ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА МОЛИЯВИЙ ФИРИБГАРЛИККА ҚАРШИ КУРАШИШ БЎЙИЧА МЕЬЁРИЙ ҲУҚУҚИЙ БАЗАНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ
Молиявий фирибгарликка қарши курашиш муаммоси сўнгги йилларда бухгалтерия ҳисоби, аудит, корпоратив бошқарув ва иқтисодий хавфсизлик бўйича олиб борилаётган тадқиқотларда марказий ўринлардан бирини эгалламоқда. Рақамли иқтисодиётнинг ривожланиши, молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари (МҲХС) қўлланилишининг кенгайиши, капиталнинг трансчегаравий ҳаракатининг кучайиши ва молиявий операцияларнинг мураккаблашуви молиявий фирибгарликнинг олдини олиш, аниқлаш ва унга чек қўйишга қаратилган миллий норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш заруратини келтириб чиқарди.Мақолада мазкур масалалар кўриб чиқилади.
молиявий ҳисобот, сохталаштириш, фирибгарлик, молиявий фирибгарлик, ҳуқуқбузарлик, жавобгарлик, коррупция, халқаро стандартлар, жиддий бузилишлар, аудит риски, меьёрий хуқуқий база.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
МЕХАНИЗМ ЭФФЕКТИВНОГО РЕИНВЕСТИРОВАНИЯ ФИНАНСОВЫХ РЕСУРСОВ САНАТОРНО-КУРОРТНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ УЗБЕКИСТАНА
В статье раскрывается проблема повышения результативности финансовых решений санаторно-курортных учреждений Республики Узбекистан, когда часть получаемых ресурсов направляется не на разовое покрытие текущих расходов, а на устойчивое обновление лечебной, сервисной и цифровой инфраструктуры. На основе статистических материалов о развитии туризма, специализированных средств размещения, медицинских и оздоровительных поездок обоснована необходимость перехода к регулярной реинвестиционной политике. Предложены система комплексной оценки отдачи реинвестиций, портфельное распределение фонда развития по ключевым направлениям, а также организационно-экономические меры по снижению сезонности, расширению государственно-частного партнерства, развитию кластеров и росту инвестиционной привлекательности санаторно-курортного комплекса.
санаторно-курортные учреждения, финансовые ресурсы, реинвестиции, медицинский туризм, оздоровительный туризм, специализированные средства размещения, фонд развития, государственно-частное партнерство, Узбекистан.
SOLIQ TIZIMIDA ADOLATLI, SHAFFOF VA BARQAROR MUHIT YARATISH MAQSADIDA SOLIQ IMTIYOZLARINI QISQARTIRISH ORQALI SOLIQLAR YIG‘ILUVCHANLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada soliq tizimida adolatli, shaffof va barqaror iqtisodiy muhitni shakllantirish jarayonida soliq imtiyozlarini optimallashtirish va ularni bosqichma-bosqich qisqartirish orqali soliqlar yig‘iluvchanligini oshirish masalalari tahlil qilinadi. Zamonaviy fiskal siyosatning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida soliq bazasini kengaytirish va imtiyozlar tizimini qayta ko‘rib chiqish zaruriyati asoslanadi. Tadqiqotda soliq imtiyozlarining iqtisodiy samaradorlikka, byudjet daromadlariga hamda soliq to‘lovchilar xulq-atvoriga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan o‘rganilgan. Maqolada soliq imtiyozlarining haddan tashqari keng qo‘llanilishi soliq bazasining qisqarishiga, byudjet daromadlarining kamayishiga hamda iqtisodiyotda nomutanosib raqobat muhitining yuzaga kelishiga olib kelishi mumkinligi asoslab beriladi. Shu bilan birga, imtiyozlarni qisqartirish orqali soliq tizimining samaradorligini oshirish, yashirin iqtisodiyot ulushini kamaytirish va soliq to‘lovchilarning ixtiyoriy ravishda soliq to‘lash intizomini kuchaytirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.
soliq tizimi, soliq imtiyozlari, fiskal siyosat, soliq bazasi, soliqlar yig‘iluvchanligi, yashirin iqtisodiyot, soliq ma’murchiligi, iqtisodiy barqarorlik.
DАSTURIY MАHSULOT KORXONАLАRINI FAOLIYATI BOSHQАRUVINING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLАRI
Maqolada dаsturiy mаhsulot korxonаlаrini faoliyati boshqаruvining oʻziga xos xususiyatlаri berilgan. Boshqa korhonalar boshqaruv tuzilmalari kabi dasturiy mahsulot ishlab chiqish va u bilan bogʻliq faoliyat yurituvchi korxonalar boshqaruvi funktsional. Chiziqli (loyihaviy) hamda matritsaviy tuzilmalari berib oʻtilgan. Bundan tashqari bu tuzilmalarning takomillashtirilgan tarkiblari ham tadqiqot davomida berilgan. Yakunda takomillashtirilgan tuzilmalarning afzalliklari sanab oʻtilgan.
Tuzilma, funktsional, chiziqli(loyihaviy), fralancer, dasturlovchi, sifat nazorati, biznes-analitik, testdan oʻtkazish, raqamlashtirish, intellektual mulk, yakka tadbirkor.
DEGENERATE CASE IN INVESTIGATING CRITICAL POINTS IN TWOVARIABLE ECONOMIC OPTIMIZATION PROBLEMS
In economics, most of the optimization problems reduce to finding critical points of an objective function. We present accessible methods such as Taylor expansion and Splitting methods. The proposed approaches are accessible to undergraduate students and researchers encountering degenerate critical points in optimization and mathematical modelling.
Polynomial, partial derivative, determinant, critical point, two-variable function, Taylor series.
DASTURIY MAHSULOT KORXONALARI FAOLIYATINI RIVOJLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI
YIRIK VA KICHIK QURILISH KORXONALARIDA INTEGRATSION ALOQALARNI SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻNALISHLARI
Mazkur maqolada yirik va kichik qurilish korxonalarida integratsion aloqalarni samaradorligini oshirish yoʻnalishlari tadqiq etilgan. Mamlakatimiz qurilish sohasida kichik biznes subyektlarining yirik korxonalar bilan o‘zaro hamkorligini rivojlantirish dolzarb ahamiyatga ega. Bunday hamkorlik kichik biznes subyektlarining bozorga kirib kelishini yengillashtirish, yirik korxonalar texnologiyalaridan birgalikda foydalanish, respublikamizning yirik shaharlarida kichik va yirik biznes o‘rtasidagi integratsion aloqalarni kengaytirish hamda birgalikdagi faoliyat natijasida yuzaga keladigan sinergetik samarani oshirishga xizmat qiladi.
KICHIK VA YIRIK KORXONALARNING TIZIMLI-SINERGETIK YONDOSHUVLAR ASOSIDA INTEGRATSIYASINI TAʼMINLASH
Dunyoning rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlari iqtisodiy oʻsish va raqobatbardoshlikni oshirish kabi eng muhim muammolarni tadbirkorlik subektlarining integratsiyasini taʼminlash orqali oʻz yechimini topishini taʼkidlaydi. Maqolada tizimli yondashuv va sinergetika konsepsiyalarining mohiyati, tizimli-kibernetik yondoshuv va tizimli-sinergetik yondoshuvlar oʻrtasidagi farqlar atroflicha tahlil qilingan hamda taklif etilayotgan tizim-sinergetik yondashuv orqali kichik va yirik qurilish korxonalarini integratsiyalashning tadqiqot rejasi ishlab chiqilgan.
POLITICAL AND ECONOMIC FACTORS IN THE DEVELOPMENT OF THE FINTECH INDUSTRY IN UZBEKISTAN
This study examines the political and economic factors influencing the development of the fintech industry in Uzbekistan. Drawing on a review of academic literature, regulatory frameworks, and national policy documents, the article analyzes how government digitalization policies, regulatory reforms, and economic conditions have contributed to fintech growth. The findings suggest that supportive state policies, institutional development, financial sector modernization, investment availability, and digital infrastructure play a critical role in fostering fintech innovation and financial inclusion.
O‘ZBEKISTONDA TURIZM INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHDA KREATIV IQTISODIYOT ELEMENTLARINI JORIY ETISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda turizm infratuzilmasini rivojlantirish jarayoniga kreativ iqtisodiyot elementlarini joriy etish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqotda turizm sohasining hozirgi holati, infratuzilmaviy muammolar, tashkiliy boshqaruv tizimi va iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari kompleks tahlil qilingan. Xorijiy va mahalliy ilmiy manbalar asosida kreativ turizmning nazariy asoslari yoritilib, uning hududiy rivojlanishdagi o‘rni asoslab berilgan. SWOT, PEST, iqtisodiy va statistik tahlil usullaridan foydalangan holda mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish yo‘llari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasida davlatxususiy sheriklikni rivojlantirish, raqamli platformalarni keng joriy etish, turizm klasterlarini shakllantirish hamda investitsion mexanizmlarni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Mazkur yondashuvlar turizm infratuzilmasining raqobatbardoshligini oshirish va kreativ iqtisodiyot salohiyatini to‘liq ishga solishga xizmat qiladi.
turizm infratuzilmasi, kreativ iqtisodiyot, raqamli turizm, klaster, investitsiya, davlat-xususiy sheriklik, iqtisodiy tahlil.
NOAN’ANAVIY MONETAR SIYOSAT VOSITALARINING INFLYATSION JARAYONLARGA TA’SIRI: O‘ZBEKISTON VA XALQARO TAJRIBA QIYOSIY TAHLILI
Ushbu tadqiqot noan’anaviy monetar siyosat vositalarining-quantitative easing (QE), forward guidance (FG), yield curve control (YCC) va maqsadli kredit dasturlarininginflyatsion jarayonlarga ta’sirini qiyosiy tahlil qiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi xalqaro amaliyot (AQSh Federal Rezerv tizimi, Yevropa Markaziy banki, Yaponiya Markaziy banki, Janubiy Koreya Markaziy banki) tajribasini O‘zbekiston sharoiti bilan solishtirish va mamlakat uchun noan’anaviy vositalarni moslashtirilgan holda qo‘llash imkoniyatlarini aniqlashdan iborat. Ilmiy yangilik: O‘zbekiston uchun birinchi marta noan’anaviy monetar vositalar inflyatsion jarayonlarga ta’sir mexanizmlari empirik modellashtirish yordamida o‘rganildi; moslashtirilgan FG joriy etish modeli va inflyatsion kutilmalar monitoring tizimi taklif etildi. Maqola natijalari O‘zbekiston Markaziy banki va tijorat banklari uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.
noan’anaviy monetar siyosat; quantitative easing; forward guidance; yield curve control; inflyatsion targetlash; inflyatsion kutilmalar; monetar transmissiya mexanizmi; O‘zbekiston Markaziy banki; ARDL modeli; VAR tahlili.
MONETAR SIYOSAT INSTRUMENTLARINING KAPITAL OQIMLARI BARQARORLIGIGA TA’SIRI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI VA XALQARO AMALIYOT
Ushbu maqola O‘zbekistonda 2017-2024 yillar davomida monetar siyosat instrumentlarining kapital oqimlari barqarorligiga ta’sirini empirik jihatdan o‘rganadi. Tadqiqot maqsadi-foiz stavkasi, inflyatsiya, valyuta kursi, iqtisodiy o‘sish va xalqaro rezervlarning sof kapital oqimlari hajmiga ko‘rsatadigan ta’sirini miqdoriy jihatdan aniqlash hamda O‘zbekiston Markaziy bankining pul-kredit siyosati samaradorligini xalqaro amaliyot bilan qiyosiy tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi panel ma’lumotlar tahlili, vaqt qatorlari ekonometriyasi (VAR, VECM), ko‘p o‘zgaruvchili regression tahlil va korrelyatsiya matritsa usullarini o‘z ichiga oladi. Asosiy modelda CF = f(IR, INF, EXR, GDP, FDI, RES) tenglamasi ishlatilgan bo‘lib, ma’lumotlar O‘zbekiston Markaziy banki, Davlat statistika qo‘mitasi, IMF World Economic Outlook va World Bank Open Data bazalaridan olindi. Tahlil davri 2017-2024 yillarni qamrab oladi.
monetar siyosat; kapital oqimlari; foiz stavkasi; pul-kredit instrumentlari; inflyatsiya targetlanishi; valyuta kursi; to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar; makroprudensial siyosat; O‘zbekiston iqtisodiyoti; panel ma’lumotlar tahlili.
BANKLAR MOLIYAVIY BARQARORLIGINI MONITORING QILISHDA CAMELS REYTING TIZIMI METODOLOGIYASI VA INDIKATORLARI
Ushbu maqolada banklar moliyaviy barqarorligini monitoring qilishda CAMELS reyting tizimi metodologiyasi va uning asosiy indikatorlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida CAMELS tizimining nazariy asoslari, uning tarkibiy elementlari boʻlgan kapital yetarliligi, aktivlar sifati, boshqaruv samaradorligi, daromadlilik, likvidlik va bozor risklariga sezgirlik koʻrsatkichlarining mazmuni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, mazkur reyting tizimining banklar moliyaviy holatini kompleks baholash, risklarni erta aniqlash va bank nazorati samaradorligini oshirishdagi oʻrni tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari CAMELS tizimining banklar moliyaviy barqarorligini monitoring qilishda ishonchli va samarali baholash vositasi ekanligini koʻrsatadi. Maqolada milliy bank amaliyotida CAMELS reyting tizimini qoʻllashni takomillashtirish boʻyicha ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
CAMELS reyting tizimi, banklar moliyaviy barqarorligi, kapital yetarliligi, aktivlar sifati, boshqaruv samaradorligi, daromadlilik, likvidlik, bozor risklari, bank monitoringi, risk-menejment, bank nazorati, moliyaviy tahlil, reyting baholash, bank tizimi barqarorligi.
ELEKTRON TIJORATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VOSITASIDA ISTE’MOLCHILAR FIKRINI MODELLASHTIRISH
Elektron tijoratda iste’molchilar fikrini jamlash va tahlil qilish strategik ustunlik hisoblanadi. Maqolada raqamli texnologiyalar yordamida iste’molchi munosabatini aniqlash modellari tadqiq etiladi. So’nggi adabiyotlar tahliliga tayanib, qoidalarga asoslangan leksikonlardan ilg’or chuqur neyron tarmoqlarigacha bo’lgan yondashuvlarning uslubiy asoslari, empirik natijalari va amaliy ahamiyati muhokama qilinadi. Tabiiy tilga ishlov berish (NLP), mashinali o’qitish va raqamli izlar tahlilini birlashtirgan gibrid tizimlar iste’molchilar fikrini amaliy tushunchalarga aylantirishda eng yuqori salohiyatga ega.
iste’molchi fikri; elektron tijorat; tonallik tahlili; fikrlar tahlili; mashinali o’qitish; chuqur o’qitish; aspektga asoslangan tahlil.
O’ZBEKISTONDA OILAVIY KORXONALAR FAOLIYATINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA ASOSIY YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada oilaviy korxonalarning milliy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari ulushini oshirish hamda aholi bandligini taʼminlashdagi iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda oilavi y tadbirkorlikning oʻziga xos xususiyatlari, uning xorijiy tajribasi va Oʻzbekiston iqtisodiyotidagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, sohani yanada rivojlantirish, huquqiy va moliyaviy mexanizmlarni takomillashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
oilaviy korxona, kichik biznes, xususiy tadbirkorlik, iqtisodiy oʻsish, aholi bandligi, innovatsiyalar, investitsiya, moliyaviy barqarorlik.
TADBIRKORLIK SHAROITIDA YASHIL BIZNESNI RIVOJLANTIRISHINING KONSEPTUAL ASOSLARI
Ushbu maqolada tadbirkorlik sharoitida yashil biznesni tashkil etish va rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi. Yashil biznes – bu atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan, resurslardan samarali foydalanadigan va ijtimoiy mas’uliyatni hisobga oladigan biznes shakli hisoblanadi. Maqolada yashil biznesni yaratishda bozorni tahlil qilish, resurslarni optimallashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va ekologik standartlarga rioya qilishning ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi.
yashil biznes, tadbirkorlik, barqaror rivojlanish, ekologik innovatsiya, resurslarni tejash, Ijtimoiy mas’uliyat, ekologik standartlar.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYANI RIVOJLANTIRISH STRATEGIYASINING YEVROPA ITTIFOQI TAJRIBASI
So‘nggi o‘n yillikda raqamli texnologiyalarning jadal surʼatlar bilan rivojlanishi Yevropa Ittifoqi (YEI) iqtisodiyoti, ijtimoiy hayoti va boshqaruv tizimida muhim o‘rin egallab bormoqda. Raqamlashtirish nafaqat yangi iqtisodiy imkoniyatlarni yaratadi, balki mehnat bozori, taʼlim, biznes va davlat xizmati sohalarida chuqur transformatsiyaga sabab bo‘lmoqda. Shu munosabat bilan Yevropa Ittifoqida “Digital Single Market”, “2030 Digital Compass” va “Digital Europe” kabi strategik dasturlarni ishlab chiqildi. Mazkur maqolada Yevropa Ittifoqida raqamli transformatsiyani rivojlantirish strategiyasining asosiy yo‘nalishlari, amalga oshirish mexanizmlari va erishilgan natijalari tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyot va jamiyatni shakllantirishda Yevropa Ittifoqining “Digital Europe Programme”, “Digital Decade 2030” va boshqa strategik tashabbuslari o‘rganilgan. Shuningdek, davlat boshqaruvi, elektron hukumat, sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik va raqamli infratuzilmani rivojlantirish borasidagi tajribalar yoritilgan. Tadqiqot natijasida Yevropa Ittifoqining ilg‘or amaliyotlari tahlil qilinib, ulardan O‘zbekistonda raqamli transformatsiyani jadallashtirish va davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishda foydalanish imkoniyatlari asoslab berilgan.
raqamli iqtisodiyot, Yagona Raqamli Bozor Strategiyasi, raqamli transformatsiya, raqamli iqtisodiyot, elektron hukumat, sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, Digital Decade 2030, raqamli infratuzilma, davlat boshqaruvi, innovatsion rivojlanish.
O‘ZBEKISTONDA QURILISH SOHASINING HOZIRGI HOLATI VA SOHADAGI O‘ZGARISHLAR TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda qurilish sohasining hozirgi holati, 2014– 2024-yillar davomida sohada yuz bergan tarkibiy o‘zgarishlar hamda qurilish ishlari hajmining hududlar kesimidagi dinamikasi tahlil qilingan. Shuningdek, qurilish sohasi bilan bog‘liq xizmatlar, transport-logistika tizimlari va yondosh tarmoqlarning rivojlanish tendensiyalari o‘rganilgan. Tadqiqotda qurilish korxonalarida logistika xarajatlari, boshqaruv xarajatlari va ishlab chiqarish natijalari o‘rtasidagi bog‘liqlik asosida multiplikativ samaradorlik baholangan. “Vodiy bunyodkor kelajak servis” MChJ, “Vodiy kapital qurilish” MChJ va “Nurafshon” xususiy korxonasi misolida logistika tizimining korxona iqtisodiy samaradorligiga ta’siri aniqlangan. Tahlil natijalari qurilish sohasida logistika tizimlarini raqamlashtirish, transport-ta’minot zanjirlarini optimallashtirish va xarajatlarni samarali boshqarish korxonalar raqobatbardoshligini oshirishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
qurilish sohasi, qurilish ishlari, logistika tizimi, logistik xarajatlar, multiplikativ samaradorlik, boshqaruv samaradorligi, transport-logistika xizmatlari, xizmatlar sohasi, iqtisodiy o‘sish, raqamli boshqaruv, ta’minot zanjiri, SWOT tahlil, investitsiya, hududiy rivojlanish.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI IQTISODIYOTIGA TARMOQLAR BO‘YICHA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISHNING TA’SIRINI EKONOMETRIK TAHLILI
Suv resurslari, ayniqsa suv tanqisligi kuzatiladigan mamlakatda, barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. Mazkur tadqiqotda 1996–2022-yillar davrida O‘zbekistonda iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha suv resurslaridan foydalanishning iqtisodiy o‘sishga ta’siri Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi asosida tahlil qilindi. Baholash natijalariga ko‘ra, kapital zaxirasining 1 foizga oshishi aholi jon boshiga YaIMni o‘rtacha 0,10 foizga, mehnat resurslarining 1 foizga oshishi esa 1,78 foizga oshiradi. Aksincha, qishloq xo‘jaligi, maishiy va sanoat tarmoqlarida suv olish hajmining 1 foizga ortishi aholi jon boshiga YaIMning mos ravishda 5,00 foizga, 0,43 foizga va 0,22 foizga kamayishiga olib keladi. Modelning izohlash darajasi yuqori bo‘lib, determinatsiya koeffitsiyenti R² = 0,997 ni tashkil etdi. Diagnostik testlar qoldiqlarning normal taqsimlanganligini (Jarque–Bera p = 0,390) ko‘rsatgan bo‘lsa-da, modelda avtokorrelyatsiya mavjudligi (Durbin–Watson = 0,808) aniqlandi. Tadqiqot natijalari uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni ta’minlash uchun suvdan foydalanish samaradorligini oshirish va barqaror suv resurslarini boshqarish siyosatini kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi.
Suv resurslari, iqtisodiy o‘sish, suvdan foydalanish, Cobb–Douglas ishlab chiqarish funksiyasi, suv samaradorligi.
MOLIYAVIY TAHLIL ASOSIDA MOLIYAVIY REJALASHTIRISH MASALALARI
mazkur maqolada korxonalarda moliyaviy rejalashtirish jarayonida moliyaviy tahlilning ahamiyati hamda foizga bog‘langan analitik usul asosida moliyaviy ko‘rsatkichlarni prognozlash masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda moliyaviy rejalashtirishning me’yoriy va balans usullarining nazariy asoslari yoritilib, korxona faoliyatini rejalashtirishda sotish hajmi, xarajatlar, aktivlar va majburiyatlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilingan. Shuningdek, sotish hajmining o‘sishi sharoitida korxonaning kelgusi davr uchun moliyaviy natijalari, aktivlarga bo‘lgan ehtiyoji hamda tashqi moliyalashtirish zarurati foizga bog‘langan analitik model yordamida hisoblab chiqilgan. Moliyaviy hisobotlarning prognoz shakllarini tuzish orqali korxonaning moliyaviy barqarorligi, rentabelligi va qarz mablag‘lariga bo‘lgan ehtiyoji baholangan. Tadqiqot natijalari korxonalarda moliyaviy rejalashtirish samaradorligini oshirish, moliyaviy resurslardan oqilona foydalanish hamda strategik boshqaruv qarorlarini qabul qilishda amaliy ahamiyat kasb etadi.
reja, moliyaviy reja, xarajat, xarajatlar elementlari, qarz mablag‘lari, tashqi moliyalashtirish, moliyaviy ko‘rsatkichlar, analitik usul.
KORXONA MOLIYAVIY KO'RSATKICHLARI TAHLILIGA FUNDAMENTAL YONDASHUV
Mazkur maqolada korxona moliyaviy faoliyatini tahlil qilish va moliyaviy rejalashtirishning nazariy hamda amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqotda iqtisodiy tahlilning korxona faoliyatidagi ahamiyati, moliyaviy natijalarni baholash va kelgusi davr ko‘rsatkichlarini prognozlashdagi o‘rni tahlil qilingan. Mahalliy va xorijiy iqtisodchi olimlarning moliyaviy tahlilga oid ilmiy qarashlari o‘rganilib, ularning yondashuvlari qiyosiy tahlil asosida umumlashtirilgan. Tadqiqot jarayonida monografik, qiyosiy, balans, normativ, moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili, analitik prognozlash hamda iqtisodiy-matematik usullardan foydalanilgan. Shartli korxona misolida buxgalteriya balansi va moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot ma’lumotlari asosida korxonaning moliyaviy holati, rentabellik darajasi va ishbilarmonlik faolligi baholangan. Foizga bog‘langan analitik usul yordamida sotish hajmini oshirish sharoitida moliyaviy ko‘rsatkichlarni prognozlash imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari korxonalarda moliyaviy rejalashtirishni takomillashtirish, moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va ichki moliyaviy zaxiralardan samarali foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun xizmat qiladi.
moliyaviy tahlil, moliyaviy rejalashtirish, balans usuli, normativ usul, rentabellik, ishbilarmonlik faolligi, prognozlash, korxona moliyaviy holati, sotish hajmi, moliyaviy ko‘rsatkichlar.
ISSUES OF DEVELOPMENT OF INTEGRATION PROCESSES IN DOING BUSINESS BETWEEN ENTERPRISES
This paper examines the issues of ensuring the balance and sustainability of the national economy, which require increasing the financial stability of the business entities operating in it, which require scientific research on the development of cooperation and integration processes between enterprises. On this basis, this work reveals the specific aspects of the development of integration and cooperative relations between business entities and entrepreneurship in our country, developed scientific proposals and practical recommendations aimed at identifying priority areas of business and business development, business strategies and the development of cooperative and integration relations.
business, enterprise, industry, production, service, entrepreneurship, integration, cooperation, investment, strategy, investment activity, management, development.
ILMIY NATIJALARNI TIJORATLASHTIRISHDA SPIN KORXONALAR MUHIM TUZILMA SIFATIDA
Mazkur maqolada ilmiy-tadqiqot natijalarini tijoratlashtirishning zamonaviy mexanizmlaridan biri bo‘lgan spin-off va spin-out korxonalarining mazmun-mohiyati, ularning innovatsion iqtisodiyotdagi o‘rni hamda O‘zbekistonda akademik tadbirkorlikni rivojlantirishdagi ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqot davomida innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha milliy qonunchilik, xorijiy tajriba va ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi. Spin korxonalarining shakllanishi, faoliyat yuritish mexanizmlari, spin-off va spin-out modellari o‘rtasidagi o‘xshash va farqli jihatlar qiyosiy tahlil asosida yoritildi. Shuningdek, universitetlar va ilmiy-tadqiqot tashkilotlari huzurida tashkil etiladigan spin korxonalar ilmiy ishlanmalarni bozorga olib chiqish, innovatsion mahsulotlar yaratish, yangi ish o‘rinlari tashkil etish hamda hududlarning innovatsion salohiyatini oshirishning muhim vositasi ekanligi asoslab berildi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda ilm-fan va ishlab chiqarish integratsiyasini kuchaytirish, texnologiyalar transferini rivojlantirish hamda ilmiy faoliyat natijalarini samarali tijoratlashtirish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
ilmiy-texnik ishlanma, texnologiya, innovatsiya, tijoratlashtirish, innovatsion infratuzilma, «spin-off» korxona, «spin-out» korxona.
Copyright (c) 2026 O‘rinov Dilshodjon Axmadjonovich (Author) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
HUDUDIY MARKETING ASOSIDA KORXONALARNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH VA INVESTITSIYA FAOLIYATI SAMARADORLIGINI TA’MINLASH
Ushbu maqolada, Farg‘ona viloyati korxonalarining investitsion jozibadorligini oshirish, investitsiyalarni samarali jalb etish hamda hududiy marketing mexanizmlarini takomillashtirishning nazariy-uslubiy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Maqolada, investitsion korxonalarning salohiyatini oshirish uchun zarur bo‘lgan iqtisodiy, huquqiy, moliyaviy va infratuzilma sharoitlari keltiriladi. Shu bilan birga, innovatsion texnologiyalar va boshqaruv uslublarining investitsiya faoliyatiga ta’siri, shuningdek, davlatning investitsiya muhiti va qo‘llabquvvatlash siyosati muhokama qilinadi. Bundan tashqari, maqolada investitsiya muhitini yaxshilash, xususiy va davlat sektorining hamkorligini rivojlantirish, korxonalarni yanada samarali boshqarish va ularga zarur moliyaviy resurslarni taqdim etishning ahamiyati ta’kidlanadi. Maqolada investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini oshirish, korxonalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va iqtisodiy salohiyatni oshirish uchun amalga oshirilishi kerak bo‘lgan kompleks chora-tadbirlar va strategiyalar taklif etiladi. Bu maqola investitsion faoliyatni rivojlantirish va uning samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni taqdim etadi.
hududiy marketing, investitsiya, investitsion jozibadorlik, real sektor, raqobatbardoshlik, investitsiya siyosati.
FARG’ONA VILOYATIDA KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISHDA INVESTITSIYA FAOLLIGINI OSHIRISH VA XALQARO KREDIT REYTINGINING AHAMIYATI
Mazkur ilmiy maqolada Farg’ona viloyatida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishda investitsiya faolligining ahamiyati, sohadagi mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish mexanizmlari tahlil qilingan. Shuningdek, viloyatning “Fitch Ratings” xalqaro agentligi tomonidan “BB- G’ Barqaror” kredit reytingiga ega bo’lishi investitsion muhitni yaxshilash va xorijiy sarmoyalarni jalb qilishda muhim omil sifatida baholangan. Tadqiqotda hududning iqtisodiy salohiyati, moliyaviy barqarorligi, investitsiya jozibadorligi va kichik biznes sub’ektlarining iqtisodiyotdagi roli ilmiy jihatdan yoritilgan. Muallif tomonidan kichik biznesni investitsiyalashni takomillashtirish bo’yicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
investitsiya, kichik biznes, tadbirkorlik, xalqaro reyting, investitsion jozibadorlik, moliyaviy barqarorlik, iqtisodiy o’sish, Fitch Ratings.
FARG‘ONA VILOYATINING XALQARO KREDIT REYTINGI VA UNING HUDUDIY RIVOJLANISHGA TAʼSIRI
Farg‘ona viloyatiga xalqaro reyting agentligi tomonidan berilgan kredit reytingi asosida hududiy moliyaviy barqarorlik, investitsiyaviy jozibadorlik va iqtisodiy rivojlanish omillari tahlil qilingan. Xalqaro kredit reytinglarining ahamiyati, ularning investitsiya muhitiga taʼsiri hamda Farg‘ona viloyati iqtisodiyotining tarmoqlar bo‘yicha rivojlanish xususiyatlari o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari hududning moliyaviy boshqaruv tizimi va investitsiya imkoniyatlari yuqori ekanligini ko‘rsatadi.
xalqaro kredit reytingi, Fitch Ratings, moliyaviy barqarorlik, investitsiya muhiti, hududiy iqtisodiyot, Farg‘ona viloyati.
BALIQCHILIK XO‘JALIGIDA BIOLOGIK AKTIVLAR HOLATINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA MONITORING VA TAHLIL QILISH
Mazkur maqolada baliq yetishtirish xo‘jaliklarida biologik aktivlarning hisobini yuritish va ularni baholashda zamonaviy raqamli texnologiyalar (IoT sensorlari, sun’iy intellekt)dan foydalanish bo‘yicha nazariy va amaliy tadqiqotlar keltiriladi. Xususan, suv sifati va yem sarfi kabi asosiy omillarni monitoring qilish hamda ekonometrik usullar (korrelyatsion, regressiya tahlili), shuningdek, iqtisodiy tahlil (biznes-reja, rentabellik, NPV, ROI, sezgirlik hamda tahlil va xarajatlarni qoplash nuqtasi hisoblash) misollar bilan yoritiladi. Tadqiqotda IAS 41 “Agriculture” (MHXS 41) talablariga muvofiq biologik aktivlar adolatli qiymatda baholanishi, o‘zgarishlar foyda/zarar sifatida qayd etilishi muhokama qilinadi.
biologik aktivlar, akvakultura, sun’iy intellekt, IoT, raqamli monitoring, IAS 41, NPV, ROI, FCR, biomassa, sensor panelalar.
RIVOJLANGAN MAMLAKATLARDA MOLIYAVIY INOVATSIYALARNI TARTIBGA SOLISHNI ASOSIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada rivojlangan mamlakatlarda moliyaviy innovatsiyalarni tartibga solishning asosiy xususiyatlari, ularning zamonaviy moliya tizimidagi o‘rni hamda iqtisodiy rivojlanishga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida AQSh, Buyuk Britaniya, Singapur va Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining amaliy tajribalari o‘rganilib, moliyaviy innovatsiyalarni boshqarishda qo‘llanilayotgan yondashuvlar, nazorat mexanizmlari va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash vositalari qiyosiy jihatdan baholangan. Shuningdek, moliyaviy texnologiyalar, raqamli to‘lov tizimlari, ochiq bank xizmatlari hamda kriptoaktivlar bozorining rivojlanishi bilan bog‘liq imkoniyatlar va xavflar yoritilgan. Tadqiqot natijalari rivojlangan mamlakatlarda tartibga solish siyosati innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish bilan bir qatorda moliyaviy barqarorlikni saqlash, iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va kiberxavfsizlikni ta’minlashga qaratilganligini ko‘rsatdi. Olingan xulosalar moliyaviy innovatsiyalarni rivojlantirish hamda ularni samarali nazorat qilish bo‘yicha milliy siyosatni takomillashtirish uchun amaliy ahamiyatga ega.
ЧAКAНA БAНК ХИЗМAТЛAРИ БОЗОРИ СAМAРAДОРЛИГИНИ БAҲОЛAШ
Мақолада рақамли иқтисодиётни ривожлантириш шароитида замонавий банк хизматлари кўрсатишнинг моҳияти ёритилган. Шунингдек, банк хизматлари кўрсатишнинг турлари ва кўринишлари кўрсатилган. Бугунги кунда мамлакатимизда замонавий банк хизматлари кўрсатиш таҳлили ҳамда ривожлантириш йўналишлари келтирилган.
банк, банк тизими, анъанавий банк хизматлари, замонавий банк хизматлари, интернет-банкинг, СМС-банкинг, банк маркетинги.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA O‘ZINI O‘ZI BAND QILGANLARNING PENSIYA TA’MINOTI: PLATFORMA VA DAVLAT INTEGRATSIYASI MODELI
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida o‘zini o‘zi band qilganlar va platforma ishchilarining pensiya ta’minoti masalalari kompleks tahlil qilingan. O‘zbekistonda gigiqtisodiyotning jadal sur'atlar bilan o‘sishi natijasida vujudga kelayotgan strukturaviy disbalans — bandlikning rasmiy sektordan platforma-mediatsiyalashgan mehnat munosabatlariga ko‘chishi va shu jarayon natijasida shakllanayotgan ijtimoiy himoya bo‘shlig‘i — empirik ma’lumotlar asosida baholangan. Tadqiqotning markaziy elementi sifatida raqamli platformalar (Yandex Go, Uzum Tezkor, Bringo, Express24 va boshqalar) bilan davlat soliq-pensiya tizimi o‘rtasida API-darajadagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri integratsiyani ta’minlovchi konseptual model ishlab chiqilgan. Modelda har bir tranzaksiyadan avtomatik mikro-badallar undirish va ularning xodimning shaxsiy yig‘ma pensiya hisobvarag‘iga real vaqt rejimida o‘tkazilishi mexanizmi asoslangan. Statistik ekstrapolyatsiya usuli asosida 2025–2030 yillar uchun byudjet daromadlari va pensiya jamg‘armasi to‘ldirilishining prognoz qiymatlari hisoblab chiqilgan. Tadqiqot natijalari Soliq qo‘mitasi, Pensiya jamg‘armasi va Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi uchun amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan to‘rtta innovatsion mexanizm taklifi bilan yakunlangan.
raqamli iqtisodiyot, gig-iqtisodiyot, platforma bandligi, o‘zini o‘zi band qilganlar, pensiya ta’minoti, API-integratsiya, mikro-badal, ijtimoiy himoya, soliq madaniyati, shakllanmagan sektor.