OLIY TA’LIM MUASSASALARINING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH: TASHKILIY-HUQUQIY MEXANIZMLAR
Mazkur maqolada zamonaviy sharoitlarda oliy ta’lim muassasalari moliyasini tashkil etish va rivojlantirishning tashkiliy-huquqiy asoslari hamda asosiy prinsiplari tahlil qilinadi. Maqola natijalari oliy ta’lim muassasalarining moliyaviy barqarorligi va samaradorligi ta’lim sifatini oshirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi. Asosiy moliyalashtirish manbalari sifatida davlat byudjeti, byudjetdan tashqari mablag‘lar, xususiy sektor ishtiroki va xalqaro grantlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, moliyaviy boshqaruv tizimi, byudjetlashtirish jarayoni va resurslardan samarali foydalanish masalalari yoritilgan. Maqolada O‘zbekistonda oliy ta’limni moliyalashtirishning normativ-huquqiy asoslari tahlil qilinib, moliyaviy mustaqillikni kengaytirish, manbalarni diversifikatsiya qilish va ilg‘or xorijiy tajribalarni joriy etish zarurligi asoslab berilgan.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
XIZMAT KO‘RSATISH TARMOQLARIDA INNOVATSION BOSHQARUV MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Mazkur maqolada xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi xizmatlar sohasida raqobatning kuchayishi, iste’molchilar talabi va xulq-atvorining o‘zgarishi, raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi hamda boshqaruv tizimiga nisbatan yangi yondashuvlarning shakllanishi bilan izohlanadi. Hozirgi sharoitda xizmat ko‘rsatish subyektlarining barqaror rivojlanishi nafaqat xizmat hajmi yoki moddiy resurslarga, balki boshqaruvning moslashuvchanligi, tezkorligi, innovatsion yechimlarni qabul qilish qobiliyati va mijozlarga yo‘naltirilganlik darajasiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib bormoqda. Shu bois xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish iqtisodiy samaradorlikni oshirishning muhim omillaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotda xizmat ko‘rsatish sohasida innovatsion boshqaruvning mazmuni, uning asosiy yo‘nalishlari va amaliy ahamiyati tahlil qilingan. Xususan, boshqaruv jarayonlarini raqamlashtirish, xizmat sifatini monitoring qilish, mijozlar bilan munosabatlarni samarali tashkil etish, ichki resurslardan oqilona foydalanish, strategik rejalashtirishni kuchaytirish hamda axborotga asoslangan qaror qabul qilish mexanizmlarining o‘rni yoritilgan. Asoslab berilishicha, innovatsion boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish xizmat ko‘rsatish tarmoqlarida tashkiliy uyg‘unlikni kuchaytiradi, xizmatlarning tezkorligi va sifatini oshiradi, bozor ehtiyojlariga moslashuvchanlikni ta’minlaydi hamda korxonalarning raqobatbardoshligini mustahkamlaydi.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT KORXONALARIDA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida sanoat korxonalarida boshqaruv samaradorligini oshirish yo‘llari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi zamonaviy sanoat tarmoqlarida raqamli texnologiyalar, ma’lumotlar almashinuvi, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va tahliliy platformalarning keng joriy etilishi natijasida boshqaruv jarayonlariga qo‘yilayotgan yangi talablar bilan izohlanadi. Hozirgi sharoitda sanoat korxonalarining raqobatbardoshligi nafaqat ishlab chiqarish quvvatlari va moddiy resurslarga, balki boshqaruv qarorlarining tezkorligi, aniqligi, moslashuvchanligi hamda strategik uyg‘unligiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib bormoqda. Shu sababli boshqaruv samaradorligini oshirish masalasi sanoat korxonalarini modernizatsiya qilishning muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqotda raqamli iqtisodiyotning sanoat boshqaruviga ta’siri, boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish zarurati hamda korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy omillar tahlil qilingan. Xususan, raqamli boshqaruv vositalaridan foydalanish, axborot oqimlarini integratsiyalash, tezkor monitoring tizimlarini joriy etish, strategik rejalashtirishni kuchaytirish va boshqaruvning analitik asoslarini mustahkamlash masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Asoslab berilishicha, raqamli iqtisodiyot sharoitida boshqaruv samaradorligi korxonaning ichki resurslaridan oqilona foydalanish, ishlab chiqarish jarayonlarini muvofiqlashtirish, tavakkalchiliklarni kamaytirish va bozor o‘zgarishlariga tez moslashish imkoniyatlari bilan chambarchas bog‘liqdir.
QISHLOQ XO‘JALIGI TARMOQLARIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISHNI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning zamonaviy yondashuvlari tadqiq etiladi. Mavzuning dolzarbligi qishloq xo‘jaligida yer, suv, mehnat, moliyaviy va texnik resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish zarurati, iqlim o‘zgarishi, ishlab chiqarish xarajatlarining ortishi hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq omillar bilan izohlanadi. Zamonaviy sharoitda agrar tarmoqlarning barqaror rivojlanishi nafaqat tabiiy resurslar mavjudligi, balki ularni boshqarish sifati, taqsimlashning oqilonaligi va ulardan foydalanishning iqtisodiy natijadorligiga ham bevosita bog‘liq bo‘lib bormoqda. Shu bois resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning zamonaviy yondashuvlarini o‘rganish qishloq xo‘jaligi samaradorligini oshirishning muhim yo‘nalishi hisoblanadi. Tadqiqotda qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida resurslarni boshqarishning mazmuni, uning iqtisodiy ahamiyati va zamonaviy boshqaruv vositalari tahlil qilingan. Xususan, resurslardan foydalanishni rejalashtirish, raqamli monitoring, tahliliy boshqaruv, ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va boshqaruv qarorlarini ma’lumotlarga asoslangan holda qabul qilishning o‘rni yoritilgan. Asoslab berilishicha, zamonaviy yondashuvlar resurslar sarfini kamaytirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, ekologik barqarorlikni ta’minlash va qishloq xo‘jaligi subyektlarining raqobatbardoshligini kuchaytirishga xizmat qiladi. Maqola yakunida qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida resurslardan samarali foydalanishni boshqarishning ustuvor yo‘nalishlari belgilab berilgan bo‘lib, ular rejalashtirish va nazorat tizimini takomillashtirish, zamonaviy axborot va raqamli texnologiyalardan foydalanish, resurslar harakatini tahlil qilish hamda boshqaruvning moslashuvchan modelini shakllantirishni qamrab oladi. Tadqiqot natijalari agrar tarmoqlarda ishlab chiqarish natijadorligini oshirish, resurs yo‘qotishlarini kamaytirish va barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga xizmat qiladi.
РАЗВИТИЕ И РЕГУЛИРОВАНИЕ ФИНАНСОВОГО РЫНКА В СОВРЕМЕННЫХ УСЛОВИЯХ
В статье рассматриваются теоретические основы финансового рынка, его сущность, структура и особенности регулирования. Определены основные подходы к трактовке финансового рынка как системы экономических отношений и совокупности институтов. Проведен анализ структуры финансового рынка, включая его ключевые сегменты и участников, с акцентом на особенности развития в современных условиях. Особое внимание уделено вопросам регулирования финансового рынка на государственном, международном и институциональном уровнях. В качестве объекта исследования выступает финансовый рынок, предметом — его структурные элементы и механизмы регулирования. В работе использованы методы системного, сравнительного и структурного анализа. В результате исследования выявлены современные тенденции развития финансового рынка, включая усиление роли небанковских финансовых институтов, развитие фондового рынка и расширение применения альтернативных финансовых инструментов. Обоснована необходимость комплексного подхода к регулированию, направленного на обеспечение финансовой стабильности, повышение прозрачности и устойчивого экономического развития. Практическая значимость работы заключается в возможности использования полученных результатов при совершенствовании механизмов регулирования финансового рынка.
SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA O'QUVCHILARGA INDIVIDUAL MATEMATIK MASALALAR TAVSIYA QILISH TIZIMI: GIBRID ALGORITMNING ADAPTIV SAMARADORLIGI
Ushbu tadqiqotda o'quvchilarning individual o'rganish xususiyatlarini real vaqt rejimida hisobga olgan holda matematik masalalar tavsiya qilishning gibrid tizimi ishlab chiqildi va eksperimental baholandi. Tizim kontentga asoslangan filtrlash (content-based filtering) va hamkorlikli filtrlash (collaborative filtering) usullarining dinamik kombinatsiyasidan foydalanadi. Taklif etilgan adaptiv vazn mexanizmi yangi foydalanuvchilar uchun "cold start" muammosini hal qiladi va tajribali o'quvchilar uchun hamkorlikli tavsiyalarning ulushini avtomatik oshiradi. 80 nafar 9-11 sinf o'quvchilari ishtirokida o'tkazilgan 16 haftalik kvazi-eksperimental tadqiqot natijasida tizim 87.3% aniqlik (Precision@10), 82.1% to'liqlik (Recall@10) va 84.6% F1-score ko'rsatkichlariga erishdi. Tajriba guruhi o'quvchilari nazorat guruhiga nisbatan o'rtacha 23.3% yuqori o'sish namoyish etdi (p < 0.001, Cohen's d = 1.29). O'quvchilar subyektiv qoniqish darajasi 4.3/5 ballni tashkil etdi. Natijalar sun'iy intellekt yordamida individual ta'lim samaradorligini oshirishning imkoniyatlarini tasdiqlaydi.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA MATEMATIK MASALALARNI SINFLASHTIRISHNING SAMARALI ALGORITMLARI
Ushbu maqolada matematik masalalarni, xususan elementar algebra sohasidagi masalalarni sinflashtirishning ilmiy-nazariy asoslari va zamonaviy algoritmik yondashuvlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda an’anaviy sinflashtirish yondashuvlari bilan bir qatorda ehtimollik modeli, chiziqli sinflashtirish modeli hamda sun’iy neyron tarmoqlar asosidagi sinflashtirish algoritmlarining qo‘llanish imkoniyatlari o‘rganilgan. Maqolada algebraik masalalarning strukturaviy belgilarini aniqlash, ularni formal xususiyatlar asosida tasniflash va sinf chegaralarini matematik modellashtirish usullari taklif etiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, elementar algebra masalalarini avtomatik tahlil qilishda sun’iy intellekt asosidagi model 96–98% aniqlik bilan sinflashtirish imkonini beradi.
KASBIY TA’LIM VA OʻQITISHNING HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHGA TA’SIRI: KOMPLEKS TAHLIL
Ushbu maqolada kasb-hunar ta’limi va oʻqitish (VET) hamda hududiy iqtisodiy rivojlanish oʻrtasidagi koʻp qirrali bogʻliqlik oʻrganiladi. Xalqaro tadqiqotlarning empirik dalillari va inson kapitali nazariyasini oʻz ichiga olgan nazariy asoslarga tayangan holda, tahlillar shuni koʻrsatadiki, yaxshi loyihalashtirilgan kasb-hunar ta’limi tizimlari mehnat unumdorligini oshirish, ishsizlikni kamaytirish va mahalliy mehnat bozorlarida koʻnikmalarning mos kelishini yaxshilash orqali hududiy iqtisodiy oʻsishga sezilarli hissa qoʻshadi. Tadqiqot OECD mamlakatlari, rivojlanayotgan iqtisodiyotlar va oʻsish sur’ati yuqori boʻlgan bozorlar natijalarini umumlashtirgan holda, VET investitsiyalarining hududiy darajadagi aniq iqtisodiy natijalarga qanday aylanishi haqida keng qamrovli tushuncha beradi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, mustahkam kasb-hunar ta’limi tizimiga ega hududlarda bandlik darajasi yuqori, ish haqi natijalari yaxshiroq va iqtisodiy tuzilmalar asosan umumiy akademik ta’lim yoʻnalishlariga tayanadigan hududlarga nisbatan barqarorroqdir.
ELEKTRON SAVDODA MOLIYAVIY MUNOSABATLARNI TARTIBGA SOLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI VA RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI
Ushbu maqola elektron savdoda moliyaviy munosabatlarni tartibga solishning institutsional mexanizmlari va rivojlanish yo‘nalishlarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda elektron savdoda moliyaviy faoliyatni tartibga soluvchi qonuniy, iqtisodiy va texnologik mexanizmlar, ularning samaradorligi hamda O‘zbekistonda tatbiq etilish istiqbollari tahlil qilindi. Shu bilan birga, maqolada xalqaro tajriba va ilg‘or amaliyotlar, xususan, Basel III, IFRS va raqamli to‘lov tizimlari asosida elektron savdoda moliyaviy xavfsizlikni ta’minlash masalalari ko‘rib chiqildi.
SANOAT KORXONALARIDA YASHIL LOGISTIKA TIZIMINI JORIY ETISH VA UNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI BAHOLASH METODOLOGIYASI
Ushbu maqola sanoat korxonalarida yashil logistika tizimini joriy etish va uning iqtisodiy samaradorligini baholashga qaratilgan integrallashgan metodologiya ishlab chiqilgan. Tadqiqotda iqtisodiy, ekologik va operatsion ko‘rsatkichlarni yagona tizimga birlashtiruvchi indeks taklif etilgan. Shuningdek, yashil logistika tizimini joriy etishning bevosita va bilvosita iqtisodiy samaralari hisoblash usullari ishlab chiqilgan. Taklif etilgan metodika sanoat korxonalarida resurslardan samarali foydalanish, logistika xarajatlarini kamaytirish hamda ekologik barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi hamda logistika nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham samarali ekanligini ko’rsatib beradi.
MEHNAT BOZORINI RAQAMLASHTIRISHDA XORIJIY TAJRIBALARDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada mehnat bozorini raqamlashtirish jarayonida xorijiy tajribalardan foydalanish masalalari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali bandlikni oshirish, ishchi kuchi va ish beruvchilar o‘rtasidagi aloqalarni samarali tashkil etish, hamda mehnat resurslarini boshqarishda zamonaviy yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasi asosida mehnat bozorini raqamlashtirishning afzalliklari va muammolari yoritiladi hamda ularni milliy sharoitga moslashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
AHOLI BANDLIGI VA MЕHNAT UNUMDORLIGIGA RAQAMLASHTIRISH TA’SIRINI MIQDORIY BAHOLASH USULLARI
Ushbu maqolada raqamlashtirish jarayonlarining aholi bandligi va mehnat unumdorligiga ta’siri hamda ushbu ta’sirni miqdoriy baholash usullari tahlil qilinadi. Axborotkommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida mehnat bozorida yuz berayotgan o‘zgarishlar, yangi ish o‘rinlarining shakllanishi va mehnat samaradorligining oshish omillari o‘rganiladi. Shuningdek, raqamlashtirish darajasi bilan bandlik va mehnat unumdorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan iqtisodiy-statistik va ekonometrik yondashuvlar yoritiladi. Tadqiqot natijalari raqamli iqtisodiyot sharoitida bandlikni oshirish va mehnat unumdorligini yaxshilash bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTONDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI XALQARO KO‘RSATKICHLAR ASOSIDA BAHOLASH
Mazkur maqolada O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligining holati xalqaro ko‘rsatkichlar asosida baholangan. Tahlil jarayonida ayollar egalik qiladigan korxonalar ulushi, rahbar ayollar boshqarayotgan korxonalar soni, ayollarning mehnat bozoridagi ishtiroki hamda ta’lim va bandlikdan tashqarida bo‘lgan yosh ayollar ulushi kabi ko‘rsatkichlar o‘rganildi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish uchun muayyan imkoniyatlar mavjudligini, biroq mehnat bozori, ta’lim va institutsional qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishlarida ayrim muammolar saqlanib qolayotganini ko‘rsatdi. Shu asosda ayollar tadbirkorligini yanada rivojlantirishga doir ilmiy xulosalar shakllantirildi.
MEHNAT MUNOSABATLARIDA PROAKTIV XIZMAT KOʻRSATISHNING NAZARIY YONDASHUVLARI VA AMALIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada mehnat munosabatlarida proaktiv xizmat koʻrsatish konsepsiyasining nazariy asoslari empirik kuzatuvlar va mavjud ilmiy manbalar tahlili asosida yoritilgan. Tadqiqotda anʼanaviy reaktiv yondashuvlarning cheklanganligi ochib berilib, proaktiv xizmat koʻrsatishning mehnat tizimidagi samaradorlikni oshirishdagi oʻrni asoslab berilgan. Zamonaviy mehnat munosabatlarida xizmat koʻrsatish jarayonlarini prognozlash, ehtiyojlarni oldindan aniqlash va boshqaruv qarorlarini moslashtirish orqali takomillashtirish zarurligi taʼkidlangan. Tadqiqot natijalari proaktiv xizmat koʻrsatishni mehnat munosabatlarining yangi boshqaruv paradigmasi sifatida shakllantirish imkonini beradi.
BANKOMAT QURILMALARINI TESTLASH ORQALI BANK XIZMATLARI SIFATINI OSHIRISH MASALALARI
Bankomat qurilmasi (ATM) — bu bank xizmatlarini mijozlar uchun qulay tarzda taqdim etadigan muhim elektron qurilma bo‘lib, uning to‘g‘ri va xavfsiz ishlashi moliyaviy tizimning barqarorligi uchun juda muhimdir. Ushbu maqolada bankomat qurilmalarini testlash jarayonining ahamiyati va turli testlash bosqichlari ko‘rib chiqiladi. Bankomatlar turli funksiyalarni bajarishi, masalan, pul yechish, hisob raqamlariga o‘tkazmalar, balansni tekshirish, to‘lovlar qilish va boshqa moliyaviy operatsiyalarni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan. Testlash jarayoni, bankomatlarning ishlashini tekshirish, xavfsizlikni ta’minlash, foydalanuvchi interfeysini baholash va tizimni haqiqiy sharoitlarda sinovdan o'tkazishni o‘z ichiga oladi. Maqolada funksional, xavfsizlik va ishonchlilik testlari kabi asosiy testlash turlari, shuningdek, test rejalarini ishlab chiqish va xatoliklarni aniqlash usullari batafsil ko‘rib chiqiladi. Testlash jarayonlari bankomatlar tizimining samarali va xavfsiz ishlashini ta'minlashga xizmat qiladi, shu bilan birga bank mijozlarining moliyaviy ma’lumotlari himoya qilinadi.
ANALYSIS OF RENEWABLE ENERGY-BASED ELECTROLYSIS SYSTEMS FOR HYDROGEN PRODUCTION
This paper presents a comprehensive analysis of hydrogen production systems through water electrolysis powered by renewable energy sources, with particular focus on alkaline electrolysis technology integrated with photovoltaic systems. The study investigates the optimal operating conditions for alkaline electrolyzers, examining the effects of KOH electrolyte concentration (25-30 wt%), electrode materials (316L stainless steel), and system integration parameters. Experimental results demonstrate that the combined PV-electrolyzer system achieves an overall efficiency of 13-15%, with hydrogen production costs ranging from $2-8/kg depending on system scale. The research reveals that temperature optimization (60-80°C) and current density control (200-400 mA/cm²) are critical factors for maximizing system performance.
ЦИФРОВИЗАЦИЯ КАК ФАКТОР ТРАНСФОРМАЦИИ УРОВНЯ ЖИЗНИ НАСЕЛЕНИЯ: ЭКОНОМЕТРИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ И СОЦИАЛЬНО- ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ЭФФЕКТЫ
В условиях ускоренной цифровой трансформации глобальной экономики цифровизация становится ключевым фактором изменения социально-экономических параметров развития общества. Настоящее исследование направлено на оценку влияния цифровизации на уровень жизни населения с использованием эконометрического подхода. В работе предложена авторская модель, позволяющая количественно оценить воздействие цифровизации на ключевые показатели благосостояния, включая доходы населения, занятость, доступ к финансовым услугам и уровень человеческого развития. Методологическая основа исследования включает корреляционно-регрессионный анализ с использованием панельных данных, что обеспечивает более высокую точность и надежность полученных результатов. Эмпирический анализ показал, что цифровизация оказывает статистически значимое положительное влияние на уровень жизни населения через каналы финансовой инклюзии, повышения эффективности рынка труда и расширения доступа к образовательным и медицинским услугам. В то же время выявлены негативные эффекты, связанные с ростом цифрового неравенства и структурной трансформацией занятости. Научная новизна исследования заключается в разработке комплексной эконометрической модели оценки влияния цифровизации на уровень жизни населения, а также в выявлении двойственной природы данного процесса. Практическая значимость результатов состоит в возможности их использования при разработке государственной политики в сфере цифровой экономики и социальной защиты населения.
ВЛИЯНИЕ ВНЕДРЕНИЯ AI-ИНСТРУМЕНТОВ НА ЭФФЕКТИВНОСТЬ ЦИФРОВОГО МАРКЕТИНГА МЕЖДУНАРОДНЫХ КОМПАНИЙ
В данной статье рассматривается влияние приложений искусственного интеллекта (ИИ) на ключевые показатели эффективности (KPI) цифрового маркетинга в международных компаниях, а также исследуются проблемы как: перегрузка информацией – внимание рассеянно по десяткам разных сайтов и приложений. Анализируются современные решения на основе ИИ, используемые для персонализированной коммуникации, предиктивной аналитики и автоматизации контента. Обобщая данные и примеры от крупных организаций (Netflix, Amazon, Sephora), взаимосвязь становится видимой в статье между стратегическими инвестициями в инфраструктуру ИИ и увеличении конверсии, повышение уважения и репутации компаний и оптимизацией рекламных бюджетов. Во внимании главные аспекты: барьерам при внедрении, структуре первоначальных инвестиций и методам оценки рентабельности инвестиций (ROI).
TEMIR YO‘L SOHASIDA MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHDA INTEGRAL KOEFFITSIYENTLARNING PROGNOZLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Maqolada temir yo‘l sohasidagi korxonalarning moliyaviy barqarorligini integratsiyalashgan koeffitsiyentlarni qo‘llash asosida prognozlash imkoniyatlari o‘rganilgan. Baholash va prognozlashning aniqligini oshirishga qaratilgan individual moliyaviy ko'rsatkichlarni tahlil qilishdan ularni kompleks integratsiyalashga o'tish zaruryati asoslanadi. Asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlarni normallashtirish va asosiy komponentlar usulidan foydalangan holda ularning og‘irliklarini aniqlashga asoslangan integratsiyalashgan koeffitsiyentni shakllantirish metodologiyasi taklif etilgan. Jarayonli yondashuv doirasida moliyaviy barqarorlik moliyaviy resurslarni boshqarishning ketma-ket bosqichlari natijasi sifatida qaraladi. Integratsiyalashgan ko‘rsatkichning moliyaviy barqarorlik darajasiga ta’sirini baholash imkonini beruvchi ekonometrik model ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalari integratsiyalashgan koeffitsiyentlardan foydalanish tahlilning axborot mazmunini oshirishini, yashirin xavflarni aniqlash imkonini berishini va iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida boshqaruv qarorlari sifatini yaxshilashini tasdiqlaydi.
QASHQADARYO MINTAQASIDA INNOVATSION INFRATUZILMANING RIVOJLANISH DARAJASI O‘RNI
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatida investitsiya faoliyatini baholashning kompleks yondashuvlari yoritiladi. Tadqiqotda investitsiyalarning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik natijalarini tizimli tahlil qilish hamda rasmiy statistik ma’lumotlarni modellashtirish orqali samarali va barqaror investitsiya siyosatini shakllantirish imkoniyatlari asoslab beriladi. Shuningdek, 2020– 2024-yillar davrida investitsiya jarayonlarini chuqur tahlil qilishda statistik ma’lumotlarni tizimlashtirish va qayta ishlash zarurati ochib beriladi.
OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA QISHLOQ XO‘JALIGI SUG‘URTASI TIZIMINING ROLI VA UNING TAHLILI
Mazkur maqolada oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi tizimining roli ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotda agrar ishlab chiqarishda mavjud risklar, sug‘urta tizimining rivojlanish darajasi hamda uning ishlab chiqarish barqarorligiga ta’siri o‘rganildi. Statistik va taqqoslash usullari asosida 2020–2024 yillar ma’lumotlari tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, sug‘urta qamrovi oshgan sari hosil yo‘qotishlari 18–25% ga kamaygan va fermer xo’jaliklari daromadlarining barqarorligi oshgan. Tadqiqot yakunida O‘zbekiston sharoitida sug‘urta tizimini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
O‘ZBEKISTON TOMONIDAN AMERIKA QO‘SHMA SHTATLARI IQTISODIYOTIGA KIRITILADIGAN INVESTITSIYALAR: KELAJAK ISTIQBOLLARI HAMDA KUTILAYOTGAN IQTISODIY IMKONIYATLAR
Mazkur maqolamizda O‘zbekiston Respublikasining Amerika Qo‘shma Shtatlari iqtisodiyotiga yo‘naltirilayotgan investitsiyalarining hozirgi holati, asosiy yo‘nalishlari va kelgusidagi rivojlanish istiqbollari ilmiy-tahliliy jihatdan o‘rganiladi. Tadqiqotlarimiz davomida ikki davlat o‘rtasidagi investitsion hamkorlik, O‘zbekiston kapitalining AQSh bozoriga kirish mexanizmlari, shuningdek investitsiyalarning iqtisodiy rivojlanish, xalqaro aloqalarni diversifikatsiyalash va milliy biznes subyektlarining raqobatbardoshligiga ta’siri tahlil qilinadi.
MINTAQADA SANOAT TARMOQLARINI HUDUDLARARO DIVERSIFIKATSIYALASHNING IQTISODIY MEXANIZMI VA SAMARADORLIGINI BAHOLASH
Mazkur maqolada mintaqada sanoat tarmoqlarini hududlararo diversifikatsiyalashning iqtisodiy mohiyati, uning nazariy asoslari va mintaqaviy rivojlanishdagi o‘rni tadqiq etilgan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida sanoatning barqaror rivojlanishi, raqobatbardoshligini oshirish hamda ishlab chiqarish tarkibini maqbullashtirishda diversifikatsiya jarayonlarining ahamiyati asoslab berilgan. Hududlararo diversifikatsiya sanoat ishlab chiqarishini hududlar kesimida oqilona taqsimlash, resurslardan samarali foydalanish, ishlab chiqarish kooperatsiyasini kuchaytirish va hududiy nomutanosibliklarni kamaytirishning muhim omili sifatida talqin etilgan.
MAHALLA BOSHQARUV TIZIMINING IJTIMOIY-IQTISODIY NAZARIY ASOSLARINI O‘RNI
Mazkur tadqiqotda O‘zbekiston va xorijiy ilmiy maktablarda mahalla (community) boshqaruvining iqtisodiy, institutsional va innovatsion jihatlari taqqoslama tahlil qilinadi. Milliy tajribada mahalla instituti bandlikni ta’minlash, oilaviy va kichik tadbirkorlikni rivojlantirish orqali hududiy iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlovchi muhim ijtimoiy institut sifatida namoyon bo‘lishi asoslab beriladi. Xorijiy yondashuvlarda esa local economic development, community entrepreneurship hamda ko‘p tomonlama hamkorlikka asoslangan ishtirokchi boshqaruv mexanizmlarining ustuvorligi ko‘rsatib o‘tiladi. Tadqiqotda, shuningdek, O‘zbekistonda “Raqamli mahalla”, elektron xizmatlar va monitoring tizimlari joriy etilishining ahamiyati, xorijiy amaliyotda esa digital governance, open data va smart community konsepsiyalarining mahalliy boshqaruv samaradorligini oshirishdagi roli yoritiladi.
KORXONA MOLIYAVIY NATIJALARINI SHAKLLANTIRISHDA ICHKI NAZORAT VA AUDIT KO‘RSATKICHLARINING EMPIRIK TAHLILI
Mazkur maqolada korxona moliyaviy natijalarini shakllantirish jarayonida ichki nazorat va audit tizimi ko‘rsatkichlarining ta’siri empirik tahlil asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda moliyaviy hisobotlar hamda ichki audit ma’lumotlari asosida shakllantirilgan axborot bazasidan foydalanilib, ichki nazorat va audit ko‘rsatkichlarining moliyaviy natijalarga ta’siri statistik va ekonometrik usullar orqali baholangan. Tadqiqot natijalari moliyaviy natijalarning shakllanish omillarini aniqlash, ichki nazorat va audit tizimini takomillashtirish hamda boshqaruv qarorlarini qabul qilish samaradorligini oshirishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDA INNOVATSION YONDASHUVLAR VA STRATEGIK RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR AHAMIYATI
Iqtisodiy rivojlanishning hozirgi sharoitida kompaniyalarning faoliyat ko‘rsatishi va innovatsion rivojlanishining muhim shartlaridan biri bo‘lib boshqaruv faoliyatining biri samarali tizimi hisoblanadi. Fаоliyаt yuritаyоtgаn kоmpаniyаlаr bаrqаrоrligi vа rаqоbаtbаrdоshligi ulаrning bоshqаruvigа bevоsitа bоg‘liqdir. Kompaniyalar o‘zlarining uzoq muddatli raqobatbardoshligini boshqarishlari kerak, ammo boshqaruv sifati yomon bo‘lsa, bunday vazifa imkonsiz bo‘lib qoladi. Agar strategik boshqaruv tizimi mavjud bo‘lmasa, kompaniya to‘liq strategiyani yaratishi va uni samarali amalga oshirishi shubha ostida qoladi.
KICHIK BIZNESLARDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISH MASALALARI VA IQTISODIY-IJTIMOIY OMILLAR
Ushbu maqolada O‘zbekistonda kichik biznes sohasida ayollar tadbirkorligini rivojlantirish jarayoni, unga ta’sir etuvchi iqtisodiy va ijtimoiy omillar tahlil qilinadi. Tadqiqotda ayollar tadbirkorligining bandlikni oshirish, oilaviy daromadlarni ko‘paytirish va ijtimoiy barqarorlikni mustahkamlashdagi roli ochib beriladi. Shuningdek, kredit va grantlarga kirish imkoniyatlari, raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasi, ta’lim va malaka masalalari, ijtimoiy stereotiplar kabi omillarning ayollar biznes faolligiga ta’siri o‘rganiladi. Maqolada davlat tomonidan amalga oshirilayotgan qo‘llab-quvvatlash choralari va xalqaro tajribalar tahlil qilinib, ayollar tadbirkorligini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СИСТЕМЫ ДИСТАНЦИОННОГО ОБУЧЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ НА ОСНОВЕ МЕЖДУНАРОДНЫХ ПОДХОДОВ И СТАНДАРТОВ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ
В статье рассматриваются теоретические, организационные и методические аспекты совершенствования системы дистанционного обучения в Узбекистане на основе международных подходов и стандартов цифровой экономики. Актуальность исследования обусловлена ускорением цифровой трансформации образовательной среды, возрастанием роли платформенных решений, электронных образовательных ресурсов, интеллектуальных систем управления обучением и необходимостью адаптации национальной системы образования к современным глобальным требованиям. В работе проанализированы сущностные характеристики дистанционного обучения как важного элемента цифровой образовательной экосистемы, раскрыта роль международных стандартов в обеспечении качества, доступности, гибкости и результативности образовательного процесса. Особое внимание уделено вопросам интеграции цифровой инфраструктуры, нормативно-методического обеспечения, повышения цифровых компетенций педагогов и обучающихся, а также внедрения механизмов мониторинга и оценки эффективности дистанционного образования. На основе сравнительного анализа международного опыта и современных тенденций развития цифровой экономики обоснованы приоритетные направления модернизации дистанционного обучения в Узбекистане. Сделан вывод о том, что совершенствование данной системы должно осуществляться комплексно, с учетом институциональных, технологических, методических и социально-экономических факторов, что позволит повысить конкурентоспособность национального образования и обеспечить его соответствие международным требованиям.
ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ УПРАВЛЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКИМ ПОТЕНЦИАЛОМ ПРЕДПРИЯТИЙ ТЕКСТИЛЬНОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ УЗБЕКИСТАНА НА ОСНОВЕ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ МЕТОДОЛОГИИ
В статье рассмотрены актуальные вопросы повышения эффективности управления экономическим потенциалом предприятий текстильной промышленности Узбекистана на основе совершенствования методологии. Анализируется современное состояние отрасли, выявляются ключевые проблемы в управлении ресурсами и стратегическом развитии предприятий, включая низкую адаптацию к инновационным технологиям и ограниченное использование экономико-аналитических инструментов.
МОДЕРНИЗАЦИЯ МЕТОДОЛОГИИ ДИСТАНЦИОННОГО ОБУЧЕНИЯ В СИСТЕМЕ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ УЗБЕКИСТАНА С УЧЕТОМ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ
В статье рассматриваются вопросы модернизации методологии дистанционного обучения в системе высшего образования Узбекистана с учетом международных стандартов цифровой экономики. Актуальность исследования определяется ускорением процессов цифровой трансформации образования, расширением практики онлайн- обучения и необходимостью приведения национальной системы высшего образования в соответствие с современными международными требованиями к качеству, гибкости и технологической совместимости образовательного процесса. В работе обосновано, что дистанционное обучение в современных условиях должно рассматриваться не как временная или вспомогательная форма организации учебного процесса, а как важный элемент цифровой образовательной экосистемы, обеспечивающий доступность знаний, персонализацию обучения и устойчивость образовательной среды. Особое внимание уделено международным подходам к стандартизации качества образования, развитию цифровых компетенций преподавателей, совершенствованию платформенных решений и формированию единой методологической базы дистанционного обучения. На основе анализа современных научных подходов и институциональных условий развития высшего образования в Узбекистане определены приоритетные направления модернизации методологии дистанционного обучения. Сделан вывод о том, что адаптация международных стандартов цифровой экономики к национальной образовательной практике позволит повысить результативность образовательного процесса, укрепить конкурентоспособность высшей школы и обеспечить более эффективную подготовку кадров для цифровой экономики.