ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И ПРОФЕССИОНАЛЬНЫЕ КОМПЕТЕНЦИИ В СИСТЕМЕ МЕНЕДЖМЕНТА: ИНТЕГРАТИВНЫЙ ОБЗОР ЛИТЕРАТУРЫ
Статья посвящена анализу современных научных подходов к управлению эмоциональным интеллектом и профессиональными компетенциями сотрудников в организации. В условиях трансформации социально-экономической системы, развития цифровизации и усложнения организационных взаимодействий возрастает значимость гибких компетенций персонала, среди которых центральное место занимает эмоциональный интеллект, при сохранении высокой актуальности традиционного компетентностного подхода к развитию профессиональных навыков. Цель работы заключается в систематиматизации существующих исследований по взаимосвязи эмоционального интеллекта и результатов профессиональной деятельности, а также обосновании необходимости интеграции эмоционального и профессионального компонентов компетентности в единую управленческую модель. Исследование выполнено в методологии нарративно-тематического обзора литературы с элементами концептуального моделирования. На основе анализа 22 источников, опубликованных в период с 2001 по 2026 год, показано, что эмоциональный интеллект выступает не как изолированная психологическая характеристика, а как стратегически значимая метакомпетенция, влияние которой на производительность труда реализуется через удовлетворённость работой, вовлечённость персонала и организационную культуру. Установлено, что развитие эмоционального интеллекта поддаётся целенаправленному обучению, а его положительные эффекты усиливаются при системной интеграции с подходом, ориентированным на развитие профессиональных компетенций.
эмоциональный интеллект, профессиональные компетенции, компетентностный подход, межкомпетенция, развитие персонала, управление человеческими ресурсами, организационная культура, вовлечённость персонала, лидерство, Узбекистан.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
МЕЖКУЛЬТУРНЫЕ ОСОБЕННОСТИ ПЕРЕГОВОРНОГО ПОВЕДЕНИЯ ПРЕДПРИНИМАТЕЛЕЙ И МЕНЕДЖЕРОВ В УЗБЕКИСТАНЕ: ПРЕДВАРИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
статья посвящена предварительному теоретико-эмпирическому анализу межкультурных различий в переговорном поведении предпринимателей и менеджеров Узбекистана в контексте повышения организационной эффективности. Актуальность обусловлена растущей вовлечённостью узбекистанских компаний в международное деловое взаимодействие при одновременном дефиците эмпирических данных о переговорных стратегиях в центрально-азиатском контексте. Цель работы - определить теоретически ожидаемые связи между культурными ориентациями личности (индивидуализм/коллективизм), культурным интеллектом, силой этнической идентичности и предпочитаемыми стратегиями разрешения переговорных ситуаций. На основе обзора литературы сформулированы семь гипотез (H1-H7), связывающих конструкты INDCOL-16 (Triandis, Gelfand), сокращённой шкалы культурного интеллекта CQS (Ang и др.), пересмотренной шкалы этнической идентичности MEIM-R (Phinney, Ong) и опросника стратегий управления конфликтом DUTCH (De Dreu и др.) с воспринимаемой эффективностью переговоров и организации в целом. Разработан билингвальный (русскоанглийский) инструмент сбора данных в форме структурированного онлайн-опроса; сбор эмпирических данных на момент подготовки статьи не завершён, в связи с чем раздел результатов представляет ожидаемые, теоретически обоснованные направления связей, подлежащие проверке на последующем этапе диссертационного исследования. Целевой объём основной выборки составляет 80–100 респондентов из числа предпринимателей и менеджеров, ведущих деловую деятельность на территории Узбекистана;
деловые переговоры; межкультурные различия; организационная эффективность; индивидуализм и коллективизм; культурный интеллект; этническая идентичность; стратегии управления конфликтом; предприниматели; Узбекистан; кросскультурный менеджмент.
NAMANGAN VILOYATIDA INVESTITSIYA MEXANIZMLARI HARAKATLANISHINING IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLARI VA TARKIBIY XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada Namangan viloyatida investitsiya mexanizmlarining harakatlanishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy-iqtisodiy omillar, investitsiya infratuzilmasining rivojlanish xususiyatlari hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning iqtisodiy faoliyat turlari bo‘yicha tarkibiy dinamikasi tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi 2020–2025 yillar davomida hududning demografik salohiyati, yalpi hududiy mahsulot hajmi, investitsiyalarni moliyalashtirish manbalari va tarmoqlar kesimidagi TTXI oqimlari o‘rtasidagi bog‘liqliklarni aniqlash hamda hududiy investitsiya siyosatini takomillashtirish yo‘nalishlarini asoslashdan iborat. Empirik baza sifatida Namangan viloyati statistika boshqarmasi ma’lumotlari, rasmiy statistik to‘plamlar va muallif hisobkitoblaridan foydalanilgan. Shu bilan birga, axborot-kommunikatsiya, ta’lim, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligida xorijiy investitsiyalar ulushi nisbatan pastligicha qolgan. Maqolada investitsiya siyosatini yuqori qo‘shilgan qiymat, raqamli iqtisodiyot, inson kapitali va eksportbop ishlab chiqarishga yo‘naltirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Tahlil natijalari hududda iqtisodiy o‘sish va investitsion faollik o‘rtasida ijobiy tarkibiy bog‘liqlik shakllanayotganini, biroq investitsiyalarning tarmoqlar bo‘yicha konsentratsiyasi barqaror va inklyuziv hududiy rivojlanish uchun muayyan xavflarni saqlab qolayotganini ko‘rsatadi. Muallif tomonidan investitsiya infratuzilmasini bank-moliya xizmatlari, sanoat zonalari, logistika, energetika va raqamli servislar bilan uzviy rivojlantirish, investorlar uchun hududiy loyihalar portfelini shakllantirish, mahalliy korxonalarni xorijiy kapital bilan kooperatsiyaga jalb etish hamda investitsiya samaradorligini muntazam monitoring qilish zarurligi asoslangan bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.
investitsiya mexanizmi, investitsiya muhiti, hududiy rivojlanish, xorijiy investitsiyalar, infratuzilma, sanoat.
СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ К КРИЗИСНОМУ УПРАВЛЕНИЮ ОРГАНИЗАЦИЯМИ В УСЛОВИЯХ НЕОПРЕДЕЛЕННОСТИ
В статье рассматриваются современные подходы к кризисному управлению организациями в условиях неопределенности и обосновывается необходимость сочетания традиционных процедур готовности с адаптивными управленческими механизмами. Актуальность исследования связана с тем, что классические модели кризисного цикла и вероятностного планирования остаются полезными для идентифицируемых угроз, однако их возможностей недостаточно при событиях, которые развиваются нелинейно, затрагивают взаимосвязанные подсистемы и выходят за пределы известных сценариев. Цель исследования состоит в концептуальном обобщении подходов к кризисному управлению и формировании модели, разграничивающей управление известными рисками и действия в условиях радикальной неопределенности. Методологическую основу составили сравнительный анализ и теоретическое обобщение двадцати научных и нормативных источников по кризисному менеджменту, организационной устойчивости, динамическим способностям, стратегическому управлению и неопределенности. В результате выявлено, что эффективная система кризисного управления должна включать два взаимодополняющих контура. Первый основан на профилактике, подготовке, реагировании и восстановлении и обеспечивает управляемость при прогнозируемых нарушениях. Второй ориентирован на слабые сигналы, пересмотр исходных допущений, гибкое распределение полномочий и ресурсов, межфункциональную координацию, организационное обучение и реконфигурацию управленческих механизмов.
O‘ZBEKISTONDA TA’LIM TURIZMI OBYEKTLARINING XORIJIY INVESTORLAR UCHUN JOZIBADORLIGINI BAHOLASH
Mazkur maqolada O‘zbekistonda ta’lim turizmi obyektlarining xorijiy investorlar uchun investitsiyaviy jozibadorligini baholash masalalari tadqiq etilgan. Ta’lim turizmi bozorining rivojlanishi nafaqat ta’lim xizmatlari eksportini oshirish, balki oliy ta’lim muassasalari, talabalar turar joylari, xalqaro ta’lim markazlari, ilmiy-tadqiqot infratuzilmasi, til maktablari va boshqa tegishli obyektlarga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish imkoniyatlarini kengaytiradi. Tadqiqotda ta’lim turizmi obyektlarining investitsiyaviy jozibadorligini baholashga ta’sir etuvchi bozor, iqtisodiy, institutsional, infratuzilmaviy va ijtimoiy omillar tizimlashtirilgan. Muallif tomonidan Educational Tourism Investment Attractiveness Index (ETIAI) — Ta’lim turizmi investitsiyaviy jozibadorlik indeksi taklif etilib, uning asosiy komponentlari va baholash mezonlari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda xorijiy investorlar uchun istiqbolli bo‘lgan ta’lim turizmi obyektlarini aniqlash, hududlarni investitsiyaviy salohiyatiga ko‘ra guruhlash va investitsiya siyosatini takomillashtirish imkonini beradi.
KORXONALAR FAOLIYATINI BOSHQARISHDA MARKETING FUNKSIYALARINI TIZIMLASHTIRISH MODELI VA UNING ISTIQBOLI
Mazkur maqolada korxonalar faoliyatini boshqarishda marketing funksiyalarini tizimlashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Marketing funksiyalarining strategik boshqaruv, ishlab chiqarish, logistika, moliya, innovatsiyalar hamda mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish jarayonlari bilan o‘zaro integratsiyasi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, kontent-tahlil va konseptual modellashtirish usullaridan foydalanilgan. Natijada marketing axborot tizimi, strategik rejalashtirish, mahsulot va narx siyosati, taqsimot, marketing kommunikatsiyalari, CRM, marketing nazorati hamda raqamli analitikani o‘z ichiga olgan marketing funksiyalarini tizimlashtirish modeli ishlab chiqilgan. Taklif etilgan model korxonalarda boshqaruv samaradorligini oshirish, bozor talabiga moslashuvchanlikni kuchaytirish, mijozlarga yo‘naltirilgan boshqaruvni rivojlantirish hamda raqobatbardoshlikni ta’minlashga xizmat qiladi.
KAMBAG‘ALLIKNI KAMAYTIRISHNING MAZMUNI, MOHIYATI VA NAZARIY RIVOJLANISH TENDENSIYASI
Mazkur maqolada kambag‘allikni kamaytirishning mazmuni, mohiyati va nazariy rivojlanish tendensiyalari tadqiq etilgan. Kambag‘allik tushunchasining iqtisodiy tafakkur rivojlanishi jarayonidagi evolyutsiyasi, uning daromad yetishmasligi, resurslardan foydalanish cheklanganligi, nisbiy mahrumlik va inson imkoniyatlarining cheklanishi bilan bog‘liq jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda A. Smit, T. Maltus, D. Rikardo, A. Sen, P. Townsend, M. Todaro va S. Smith kabi olimlarning nazariy qarashlari hamda Jahon banki va BMT Taraqqiyot dasturining zamonaviy yondashuvlari umumlashtirilgan. Shuningdek, kambag‘allikni baholashda monetar va ko‘p o‘lchovli yondashuvlarning o‘ziga xos xususiyatlari ochib berilgan. O‘zbekiston misolida kambag‘allikni kamaytirishda bandlik, aholi daromadlarini oshirish, tadbirkorlikni rivojlantirish, inson kapitaliga investitsiyalar va manzilli ijtimoiy himoyaning ahamiyati asoslangan. Tadqiqot natijasida kambag‘allikni barqaror qisqartirishning asosiy sharti aholining nafaqat daromadlarini oshirish, balki ularning iqtisodiy va ijtimoiy imkoniyatlarini kengaytirishdan iborat ekanligi aniqlangan.
kambag‘allik, kambag‘allikni kamaytirish, kambag‘allik nazariyasi, ko‘p o‘lchovli kambag‘allik, daromadlar, ijtimoiy himoya, bandlik, inson kapitali, iqtisodiy o‘sish, inklyuziv rivojlanish, ijtimoiy tengsizlik, O‘zbekiston.
GLOBALLASHUV SHAROITIDA KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHNING DOLZARB MASALALARI
Mazkur maqolada globallashuv sharoitida kambag‘allikni qisqartirishning dolzarb masalalari, unga ta’sir etuvchi iqtisodiy, ijtimoiy va institutsional omillar hamda zamonaviy yondashuvlar tadqiq etilgan. Globallashuvning xalqaro savdo, xorijiy investitsiyalar, texnologiyalar transferi, mehnat migratsiyasi va raqamli iqtisodiyot orqali kambag‘allik darajasiga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqotda kambag‘allikni qisqartirishda inklyuziv iqtisodiy o‘sish, sifatli bandlik, aholi daromadlarini oshirish, inson kapitalini rivojlantirish, daromadlar tengsizligini kamaytirish va manzilli ijtimoiy himoyaning ahamiyati asoslangan. Shuningdek, globallashuvning kambag‘allikka ta’siri mamlakatlarning institutsional salohiyati va iqtisodiy rivojlanish darajasiga bog‘liqligi aniqlangan. O‘zbekiston tajribasi asosida kambag‘allikni qisqartirishning amaldagi tendensiyalari tahlil qilinib, iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirish, tadbirkorlikni rivojlantirish, bandlikni oshirish va raqamli inklyuziyani kuchaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari globallashuvdan olinadigan iqtisodiy manfaatlarni aholining barcha qatlamlari uchun yanada teng va inklyuziv taqsimlash kambag‘allikni barqaror qisqartirishning muhim sharti ekanligini ko‘rsatadi.
DON VA UN MAHSULOTLARI TANLOVIDA ISTE’MOLCHI XULQATVORI MODELINING XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada don va un mahsulotlari tanlovida iste’molchi xulq-atvori modelining o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Iste’molchilarning xarid qaroriga ta’sir etuvchi asosiy omillar, jumladan, mahsulot sifati, narxi, oziqaviy qiymati, brend obro‘si, qadoqlash, ishlab chiqaruvchi imiji hamda ekologik va sog‘lom ovqatlanishga oid omillar o‘rganilgan. Shuningdek, iste’molchi xulq-atvorini shakllantirishda ijtimoiy-demografik omillar va marketing kommunikatsiyalarining ta’siri baholanib, don va un mahsulotlari bozorida iste’molchilar segmentatsiyasiga asoslangan xulq-atvor modeli taklif etilgan. Tadqiqot natijalari korxonalar uchun samarali marketing strategiyalarini ishlab chiqish hamda iste’molchilar ehtiyojlarini yanada to‘liq qondirishga xizmat qiladi.
DON VA UN MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALARDA MARKETING FAOLIYATINI BOSHQARISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada don va un mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalar faoliyatini yanada rivojlantirish, marketing faoliyatini boshqarishning o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish, mavjud muammolarga yechim topish masalalari yoritib berilgan. Qolaversa, iste’molchi tanloviga mos mahsulotlar turini tanlashda, talablariga mos sifat va jozibadorlikni ta’minlashda marketing faoliyati va uni samarali boshqarish xususiyatlarini korxona tomonidan belgilash maqsadga muvofiqligi o‘rganilgan.
A METHODOLOGICAL FRAMEWORK FOR ENHANCING EFL LEARNERS’ SPEAKING AND WRITING COMPETENCE THROUGH ARTIFICIAL INTELLIGENCE TECHNOLOGIES
Developing speaking and writing competence remains one of the most persistent challenges in English as a Foreign Language (EFL) instruction, since traditional classrooms rarely provide the individualized practice and immediate feedback these productive skills require. Building on the authors' earlier conference thesis, which surveyed AI-based tools such as chatbots, natural language processing (NLP) applications, and speech-recognition systems, this article develops that work into a structured methodological framework intended for classroom implementation. Using a qualitative literature-synthesis design, the study analyzed sixteen empirical and meta-analytic sources published between 2021 and 2026 to determine which categories of artificial intelligence tools are most consistently associated with measurable gains in speaking fluency, pronunciation accuracy, writing accuracy, writing organization, and learner motivation. The analysis consolidated the instructional sequences reported across these studies into a five-stage cycle covering AI-mediated input, interactive production, automated feedback, learner self-revision, and adaptive re-practice, designed to structure classroom use of AI tools rather than leaving such use incidental. The findings indicate that chatbot- and speech-recognition-based tools are most strongly associated with oral fluency and pronunciation gains, while natural-language-processing checkers and generative AI tools are most strongly associated with writing accuracy and organizational quality; generative AI shows the broadest reported influence on learner motivation and autonomy. The discussion situates these findings against the reviewed literature, notes implementation constraints such as unequal technological access and learner over-reliance on automated corrections, and proposes recommendations for lesson design, teacher preparation, and future empirical validation of the proposed cycle in university EFL classrooms in Uzbekistan.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕХАНИЗМОВ ОБЕСПЕЧЕНИЯ ЭКОНОМИЧЕСКОГО РОСТА ПРЕДПРИЯТИЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ СТРОИТЕЛЬНЫХ МАТЕРИАЛОВ В УСЛОВИЯХ УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ
Экономический рост предприятий промышленности строительных материалов является одним из ключевых факторов устойчивого развития национальной экономики, поскольку данная отрасль обеспечивает сырьевую основу строительного комплекса, оказывает существенное влияние на инвестиционную активность, занятость населения и формирование валовой добавленной стоимости промышленности. В современных условиях развитие отрасли определяется не только увеличением объемов производства, но и эффективностью использования производственных ресурсов, внедрением инновационных технологий, цифровизацией производственных процессов, повышением инвестиционной привлекательности и экологической устойчивости предприятий. В статье исследованы современные механизмы обеспечения экономического роста предприятий промышленности строительных материалов Республики Узбекистан. Проведен анализ теоретических подходов отечественных и зарубежных исследователей к вопросам экономического роста промышленности, эффективности управления и устойчивого развития. Особое внимание уделено влиянию инвестиционной активности, цифровой трансформации, ресурсосбережения и совершенствования системы управления на повышение экономических результатов предприятий.
экономический рост, промышленность строительных материалов, устойчивое развитие, промышленное предприятие, инвестиции, цифровизация, эффективность управления, инновации, производительность, конкурентоспособность.
THE ROLE OF PSYCHOLOGICAL CONTRACTS IN HUMAN RESOURCE MANAGEMENT AND ORGANIZATIONAL DEVELOPMENT
The psychological contract has become an important concept in human resource management because of its influence on employee attitudes, behaviour, and organizational outcomes. Unlike a formal employment contract, it represents the implicit expectations and obligations that employees and employers hold about each other, and it rests on trust, fairness, and long-term social exchange. The aim of this paper is to establish how the type of psychological contract adopted by an organization relates to employee commitment, engagement, and retention, and to identify the human resource practices that strengthen that contract. The study was designed as an integrative literature review. Twenty-three scholarly sources published between 1960 and 2016 were selected against explicit inclusion criteria, coded by construct, driver, and direction of effect, and synthesised thematically. The results show that the literature distinguishes three operative types of contract: transactional, relational, and balanced. Relational contracts are consistently associated with higher engagement and lower turnover intention, whereas transactional contracts are associated with weaker commitment and a higher incidence of deviant behaviour. Cultural orientation emerges as the strongest contextual variable: collectivist settings favour relational contracts, individualist settings favour transactional ones. Breach of the contract reduces motivation, satisfaction, and commitment, and shifts employee attention towards monetary return. The paper concludes that organizations in collectivist environments, including Uzbekistan, should build relational contracts through transparent recruitment, fair policies, structured development pathways, and continuous dialogue. The contribution of the work lies in linking contract type, cultural context, and human resource practice within a single scheme applicable to organizational diagnosis.
psychological contract, employee commitment, organizational culture, human resource management, employee engagement, relational contract, transactional contract, contract breach, employee retention, organizational performance.
O‘ZBEKISTONDA MASOFAVIY TA’LIM PLATFORMALARINING RAQAMLI YETUKLIK DARAJASINI BAHOLASH MODELI
O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida masofaviy ta’lim shakli qisqa muddat ichida keng miqyosda joriy etildi: 2025-yil yakunlariga ko‘ra masofaviy ta’lim dasturlarini amalga oshiruvchi oliy ta’lim muassasalari soni 21 tadan 52 taga yetdi, sirtqi ta’lim shakliga qabul esa 2025/2026-o‘quv yilidan boshlab to‘xtatildi. Bunday jadal ekspansiya sharoitida masofaviy ta’lim platformalarining holatini nafaqat me’yoriy talablarga muvofiqlik («bor – yo‘q») nuqtai nazaridan, balki rivojlanganlik darajasi sifatida o‘lchash zaruriyati yuzaga keldi. Tadqiqotning maqsadi – masofaviy ta’lim platformalarining raqamli yetuklik darajasini baholashning ko‘p o‘lchovli modelini ishlab chiqish va uni metodologik jihatdan asoslashdan iborat. Tadqiqot Design Science Research paradigmasi hamda yetuklik modellarini ishlab chiqishning protsedura modeli asosida bajarildi; xalqaro yetuklik modellari (eMM, DigCompOrg, DMFHEI, HELA-CMM) tahlili milliy me’yoriy hujjatlarning – Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 3-oktabrdagi 559-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom va O‘zDSt 36.2030 standartining – mazmuniy tahlili bilan uyg‘unlashtirildi. Natijada olti o‘lchov va 36 indikatordan tashkil topgan RY-MTP modeli, besh pog‘onali yetuklik shkalasi hamda ikki komponentli integral indeks (RYI) taklif etildi. Indeks kompensatsiyalanuvchi (vaznli arifmetik) va kompensatsiyalanmaydigan (vaznli geometrik) agregatlash usullarini birlashtiradi, muvozanat koeffitsiyenti (B) hamda «cheklovchi o‘lchov»ni aniqlaydi. Shartli profillar asosidagi verifikatsiya faqat additiv agregatlash platforma yetukligini oshirib ko‘rsatishini va reyting tartibini buzishini ko‘rsatdi: texnologik jihatdan kuchli, ammo pedagogik va tahliliy jihatdan zaif profil additiv indeks bo‘yicha birinchi o‘rinni egallagan holda, birlashtirilgan indeks bo‘yicha muvozanatli profildan pastga tushdi. Vaznlarni ±20 foizga o‘zgartirish va teng vaznlar sxemasi xulosani o‘zgartirmadi, ya’ni model vazn noaniqligiga chidamli. Taklif etilgan model oliy ta’lim muassasalari uchun investitsiya ustuvorliklarini asoslash, vazirlik va sifat nazorati organlari uchun esa benchmarking hamda maqsadli monitoring vositasi sifatida qo‘llanilishi mumkin.
masofaviy ta’lim, raqamli yetuklik, yetuklik modeli, LMS platforma, ko‘p mezonli baholash, integral indeks, kompensatsiyalanmaydigan agregatlash, oliy ta’lim, ta’lim sifati monitoringi, O‘zbekiston.
O‘ZBEKISTON TEMIR YO‘L TRANSPORTI TIZIMINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Maqolada temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning nazariymetodologik asoslari ishlab chiqilgan. Tadqiqotning dolzarbligi shu bilan izohlanadiki, «transportni innovatsion rivojlantirish» iborasi keng qo‘llanilsa-da, uning mazmuni qat’iy belgilanmagan va darajasini o‘lchash apparati mavjud emas. Tadqiqotda innovatsiyalar nazariyasi, evolyutsion iqtisodiyot, innovatsion tizimlar konsepsiyasi, yo‘l bog‘liqligi (path dependence) nazariyasi va tarmoq sanoatlari iqtisodiyoti qoidalari uyg‘unlashtirilib, besh darajali nazariy-metodologik karkas shakllantirilgan. Muallif tomonidan «temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirish» tushunchasining ta’rifi berilgan, uning subyekt-obyekt tuzilmasi ochib berilgan hamda tarmoq innovatsiyalarining beshta mezon bo‘yicha klassifikatsiyasi taklif etilgan. Tadqiqotning asosiy metodologik natijasi — OECD va Yevropa Komissiyasining Birlashgan tadqiqot markazi metodikasining o‘n bosqichiga asoslangan integral indeks (ITRI) hisoblash usuli. Indeks beshta blok va 20 ta indikatordan tashkil topgan bo‘lib, normallashtirish etalonga nisbatan masofa usulida, vaznlash ekspert usulida (Kendall koeffitsienti W=0,79; p<0,01) amalga oshirilgan. Metodika O‘zbekiston temir yo‘l transporti misolida 2021–2025-yillar uchun sinovdan o‘tkazildi: integral indeks 0,354 dan 0,595 gacha o‘sdi, ya’ni tizim «shakllanayotgan» darajadan «rivojlanayotgan» darajaga o‘tdi. Eng zaif bo‘g‘inlar ilmiy-kadrlar (0,384) va institutsional (0,541) bloklar bo‘lib chiqdi. Sezgirlik tahlili vaznlar ±20 foizga o‘zgartirilganda natijalarning barqarorligini tasdiqladi (variatsiya koeffitsienti 1,0 foiz). Bloklar kesimidagi tahlil natijalari 2030-yilga borib integral indeksning 0,847 darajasiga yetib, tizimning «yetuk» toifaga o‘tishi mumkinligini ko‘rsatadi. Tadqiqotda tarmoq innovatsiyalarining mazmuni, yangilik darajasi, qo‘llash obyekti, tarqalish ko‘lami va manbasi bo‘yicha klassifikatsiyasi hamda oltita metodologik tamoyil tizimi asoslangan. Yo‘l bog‘liqligi nazariyasi asosida 1520 mm izli standartning qulflanish samarasi va uning innovatsion traektoriyaga ta’siri tahlil qilinib, qulflanish innovatsiyani to‘xtatmasligi, balki uni cheklovni aylanib o‘tish yechimlariga yo‘naltirishi ko‘rsatilgan.
temir yo‘l transporti, innovatsion rivojlanish, nazariy-metodologik asoslar, integral indeks, yo‘l bog‘liqligi, texnologik qulflanish, innovatsion tizim, kompozit indikator, normallashtirish, sezgirlik tahlili.
BARQAROR RIVOJLANISH TAMOYILLARI ASOSIDA SANOAT KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISHNI BOSHQARISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH (QURILISH MATERIALLARI SANOATI KORXONALARI MISOLIDA)
Barqaror rivojlanish tamoyillarining sanoat tarmoqlariga joriy etilishi ishlab chiqarishni boshqarish tizimini zamonaviy talablar asosida takomillashtirishni taqozo etmoqda. Ayniqsa, qurilish materiallari sanoati korxonalarida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, resurslardan oqilona foydalanish, ekologik barqarorlikni ta'minlash va innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada qurilish materiallari sanoati korxonalarida ishlab chiqarishni boshqarishning nazariy va metodologik asoslari barqaror rivojlanish tamoyillari nuqtai nazaridan tadqiq etilgan. Tadqiqotda tizimli tahlil, qiyosiy tahlil, iqtisodiy-statistik usullar hamda ekspert baholash metodlaridan foydalanildi. Ishlab chiqarish samaradorligiga ta'sir etuvchi iqtisodiy, texnologik, ekologik va tashkiliy omillar kompleks baholanib, ularni yagona boshqaruv tizimida integratsiyalashga qaratilgan metodologik yondashuv ishlab chiqildi. Tadqiqot natijalariga ko'ra, barqaror rivojlanish tamoyillarini ishlab chiqarishni boshqarish tizimiga integratsiya qilish korxonalarda resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, innovatsion faollikni kuchaytirish hamda uzoq muddatli raqobatbardoshlikni ta'minlashning muhim omili ekanligi asoslandi. Taklif etilgan metodologik yondashuv sanoat korxonalarida boshqaruv qarorlarining samaradorligini oshirish va tarmoqning barqaror rivojlanishini ta'minlashga xizmat qiladi.
barqaror rivojlanish, ishlab chiqarishni boshqarish, qurilish materiallari sanoati, boshqaruv metodologiyasi, iqtisodiy samaradorlik, resurs samaradorligi, innovatsion rivojlanish, raqamli transformatsiya, ESG.
DAVLAT TASHKILOTLARI HUJJATLARINI SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA QAYTA ISHLASH VA SEMANTIK QIDIRUV TIZIMLARINING NAZARIY ASOSLARI
Ushbu maqolada davlat tashkilotlari faoliyatida shakllanadigan hujjatlarni sun’iy intellekt texnologiyalari asosida avtomatik qayta ishlash hamda semantik qidiruv tizimlarini yaratishning nazariy-uslubiy asoslari tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi shundan iboratki, davlat tashkilotlarida yig‘ilgan hujjatlar hajmining tobora ortib borishi sharoitida an’anaviy, kalit so‘zga asoslangan qidiruv usullari foydalanuvchi so‘roviga mazmunan mos, ammo leksik jihatdan farqli hujjatlarni aniqlay olmaydi. Maqolaning maqsadi bu elektron hujjat aylanish tizimlarining zamonaviy holatini, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) usullarini hamda embedding modellari va vektorli ma’lumotlar bazalarining ishlash tamoyillarini tizimli tahlil qilish va davlat sektori uchun mos kontseptual arxitekturani asoslashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi tizimli adabiyotlar sharhi, qiyosiy tahlil va kontseptual modellashtirish usullarini o‘z ichiga oladi. Tahlil uchun 2013- 2024-yillarda chop etilgan ilmiy manbalar, xalqaro standartlar va milliy me’yoriy-huquqiy hujjatlar tanlab olindi. Tahlil natijasida mavjud elektron hujjat aylanish tizimlarida sun’iy intellekt integratsiyasi cheklanganligi, transformer arxitekturasiga asoslangan zamonaviy NLP modellari matn mazmunini yuqori aniqlikda ifodalash imkonini berishi hamda embedding va vektorli ma’lumotlar bazalari semantik qidiruvni amalga oshirishning asosiy texnik vositasi ekanligi aniqlandi. Tahlil asosida besh qatlamli (manba, OCR, NLP, embedding yoki vektorli saqlash, qidiruv interfeysi) kontseptual arxitektura taklif etilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, davlat tashkilotlari uchun milliy tilga moslashtirilgan semantik qidiruv tizimini yaratish amaliy jihatdan asoslangan va dolzarb yo‘nalish hisoblanadi.
TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISH RESURSLARIDAN SAMARALI FOYDALANISHNI BAHOLASH USLUBIYOTINI TAKOMILLASHTIRISH
To‘qimachilik sanoati O‘zbekiston qayta ishlash sanoatining eng resurstalab tarmoqlaridan biri hisoblanadi: tadqiq etilgan korxonalarda mahsulot tannarxining 58,3–69,9 foizini moddiy xarajatlar tashkil etadi. Shu bois ishlab chiqarish resurslaridan foydalanish samaradorligini o‘lchash tarmoq korxonalarida boshqaruv qarorlarining asosiy axborot bazasi bo‘lib xizmat qiladi. Amaldagi baholash amaliyoti materialotdachi, mehnat unumdorligi, fond qaytimi va energiya sig‘imi kabi bir-biridan ajratilgan koeffitsiyentlarga tayanadi. Bunday koeffitsiyentlar ko‘pincha qaramaqarshi yo‘nalishda o‘zgaradi, korxonaning resurs holati to‘g‘risida yagona xulosa chiqarish imkonini bermaydi va yo‘qotishlarni miqdoriy o‘lchamaydi. Tadqiqotning maqsadi — to‘qimachilik korxonalari uchun integral baholashni chegara (frontier) tahlili bilan birlashtirgan uslubiyotni ishlab chiqish va aprobatsiyadan o‘tkazishdan iborat. Taklif etilayotgan uslubiyot to‘rt blokka (moddiy, mehnat, asosiy fond va energiya resurslari) birlashtirilgan 16 ta ko‘rsatkichlar tizimini, min-maks normallashtirishni, ierarxiyalarni tahlil qilish usuli orqali asoslangan vaznlarni hamda ma’lumotlar qobig‘ini tahlil qilish modellarini o‘z ichiga oladi. Uslubiyot 18 ta to‘qimachilik korxonasining 2021–2025 yillardagi ma’lumotlari (90 ta kuzatuv) asosida sinovdan o‘tkazildi. Tanlanma bo‘yicha integral koeffitsiyentning o‘rtacha qiymati 0,511 ni, umumiy texnik samaradorlik 0,782 ni, sof texnik samaradorlik 0,946 ni va masshtab samaradorligi 0,826 ni tashkil etdi. Integral koeffitsiyent bilan chegara baholari o‘rtasidagi Spirmen korrelyatsiyasi 0,948 (p<0,001) ga teng bo‘ldi, bu esa taklif etilgan o‘lchovning izchilligini tasdiqlaydi. Aniqlangan resurs zaxiralari moddiy xarajatlar bo‘yicha 23,1, mehnat bo‘yicha 44,4, asosiy fondlar bo‘yicha 43,2 va energiya bo‘yicha 41,4 foizni tashkil etdi. Natijalar asosida korxonalarni to‘rt zonaga ajratuvchi resurs samaradorligini boshqarish matritsasi taklif etildi.
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VA RAQAMLI PLATFORMALAR ASOSIDA MARKAZIY OSIYO DAVLATLARINING IQTISODIY SALOHIYATINI KOMPOZIT INDEKS METODOLOGIYASI ASOSIDA BAHOLASH
Ushbu maqola Markaziy Osiyo davlatlarining iqtisodiy salohiyatini raqamli texnologiyalar va raqamli platformalar asosida kompozit indeks metodologiyasi yordamida kompleks baholashga bag‘ishlangan. Zamonaviy global raqamli transformatsiya sharoitida raqamlashtirish iqtisodiy o‘sish, raqobatbardoshlik va barqaror rivojlanishning muhim omiliga aylanib bormoqda. Tadqiqotning asosiy maqsadi Markaziy Osiyo mamlakatlari, xususan, O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston iqtisodiy rivojlanishida raqamli texnologiyalar hamda platformaviy iqtisodiyotning tutgan o‘rnini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqotda tizimli va taqqoshlama yondashuv asosida nazariy hamda empirik tahlillar uyg‘unlashtirilgan. Muallif tomonidan iqtisodiy salohiyatni baholash uchun kompozit indeks ishlab chiqilgan bo‘lib, u raqamli infratuzilma, internetdan foydalanish darajasi, elektron hukumat rivoji, innovatsion salohiyat, inson kapitali hamda biznes va davlat boshqaruvida raqamli platformalarning qo‘llanilishi kabi ko‘rsatkichlarni o‘z ichiga oladi. Har bir indikator normalizatsiya qilinib, ularning ahamiyat darajasiga qarab vazn berilgan. Bu esa mamlakatlar o‘rtasida ob’ektiv taqqoslash imkonini yaratadi.
O‘ZBEKISTON TEMIR YO‘L TRANSPORTI TIZIMINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISHNING XALQARO MODELLARI VA ULARNI TIZIMDA QO‘LLASH
Maqolada temir yo‘l transporti tizimini innovatsion rivojlantirishning yetakchi xalqaro modellari qiyosiy tahlil qilingan hamda ularning O‘zbekiston sharoitiga moslashuv darajasi baholangan. Tadqiqotda Yevropa Ittifoqining vertikal ajratish va birlashgan ilmiy-innovatsion dastur modeli, Yaponiyaning hududiy ajratish bilan vertikal integratsiyani uyg‘unlashtirgan modeli, Xitoyning davlat yetakchiligidagi yirik investitsiya va texnologiyalarni mahalliylashtirish modeli hamda Qozog‘istonning tranzitga yo‘naltirilgan modernizatsiya modeli oltita mezon bo‘yicha taqqoslangan. Ekspert baholash natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston sharoitiga eng yuqori moslashuv darajasini Qozog‘iston (integral baho 7,81) va Xitoy (7,27) modellari, eng pastini esa Yaponiya modeli (4,64) ko‘rsatdi; ekspertlar fikrining muvofiqligi Kendall koeffitsienti bilan tasdiqlangan (W=0,81; p<0,01). Xalqaro empirik tadqiqotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, yuk oqimi zich va yuk tashish ulushi yuqori bo‘lgan tarmoqlarda to‘liq vertikal ajratish rag‘batlar nomutanosibligi tufayli xarajatlarni oshiradi, bu esa Yevropa modelini O‘zbekistonda to‘g‘ridan-to‘g‘ri takrorlashning maqsadga muvofiq emasligini anglatadi. Tadqiqot natijasida to‘rtta blokdan — institutsional, investitsion-moliyaviy, texnologik hamda kadrlar va ilmiy blokdan iborat gibrid model ishlab chiqilgan va uni joriy etishning uch bosqichli yo‘l xaritasi taklif etilgan. Gibrid model Yevropa modelidan tartibga solish tamoyillari va birlashgan ilmiy-innovatsion dastur g‘oyasini, Xitoy va Qozog‘iston modellaridan yirik investitsiya mexanizmi hamda texnikani mahalliylashtirish siyosatini, Yaponiya modelidan esa qiyosiy raqobat va transportdan tashqari daromad manbalarini shakllantirish tajribasini o‘zlashtiradi. Modelni joriy etish institutsional, texnologik va ilmiy-kadrlar bosqichlaridan iborat bo‘lib, 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan. Tadqiqotda Xitoy–Qirg‘iziston– O‘zbekiston temir yo‘li loyihasining tranzit salohiyatiga ta’siri hamda Makmal stansiyasida iz kengligining o‘zgarishi bilan bog‘liq texnologik cheklov alohida tahlil qilingan. Model 2030-yilgacha yo‘lovchi tashishni ikki barobar, elektrlashtirish ulushini 51 foizdan 65 foizgacha oshirish va tannarxni 20 foizgacha kamaytirish vazifalarini bajarishga xizmat qiladi.
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA EKOLOGIK VA IQTISODIY BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISHGA TA'SIR ETUVCHI OMILLARNI BAHOLASH VA TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyot sharoitida ekologik va iqtisodiy boshqaruv samaradorligini oshirishga ta’sir etuvchi omillar kompleks tarzda tadqiq etilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi ekologik barqarorlikni ta’minlash, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va iqtisodiy boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi asosiy omillarni aniqlash hamda ularni baholashning ilmiy-uslubiy yondashuvlarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot davomida ekologik siyosat, yashil investitsiyalar, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, energiya samaradorligi, innovatsion texnologiyalar, raqamli boshqaruv tizimlari, institutsional islohotlar va ekologik innovatsiyalarning boshqaruv samaradorligiga ta’siri tahlil qilindi. Shuningdek, ekologik va iqtisodiy boshqaruv samaradorligini baholashda statistik tahlil, qiyosiy tahlil, integral indeks, ekspert baholash va tizimli yondashuv usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari ekologik va iqtisodiy boshqaruv samaradorligining oshishi yashil iqtisodiyot tamoyillarini keng joriy etish, davlat va xususiy sektor hamkorligini rivojlantirish, yashil moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish hamda zamonaviy raqamli texnologiyalarni boshqaruv jarayonlariga integratsiya qilish bilan bevosita bog‘liqligini ko‘rsatdi.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI BOSHQARUV TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH HOLATI VA SAMARADORLIGI
Mazkur maqolada Qashqadaryo viloyatida sun’iy intellekt asosidagi boshqaruv texnologiyalaridan foydalanishning joriy holati hamda ularning hududiy boshqaruv samaradorligiga ta’siri kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi viloyatda sun’iy intellekt texnologiyalarini davlat va mahalliy boshqaruv tizimlariga joriy etish darajasini baholash, mavjud imkoniyat va muammolarni aniqlash hamda ularni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot davomida hududning raqamli infratuzilmasi, axborotkommunikatsiya texnologiyalari bilan ta’minlanganlik darajasi, elektron davlat xizmatlari rivojlanishi, ma’lumotlar bazalarining integratsiyalashuvi, kadrlar salohiyati, institutsional rivojlanish va normativ-huquqiy muhitning sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etishga ta’siri baholandi. Shuningdek, sun’iy intellektdan foydalanish orqali boshqaruv qarorlarini qabul qilish tezkorligi, davlat xizmatlari sifati, resurslardan foydalanish samaradorligi, tahliliy prognozlash imkoniyatlari hamda boshqaruv jarayonlarining shaffofligini oshirishga oid ustuvor yo‘nalishlar asoslab berildi. Tadqiqotda qiyosiy tahlil, statistik tahlil, ekspert baholash, tizimli yondashuv va analitik umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Olingan natijalar sun’iy intellekt texnologiyalarining hududiy boshqaruv tizimini modernizatsiya qilish, byurokratik jarayonlarni qisqartirish, ma’lumotlarga asoslangan boshqaruv qarorlarini qabul qilish va davlat xizmatlari samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi.
HUDUDIY IQTISODIY O‘SISHDA KLASTERLASH VA SANOAT IXTISOSLASHUVINIG AMALDAGI HOLATI
Mazkur maqolada hududiy iqtisodiy o‘sishda klasterlash va sanoat ixtisoslashuvining nazariy asoslari hamda amaliy jihatlari kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda hududiy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashda ishlab chiqarishning hududiy ixtisoslashuvi, aglomeratsiya jarayonlari va klasterlash mexanizmlarining o‘rni ilmiy jihatdan yoritilgan. Xususan, Qashqadaryo viloyatining iqtisodiy salohiyati, tabiiy-resurs bazasi, sanoat tarmoqlari tarkibi, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish va logistika infratuzilmasining rivojlanish holati statistik ma’lumotlar asosida baholangan. Shuningdek, hududda shakllangan sanoat klasterlari va aglomeratsiya jarayonlarining ishlab chiqarish samaradorligi, investitsiyalarni jalb etish, bandlikni oshirish hamda hududlararo iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida qiyosiy, statistik, tizimli va iqtisodiy tahlil usullaridan foydalanilib, hududiy ixtisoslashuvning mavjud muammolari hamda rivojlanish imkoniyatlari aniqlangan. Olingan natijalar asosida sanoat tarmoqlarini diversifikatsiya qilish, innovatsion klasterlarni rivojlantirish, logistika infratuzilmasini modernizatsiya qilish, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega ishlab chiqarishlarni kengaytirish va hududiy boshqaruv samaradorligini oshirishga qaratilgan ilmiyamaliy takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari hududlarning raqobatbardoshligini kuchaytirish, iqtisodiy o‘sishning sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilash hamda mamlakatda hududiy rivojlanish siyosatini takomillashtirishda muhim metodik va amaliy ahamiyatga ega. Mazkur yondashuvlar hududiy iqtisodiyotni tarkibiy transformatsiya qilish, investitsion jozibadorlikni oshirish, innovatsion rivojlanishni jadallashtirish hamda sanoat va xizmat ko‘rsatish tarmoqlari o‘rtasidagi kooperatsiyani kuchaytirish orqali uzoq muddatli barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga xizmat qiladi.
FARG‘ONA VILOYATI TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARIDA XODIMLAR KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHNING ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI BAHOLASH
Maqolada Farg‘ona viloyati to‘qimachilik sanoati korxonalarida xodimlar kompetentligini rivojlantirishning ishlab chiqarish samaradorligiga ta’siri miqdoriy usullar yordamida baholangan. Tadqiqotning dolzarbligi shu bilan izohlanadiki, viloyat respublika to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarishida eng yuqori ulushga ega bo‘lsa-da, tarmoq o‘sishi hanuzgacha asosan ekstensiv omillar — arzon mehnat resurslari va ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish hisobiga ta’minlanmoqda. Yakuniy mahsulot ulushini oshirish va xalqaro sifat standartlariga o‘tish esa xodimlarning kompetentlik darajasiga bevosita bog‘liq. Tadqiqot obyekti sifatida viloyatning 36 ta to‘qimachilik korxonasi tanlangan; 2022–2024-yillar bo‘yicha 108 ta korxona-yil kuzatuvidan iborat panel ma’lumotlar bazasi shakllantirilgan va 540 nafar xodim so‘rovnomadan o‘tkazilgan.
ECONOMIC AND MATHEMATICAL FOUNDATIONS FOR THE DEVELOPMENT AND FORECASTING OF SOCIAL SECTOR ORGANIZATIONS ACTIVITIES UNDER DIGITALIZATION CONDITIONS
This article investigates the economic and mathematical foundations for the development and forecasting of social sector organizations under the conditions of digitalization. The rapid expansion of digital technologies has fundamentally transformed the management, planning, and service delivery processes of organizations operating in education, healthcare, social protection, and other public service sectors. In this context, the study examines the role of digital transformation in enhancing organizational efficiency, improving resource allocation, strengthening financial sustainability, and increasing the quality and accessibility of social services. Special attention is given to the application of economic and mathematical models, including regression analysis, forecasting techniques, statistical methods, and optimization approaches, to evaluate the effectiveness of digitalization strategies and predict future development trends.
ОЦЕНКА ИНВЕСТИЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА ПРОМЫШЛЕННОГО СЕКТОРА ЭКОНОМИКИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В статье исследуются теоретические и практические аспекты экономической оценки эффективности предлагаемых мероприятий и их влияния на финансовую устойчивость промышленного предприятия. Рассмотрены основные направления комплексной оценки результатов реализации организационно-экономических мероприятий, направленных на повышение эффективности использования финансовых ресурсов, совершенствование управления оборотным капиталом, ликвидностью и платежеспособностью. Обосновано, что применение комплексного подхода к оценке эффективности способствует принятию обоснованных управленческих решений, укреплению финансовой устойчивости и повышению конкурентоспособности предприятия.
YANGI O‘ZBEKISTONDA SOLIQ TO‘LOVCHILAR MAJBURIYATLARI BAJARILISHINI TA’MINLASH KONSEPTUAL ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada davlat fiskal maqsadlari barqarorligini ta’minlashda hamda soliq siyosatining hozirgi zamon talablariga moslashuvchanligiga erishish sharoitida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning konseptual asoslarini takomillashtirish zarurligi, mohiyati, omillari va xususiyatlari masalalari tadqiq etilgan. Yangi O‘zbekistonda 2030- yilgacha bo‘lgan davrda soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlash konsepsiyasining maxsus varianti (STMBTKMV) ilmiy izohlangan.
soliq majburiyatlarining bajarilishini ta’minlash
soliq majburiyatlarining bajarilishi natijalarini baholash
TA’LIM XIZMATLARINI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada ta’lim xizmatlarini boshqarishning zamonaviy mexanizmlarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Ta’lim tizimida yuz berayotgan global transformatsiyalar, raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, sun’iy intellekt texnologiyalarining keng qo‘llanilishi hamda ta’lim xizmatlari bozorida raqobatning kuchayishi boshqaruv mexanizmlarini yangi yondashuvlar asosida takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Tadqiqot davomida ta’lim xizmatlarini boshqarishga oid zamonaviy ilmiy qarashlar tizimlashtirildi, xorijiy davlatlar tajribasi tahlil qilindi hamda milliy ta’lim tizimida mavjud boshqaruv mexanizmlarining samaradorligi baholandi. Ta’lim muassasalarida strategik boshqaruv, sifat menejmenti, raqamli boshqaruv platformalari, manfaatdor tomonlar bilan hamkorlik, innovatsion boshqaruv vositalari va natijadorlikka asoslangan boshqaruv konsepsiyalarining qo‘llanilish darajasi o‘rganildi.
SOLIQ TO‘LOVCHILARNING MAJBURIYATLARI BAJARILISHINI TA’MINLASHNING GNOSEOLOGIK ASOSLARI XUSUSIDA
Maqolada davlat fiskal maqsadlari barqarorligini ta’minlashda hamda soliq siyosatining hozirgi zamon talablariga moslashuvchanligiga erishish sharoitida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning zarurligi, mohiyati, omillari va xususiyatlari masalalari tadqiq etilgan. Mamlakatimizda soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning jahon amaliyoti va xorij tajribalari asosidagi rivojlanish xususiyatlari tadqiq etilgan hamda uning holatini baholashning xalqaro reyting agentliklari qo‘llayotgan tizimini O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi ko‘rsatmalari bilan qo‘llash tizimining ustunliklari hamda o‘ziga xos samaralari ilmiy asoslab berilgan hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
SOLIQ TO‘LOVCHILARNING MAJBURIYATLARI BAJARILISHINI KONSEPTUAL ASOSLARI VA SHARTLARI ASOSLARI XUSUSIDA
Maqolada davlat soliq siyosatining hozirgi zamon talablariga moslashuvchanligiga erishish sharoitida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning konseptual asoslari va shartlari tadqiq etilgan. Samarali soliq ma’muriyatchiligiga oid jahon amaliyoti tajribalari asosida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlash amaldagi holati baholangan va uni takomillashtirish yo‘llari tadqiq etilgan.