratsiya qilish hamda yangi monetizatsiya modellarini shakllantirish iqtisodiy samaradorlikni yuksaltirishning ustuvor yo‘nalishlari sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, strategik boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish mediabiznesning moliyaviy barqarorligini mustahkamlash, raqobatbardoshligini oshirish, bozor pozitsiyasini kuchaytirish va innovatsion rivojlanish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
OLIY TA’LIM MUASSASALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH: TASHKILIY-HUQUQIY MEXANIZMLAR
Mazkur maqolada zamonaviy sharoitlarda oliy ta’lim muassasalari moliyasini tashkil etish va rivojlantirishning tashkiliy-huquqiy asoslari hamda asosiy prinsiplari tahlil qilinadi. Maqola natijalari oliy ta’lim muassasalarining moliyaviy barqarorligi va samaradorligi ta’lim sifatini oshirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi. Asosiy moliyalashtirish manbalari sifatida davlat byudjeti, byudjetdan tashqari mablag‘lar, xususiy sektor ishtiroki va xalqaro grantlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, moliyaviy boshqaruv tizimi, byudjetlashtirish jarayoni va resurslardan samarali foydalanish masalalari yoritilgan. Maqolada O‘zbekistonda oliy ta’limni moliyalashtirishning normativ-huquqiy asoslari tahlil qilinib, moliyaviy mustaqillikni kengaytirish, manbalarni diversifikatsiya qilish va ilg‘or xorijiy tajribalarni joriy etish zarurligi asoslab berilgan.
XIZMAT KO‘RSATISH TARMOQLARIDA INNOVATSION BOSHQARUV MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi xizmatlar sohasida raqobatning kuchayishi, iste’molchilar talabi va xulq-atvorining o‘zgarishi, raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi hamda boshqaruv tizimiga nisbatan yangi yondashuvlarning shakllanishi bilan izohlanadi. Hozirgi sharoitda xizmat ko‘rsatish subyektlarining barqaror rivojlanishi nafaqat xizmat hajmi yoki moddiy resurslarga, balki boshqaruvning moslashuvchanligi, tezkorligi, innovatsion yechimlarni qabul qilish qobiliyati va mijozlarga yo‘naltirilganlik darajasiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib bormoqda. Shu bois xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish iqtisodiy samaradorlikni oshirishning muhim omillaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotda xizmat ko‘rsatish sohasida innovatsion boshqaruvning mazmuni, uning asosiy yo‘nalishlari va amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Xususan, boshqaruv jarayonlarini raqamlashtirish, xizmat sifatini monitoring qilish, mijozlar bilan munosabatlarni samarali tashkil etish, ichki resurslardan oqilona foydalanish, strategik rejalashtirishni kuchaytirish hamda axborotga asoslangan qaror qabul qilish mexanizmlarining o‘rni yoritilgan. Asoslab berilishicha, innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida tashkiliy uyg‘unlikni kuchaytiradi, xizmatlarning tezkorligi va sifatini oshiradi, bozor ehtiyojlariga moslashuvchanlikni ta’minlaydi hamda korxonalarning raqobatbardoshligini mustahkamlaydi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT KORXONALARIDA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida sanoat korxonalarida boshqaruv samaradorligini oshirish yo‘llari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi zamonaviy sanoat tarmoqlarida raqamli texnologiyalar, ma’lumotlar almashinuvi, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va tahliliy platformalarning keng joriy etilishi natijasida boshqaruv jarayonlariga qo‘yilayotgan yangi talablar bilan izohlanadi. Hozirgi sharoitda sanoat korxonalarining raqobatbardoshligi nafaqat ishlab chiqarish quvvatlari va moddiy resurslarga, balki boshqaruv qarorlarining tezkorligi, aniqligi, moslashuvchanligi hamda strategik uyg‘unligiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib bormoqda. Shu sababli boshqaruv samaradorligini oshirish masalasi sanoat korxonalarini modernizatsiya qilishning muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotda raqamli iqtisodiyotning sanoat boshqaruviga ta’siri, boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish zarurati hamda korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy omillar tahlil qilingan. Xususan, raqamli boshqaruv vositalaridan foydalanish, axborot oqimlarini integratsiyalash, tezkor monitoring tizimlarini joriy etish, strategik rejalashtirishni kuchaytirish va boshqaruvning analitik asoslarini mustahkamlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Asoslab berilishicha, raqamli iqtisodiyot sharoitida boshqaruv samaradorligi korxonaning ichki resurslaridan oqilona foydalanish, ishlab chiqarish jarayonlarini muvofiqlashtirish, tavakkalchiliklarni kamaytirish va bozor o‘zgarishlariga tez moslashish imkoniyatlari bilan chambarchas bog‘liqdir.
QISHLOQ XO‘JALIGI TARMOQLARIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning zamonaviy yondashuvlari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi qishloq xo‘jaligida yer, suv, mehnat, moliyaviy va texnik resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish zarurati, iqlim o‘zgarishi, ishlab chiqarish xarajatlarining ortishi hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq omillar bilan izohlanadi. Zamonaviy sharoitda agrar tarmoqlarning barqaror rivojlanishi nafaqat tabiiy resurslar mavjudligi, balki ularni boshqarish sifati, taqsimlashning oqilonaligi va ulardan foydalanishning iqtisodiy natijadorligiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib bormoqda. Shu bois resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning zamonaviy yondashuvlarini o‘rganish qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirishning muhim yo‘nalishi hisoblanadi. Tadqiqotda qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida resurslarni boshqarishning mazmuni, uning iqtisodiy ahamiyati va zamonaviy boshqaruv vositalari tahlil qilingan. Xususan, resurslardan foydalanishni rejalashtirish, raqamli monitoring, tahliliy boshqaruv, ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va boshqaruv qarorlarini ma’lumotlarga asoslangan holda qabul qilishning o‘rni yoritilgan. Asoslab berilishicha, zamonaviy yondashuvlar resurslar sarfini kamaytirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash va qishloq xo‘jaligi subyektlarining raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi. Maqola yakunida qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning ustuvor yo‘nalishlari belgilab berilgan bo‘lib, ular rejalashtirish va nazorat tizimini takomillashtirish, zamonaviy axborot va raqamli texnologiyalardan foydalanish, resurslar harakatini tahlil qilish hamda boshqaruvning moslashuvchan modelini shakllantirishni qamrab oladi. Tadqiqot natijalari agrar tarmoqlarda ishlab chiqarish natijadorligini oshirish, resurs yo‘qotishlarini kamaytirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga xizmat qiladi.
РАЗВИТИЕ И РЕГУЛИРОВАНИЕ ФИНАНСОВОГО РЫНКА В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ
В статье рассматриваются теоретические основы финансового рынка, его сущность, структура и особенности регулирования. Определены основные подходы к трактовке финансового рынка как системы экономических отношений и совокупности институтов. Проведен анализ структуры финансового рынка, включая его ключевые сегменты и участников, с акцентом на особенности развития в современных условиях. Особое внимание уделено вопросам регулирования финансового рынка на государственном, международном и институциональном уровнях. В качестве объекта исследования выступает финансовый рынок, предметом — его структурные элементы и механизмы регулирования. В работе использованы методы системного, сравнительного и структурного анализа. В результате исследования выявлены современные тенденции развития финансового рынка, включая усиление роли небанковских финансовых институтов, развитие фондового рынка и расширение применения альтернативных финансовых инструментов. Обоснована необходимость комплексного подхода к регулированию, направленного на обеспечение финансовой стабильности, повышение прозрачности и устойчивого экономического развития. Практическая значимость работы заключается в возможности использования полученных результатов при совершенствовании механизмов регулирования финансового рынка.
SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA O'QUVCHILARGA INDIVIDUAL MATEMATIK MASALALAR TAVSIYA QILISH TIZIMI: GIBRID ALGORITMNING ADAPTIV SAMARADORLIGI
Ushbu tadqiqotda o'quvchilarning individual o'rganish xususiyatlarini real vaqt rejimida hisobga olgan holda matematik masalalar tavsiya qilishning gibrid tizimi ishlab chiqildi va eksperimental baholandi. Tizim kontentga asoslangan filtrlash (content-based filtering) va hamkorlikli filtrlash (collaborative filtering) usullarining dinamik kombinatsiyasidan foydalanadi. Taklif etilgan adaptiv vazn mexanizmi yangi foydalanuvchilar uchun "cold start" muammosini hal qiladi va tajribali o'quvchilar uchun hamkorlikli tavsiyalarning ulushini avtomatik oshiradi. 80 nafar 9-11 sinf o'quvchilari ishtirokida o'tkazilgan 16 haftalik kvazi-eksperimental tadqiqot natijasida tizim 87.3% aniqlik (Precision@10), 82.1% to'liqlik (Recall@10) va 84.6% F1-score ko'rsatkichlariga erishdi. Tajriba guruhi o'quvchilari nazorat guruhiga nisbatan o'rtacha 23.3% yuqori o'sish namoyish etdi (p < 0.001, Cohen's d = 1.29). O'quvchilar subyektiv qoniqish darajasi 4.3/5 ballni tashkil etdi. Natijalar sun'iy intellekt yordamida individual ta'lim samaradorligini oshirishning imkoniyatlarini tasdiqlaydi.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA MATEMATIK MASALALARNI SINFLASHTIRISHNING SAMARALI ALGORITMLARI
Ushbu maqolada matematik masalalarni, xususan elementar algebra sohasidagi masalalarni sinflashtirishning ilmiy-nazariy asoslari va zamonaviy algoritmik yondashuvlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda an’anaviy sinflashtirish yondashuvlari bilan bir qatorda ehtimollik modeli, chiziqli sinflashtirish modeli hamda sun’iy neyron tarmoqlar asosidagi sinflashtirish algoritmlarining qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Maqolada algebraik masalalarning strukturaviy belgilarini aniqlash, ularni formal xususiyatlar asosida tasniflash va sinf chegaralarini matematik modellashtirish usullari taklif etiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, elementar algebra masalalarini avtomatik tahlil qilishda sun’iy intellekt asosidagi model 96–98% aniqlik bilan sinflashtirish imkonini beradi.
KASBIY TA’LIM VA OʻQITISHNING HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHGA TA’SIRI: KOMPLEKS TAHLIL
Ushbu maqolada kasb-hunar ta’limi va oʻqitish (VET) hamda hududiy iqtisodiy rivojlanish oʻrtasidagi koʻp qirrali bogʻliqlik oʻrganiladi. Xalqaro tadqiqotlarning empirik dalillari va inson kapitali nazariyasini oʻz ichiga olgan nazariy asoslarga tayangan holda, tahlillar shuni koʻrsatadiki, yaxshi loyihalashtirilgan kasb-hunar ta’limi tizimlari mehnat unumdorligini oshirish, ishsizlikni kamaytirish va mahalliy mehnat bozorlarida koʻnikmalarning mos kelishini yaxshilash orqali hududiy iqtisodiy oʻsishga sezilarli hissa qoʻshadi. Tadqiqot OECD mamlakatlari, rivojlanayotgan iqtisodiyotlar va oʻsish sur’ati yuqori boʻlgan bozorlar natijalarini umumlashtirgan holda, VET investitsiyalarining hududiy darajadagi aniq iqtisodiy natijalarga qanday aylanishi haqida keng qamrovli tushuncha beradi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, mustahkam kasb-hunar ta’limi tizimiga ega hududlarda bandlik darajasi yuqori, ish haqi natijalari yaxshiroq va iqtisodiy tuzilmalar asosan umumiy akademik ta’lim yoʻnalishlariga tayanadigan hududlarga nisbatan barqarorroqdir.
ELEKTRON SAVDODA MOLIYAVIY MUNOSABATLARNI TARTIBGA SOLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI VA RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqola elektron savdoda moliyaviy munosabatlarni tartibga solishning institutsional mexanizmlari va rivojlanish yo‘nalishlarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda elektron savdoda moliyaviy faoliyatni tartibga soluvchi qonuniy, iqtisodiy va texnologik mexanizmlar, ularning samaradorligi hamda O‘zbekistonda tatbiq etilish istiqbollari tahlil qilindi. Shu bilan birga, maqolada xalqaro tajriba va ilg‘or amaliyotlar, xususan, Basel III, IFRS va raqamli to‘lov tizimlari asosida elektron savdoda moliyaviy xavfsizlikni ta’minlash masalalari ko‘rib chiqildi.
SANOAT KORXONALARIDA YASHIL LOGISTIKA TIZIMINI JORIY ETISH VA UNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI BAHOLASH METODOLOGIYASI
Ushbu maqola sanoat korxonalarida yashil logistika tizimini joriy etish va uning iqtisodiy samaradorligini baholashga qaratilgan integrallashgan metodologiya ishlab chiqilgan. Tadqiqotda iqtisodiy, ekologik va operatsion ko‘rsatkichlarni yagona tizimga birlashtiruvchi indeks taklif etilgan. Shuningdek, yashil logistika tizimini joriy etishning bevosita va bilvosita iqtisodiy samaralari hisoblash usullari ishlab chiqilgan. Taklif etilgan metodika sanoat korxonalarida resurslardan samarali foydalanish, logistika xarajatlarini kamaytirish hamda ekologik barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi hamda logistika nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham samarali ekanligini ko’rsatib beradi.
MEHNAT BOZORINI RAQAMLASHTIRISHDA XORIJIY TAJRIBALARDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada mehnat bozorini raqamlashtirish jarayonida xorijiy tajribalardan foydalanish masalalari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali bandlikni oshirish, ishchi kuchi va ish beruvchilar o‘rtasidagi aloqalarni samarali tashkil etish, hamda mehnat resurslarini boshqarishda zamonaviy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasi asosida mehnat bozorini raqamlashtirishning afzalliklari va muammolari yoritiladi hamda ularni milliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
AHOLI BANDLIGI VA MЕHNAT UNUMDORLIGIGA RAQAMLASHTIRISH TA’SIRINI MIQDORIY BAHOLASH USULLARI
Ushbu maqolada raqamlashtirish jarayonlarining aholi bandligi va mehnat unumdorligiga ta’siri hamda ushbu ta’sirni miqdoriy baholash usullari tahlil qilinadi. Axborotkommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida mehnat bozorida yuz berayotgan o‘zgarishlar, yangi ish o‘rinlarining shakllanishi va mehnat samaradorligining oshish omillari o‘rganiladi. Shuningdek, raqamlashtirish darajasi bilan bandlik va mehnat unumdorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan iqtisodiy-statistik va ekonometrik yondashuvlar yoritiladi. Tadqiqot natijalari raqamli iqtisodiyot sharoitida bandlikni oshirish va mehnat unumdorligini yaxshilash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.