ОЦЕНКА ИНВЕСТИЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА ПРОМЫШЛЕННОГО СЕКТОРА ЭКОНОМИКИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН
В статье исследуются теоретические и практические аспекты экономической оценки эффективности предлагаемых мероприятий и их влияния на финансовую устойчивость промышленного предприятия. Рассмотрены основные направления комплексной оценки результатов реализации организационно-экономических мероприятий, направленных на повышение эффективности использования финансовых ресурсов, совершенствование управления оборотным капиталом, ликвидностью и платежеспособностью. Обосновано, что применение комплексного подхода к оценке эффективности способствует принятию обоснованных управленческих решений, укреплению финансовой устойчивости и повышению конкурентоспособности предприятия.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YANGI O‘ZBEKISTONDA SOLIQ TO‘LOVCHILAR MAJBURIYATLARI BAJARILISHINI TA’MINLASH KONSEPTUAL ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada davlat fiskal maqsadlari barqarorligini ta’minlashda hamda soliq siyosatining hozirgi zamon talablariga moslashuvchanligiga erishish sharoitida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning konseptual asoslarini takomillashtirish zarurligi, mohiyati, omillari va xususiyatlari masalalari tadqiq etilgan. Yangi O‘zbekistonda 2030- yilgacha bo‘lgan davrda soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlash konsepsiyasining maxsus varianti (STMBTKMV) ilmiy izohlangan.
soliq majburiyatlarining bajarilishini ta’minlash
soliq majburiyatlarining bajarilishi natijalarini baholash
TA’LIM XIZMATLARINI BOSHQARISHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada ta’lim xizmatlarini boshqarishning zamonaviy mexanizmlarini takomillashtirishning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Ta’lim tizimida yuz berayotgan global transformatsiyalar, raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, sun’iy intellekt texnologiyalarining keng qo‘llanilishi hamda ta’lim xizmatlari bozorida raqobatning kuchayishi boshqaruv mexanizmlarini yangi yondashuvlar asosida takomillashtirish zaruratini yuzaga keltirmoqda. Tadqiqot davomida ta’lim xizmatlarini boshqarishga oid zamonaviy ilmiy qarashlar tizimlashtirildi, xorijiy davlatlar tajribasi tahlil qilindi hamda milliy ta’lim tizimida mavjud boshqaruv mexanizmlarining samaradorligi baholandi. Ta’lim muassasalarida strategik boshqaruv, sifat menejmenti, raqamli boshqaruv platformalari, manfaatdor tomonlar bilan hamkorlik, innovatsion boshqaruv vositalari va natijadorlikka asoslangan boshqaruv konsepsiyalarining qo‘llanilish darajasi o‘rganildi.
SOLIQ TO‘LOVCHILARNING MAJBURIYATLARI BAJARILISHINI TA’MINLASHNING GNOSEOLOGIK ASOSLARI XUSUSIDA
Maqolada davlat fiskal maqsadlari barqarorligini ta’minlashda hamda soliq siyosatining hozirgi zamon talablariga moslashuvchanligiga erishish sharoitida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning zarurligi, mohiyati, omillari va xususiyatlari masalalari tadqiq etilgan. Mamlakatimizda soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning jahon amaliyoti va xorij tajribalari asosidagi rivojlanish xususiyatlari tadqiq etilgan hamda uning holatini baholashning xalqaro reyting agentliklari qo‘llayotgan tizimini O‘zbekiston Respublikasi Soliq qo‘mitasi ko‘rsatmalari bilan qo‘llash tizimining ustunliklari hamda o‘ziga xos samaralari ilmiy asoslab berilgan hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
SOLIQ TO‘LOVCHILARNING MAJBURIYATLARI BAJARILISHINI KONSEPTUAL ASOSLARI VA SHARTLARI ASOSLARI XUSUSIDA
Maqolada davlat soliq siyosatining hozirgi zamon talablariga moslashuvchanligiga erishish sharoitida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlashning konseptual asoslari va shartlari tadqiq etilgan. Samarali soliq ma’muriyatchiligiga oid jahon amaliyoti tajribalari asosida soliq to‘lovchilarning majburiyatlari bajarilishini ta’minlash amaldagi holati baholangan va uni takomillashtirish yo‘llari tadqiq etilgan.
SHOLICHILIK TARMOG‘INING RIVOJLANISH TARIXI VA SOHADA IQTISODIY SAMARADORLIKNI OSHIRISH
Mazkur maqolada sholichilik tarmog‘ining rivojlanish tarixi hamda sohada iqtisodiy samaradorlikni oshirishning ilmiy-nazariy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda sholichilikning jahon va milliy agrar iqtisodiyotdagi o‘rni, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashdagi strategik ahamiyati hamda tarmoqning barqaror rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilingan. Mavzuga oid xorijiy, MDH va O‘zbekiston olimlarining ilmiy qarashlari umumlashtirilib, iqtisodiy samaradorlikni baholashning zamonaviy yondashuvlari yoritilgan. Sholichilik tarmog‘ining tarixiy rivojlanish bosqichlari, ishlab chiqarishning ekstensiv modelidan intensiv va innovatsion rivojlanish modeliga o‘tish jarayonlari ilmiy asosda tavsiflangan. Maqolada iqtisodiy samaradorlikka ta’sir etuvchi yer, suv, mehnat, kapital va texnologik resurslardan foydalanish darajasi, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, hosildorlik, rentabellik hamda resurslar qaytimi kabi omillar kompleks tahlil qilingan.
SANOAT KORXONALARNI MOLIYAVIY SAMARADORLIGI VA INNOVATSION SALOHIYATINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Mazkur maqolada sanoat korxonalarining iqtisodiy samaradorligi va innovatsion salohiyatini oshirishning nazariy-uslubiy hamda amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Korxonalarda resurslardan samarali foydalanish, innovatsion faoliyatni rag‘batlantirish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va raqamli yechimlardan foydalanish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish imkoniyatlari tahlil qilingan. Shuningdek, sanoat korxonalarining raqobatbardoshligini kuchaytirish va barqaror rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan ustuvor yo‘nalishlar bo‘yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA AGROTURIZM FAOLIYATINI TASHKIL ETISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada agroturizm faoliyatini tashkil etishning o‘ziga xos xususiyatlari, uning qishloq hududlarini rivojlantirishdagi o‘rni hamda istiqbolli yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Agroturizmning qishloq xo‘jaligi, turizm va mahalliy aholi manfaatlarini o‘zaro uyg‘unlashtiruvchi faoliyat turi sifatidagi mohiyati ochib berilgan. Shuningdek, agroturizmni tashkil etishda tabiiy va qishloq xo‘jaligi resurslaridan samarali foydalanish, mahalliy an’analar va milliy qadriyatlarni turistik mahsulotga aylantirish, xizmatlar sifatini oshirish hamda turistlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada agroturizm faoliyatining hududlar iqtisodiy rivojlanishi, yangi ish o‘rinlari yaratish, qishloq aholisi daromadlarini oshirish va mahalliy turistik salohiyatdan samarali foydalanishdagi ahamiyati asoslangan. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish agroturizm xizmatlarini targ‘ib qilish, turistlarni jalb etish va xizmat ko‘rsatish jarayonlarini takomillashtirishning muhim omili sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari asosida agroturizmni rivojlantirishning istiqbolli yo‘nalishlari va uni samarali tashkil etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УПРАВЛЕНИЯ МАРКЕТИНГОВЫМИ КОММУНИКАЦИЯМИ ДЛЯ ФОРМИРОВАНИЯ СПРОСА НА ГОТОВУЮ ТЕКСТИЛЬНУЮ ПРОДУКЦИЮ
В статье рассматриваются вопросы совершенствования управления маркетинговыми коммуникациями как одного из ключевых инструментов формирования спроса на готовую текстильную продукцию. Исследуются современные подходы к организации маркетинговых коммуникаций, особенности их применения в текстильной отрасли и влияние на повышение конкурентоспособности предприятий. По результатам исследования предложены рекомендации по повышению эффективности управления маркетинговыми коммуникациями, направленные на укрепление рыночных позиций отечественных производителей, увеличение объемов реализации готовой текстильной продукции и развитие экспортного потенциала отрасли.
управление маркетинговыми коммуникациями
интегрированные маркетинговые коммуникации
ГЕНДЕРНОЕ РАВЕНСТВО В УЗБЕКИСТАНЕ: ПРОБЛЕМЫ И ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ
Это исследование было проведено при поддержке Фонда Марии Кюри по обмену сотрудниками в рамках Европейской программы Horizon (ORCA, номер: 101182752). В статье рассматриваются современное состояние гендерного равенства в Республике Узбекистан, основные достижения государственной политики в данной сфере, а также существующие социально-экономические проблемы, препятствующие достижению полного равноправия женщин и мужчин. Особое внимание уделено вопросам участия женщин в экономике, политике, системе образования, предпринимательстве и государственном управлении. Проанализированы действующая законодательная база, международные обязательства Узбекистана и национальные стратегии по обеспечению гендерного равенства. На основе проведенного анализа предложены практические рекомендации, направленные на совершенствование государственной политики, развитие женского предпринимательства, повышение уровня экономической активности женщин и устранение существующих гендерных барьеров.
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI TA’LIM PLATFORMALARIDA INDIVIDUAL TA’LIM TRAYEKTORIYALARINI SHAKLLANTIRISH MEXANIZMLARI
Sun’iy intellekt (SI) asosidagi ta’lim platformalarining tez rivojlanishi har bir o‘quvchining ehtiyoji, tayyorgarlik darajasi va o‘rganish sur’atiga moslashtirilgan individual ta’lim trayektoriyalarini shakllantirish imkonini yaratmoqda. Ushbu maqolada SI asosidagi platformalarda individual ta’lim trayektoriyalarini shakllantirish mexanizmlarining metodologik asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqot maqsadi — ushbu mexanizmlarni tizimlashtirish va O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan yaxlit qatlamli metodologik ramkani ishlab chiqishdir. Tadqiqot integrativ hujjatli tahlil va konseptual sintez usullariga tayangan holda 2011–2025-yillarda nashr etilgan ilmiy manbalar, xalqaro hamda milliy rasmiy statistik ma’lumotlar va me’yoriy hujjatlarni qamrab oldi. Tahlil natijasida individual trayektoriyani shakllantirish yopiq moslashuv halqasi sifatida talqin qilindi hamda uning to‘rt asosiy komponenti — o‘quvchi modeli (bilim izlash), domen modeli (bilim grafi), moslashuv va qaror qatlami hamda moslashuvchan fikr-mulohaza — ajratildi. Qoidaga asoslangan tizimlar, bilim izlash (BKT/DKT), mustahkamlovchi o‘qitish (RL) va generativ SI yondashuvlari qiyosiy tahlil qilinib, ular yetuklikning uzluksiz bosqichlarini tashkil etishi ko‘rsatildi. Shuningdek, o‘quvchi modelini quruvchi asosiy ma’lumot manbalari (klik-oqim, baholash natijalari, xAPI/LRS yozuvlari) hamda bilim grafi asosidagi trayektoriya izchilligi tahlil qilindi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston hukumatining sun’iy intellektga tayyorlik indeksida 2024-yilda 70-o‘rinni egallab, bir yilda 17 pog‘onaga ko‘tarildi, “Vizyon” ko‘rsatkichida esa 100 balni qo‘lga kiritdi; bu esa mamlakatda SI asosidagi shaxsiylashtirilgan ta’limni joriy etish uchun keng imkoniyat yaratadi. Natijada ma’lumot, o‘quvchi modeli, domen modeli, moslashuv va pedagogik qatlamlarni hamda ko‘ndalang “boshqaruv va axloq” yo‘nalishini o‘z ichiga olgan qatlamli metodologik ramka taklif etildi. Maqolaning ilmiy yangiligi individual trayektoriya shakllantirish mexanizmlarini yaxlit tizimga keltirib, ularni O‘zbekiston raqamli ta’lim konteksti bilan uyg‘unlashtirishdadir. Olingan natijalar oliy ta’lim muassasalari, platforma ishlab chiquvchilar va ta’lim siyosati bilan shug‘ullanuvchilar uchun amaliy ahamiyatga ega.
MASOFAVIY TA’LIM TIZIMIDA LEARNING ANALYTICS TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING METODOLOGIK ASOSLARI
Masofaviy ta’lim tizimining jadal kengayishi va o‘quv jarayonining raqamli platformalarga ko‘chishi natijasida ta’lim muassasalari misli ko‘rilmagan hajmdagi o‘quvchi ma’lumotlarini to‘plamoqda. Ushbu ma’lumotlarni pedagogik qaror qabul qilish uchun tizimli tahlil qilish learning analytics (o‘quv tahlili) yo‘nalishining asosiy vazifasidir. Global elektron ta’lim bozorining jadal o‘sishi bu jarayonning barqaror va uzoq muddatli tabiatini tasdiqlaydi. Maqolada masofaviy ta’lim tizimida learning analytics texnologiyalaridan foydalanishning metodologik asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqot maqsadi — o‘quv tahlilining nazariy-uslubiy poydevorini tizimlashtirish va masofaviy ta’lim sharoitiga moslashtirilgan yaxlit metodologik ramkani ishlab chiqishdir. Tadqiqot integrativ hujjatli tahlil va konseptual sintez usullariga tayangan holda 2011– 2025-yillarda nashr etilgan ilmiy manbalar, xalqaro hamda milliy rasmiy statistik ma’lumotlar va me’yoriy hujjatlarni qamrab oladi. Tahlil natijasida o‘quv tahlili sikli, analitikaning to‘rt darajasi (tavsifiy, diagnostik, bashoratli va preskriptiv) hamda yetakchi metodologik ramkalar (Greller va Drachsler, Chatti, SHEILA, DELICATE) qiyosiy tarzda umumlashtirildi va masofaviy ta’lim vazifalariga moslashtirildi; shuningdek, masofaviy ta’lim muhitidagi asosiy ma’lumot manbalari (klik-oqim, LMS loglari, baholash natijalari, xAPI/LRS yozuvlari) tizimlashtirildi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston oliy ta’lim tizimidagi talabalar soni 2015/2016-o‘quv yilidagi 264,3 ming kishidan 2024/2025-o‘quv yilida 1 432,8 ming kishigacha, ya’ni 5,4 baravar oshgan bo‘lib, bu o‘quv tahlilini joriy etish uchun keng imkoniyat va zaruratni yuzaga keltiradi.
CHAKANA SAVDO KORXONALARIDA RAQAMLI TRANSFORMATSIYA ASOSIDA XIZMAT KO‘RSATISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada chakana savdo korxonalarida raqamli transformatsiya asosida xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirish masalalari nazariy va empirik jihatdan tadqiq etilgan. Mavzuning dolzarbligi iste’molchilar talabining tez o‘zgarishi, elektron savdo maydonchalari bilan raqobatning kuchayishi va O‘zbekistonda «Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasi doirasida raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi bilan izohlanadi. Tadqiqotning maqsadi raqamli texnologiyalarni joriy etishning xizmat ko‘rsatish jarayonlari samaradorligiga ta’sirini baholash va uni oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda aralash (miqdoriy va sifatiy) metodologiya qo‘llanilgan: O‘zbekistonning turli hududlarida faoliyat yuritayotgan 120 ta chakana savdo korxonasi o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazilgan, 18 nafar soha mutaxassisi bilan ekspert suhbatlari amalga oshirilgan hamda rasmiy statistik ma’lumotlar tahlil qilingan. Xizmat ko‘rsatish samaradorligi tezkorlik, aniqlik, qulaylik va mijoz qoniqishi ko‘rsatkichlarini birlashtiruvchi integral koeffitsiyent orqali baholangan. Tahlil natijalari raqamli yechimlarni — CRM tizimlari, ma’lumotlar tahlili, omnikanal integratsiya va jarayonlarni avtomatlashtirishni — kompleks qo‘llagan korxonalarda mijozga xizmat ko‘rsatish vaqti o‘rtacha 45 foizga qisqargani, buyurtmani bajarish aniqligi 15 foizga, mijozlar qoniqishi indeksi esa 23 foizga oshgani hamda operatsion xarajatlar 22 foizga kamayganini ko‘rsatdi. Korrelyatsion tahlil raqamlashtirish darajasi bilan xizmat samaradorligi o‘rtasida kuchli ijobiy bog‘liqlik (r = 0,57– 0,72) mavjudligini tasdiqladi; eng kuchli ta’sir omnikanal integratsiya va CRM tizimlari bilan bog‘liq bo‘ldi. Shu bilan birga, tadqiqot raqamli ko‘nikmalar yetishmasligi, integratsiya xarajatlarining yuqoriligi va ma’lumotlar xavfsizligi kabi to‘siqlarni aniqladi. Maqolada olingan natijalar asosida chakana savdo korxonalarida raqamli transformatsiyani bosqichma-bosqich amalga oshirish modeli va xizmat samaradorligini oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari taklif etilgan. Tadqiqot natijalaridan chakana savdo korxonalari rahbarlari, soha regulyatorlari va raqamli iqtisodiyot sohasidagi tadqiqotchilar foydalanishi mumkin.
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА МОЛИЯВИЙ ФИРИБГАРЛИККА ҚАРШИ КУРАШИШ БЎЙИЧА МЕЬЁРИЙ ҲУҚУҚИЙ БАЗАНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ
Молиявий фирибгарликка қарши курашиш муаммоси сўнгги йилларда бухгалтерия ҳисоби, аудит, корпоратив бошқарув ва иқтисодий хавфсизлик бўйича олиб борилаётган тадқиқотларда марказий ўринлардан бирини эгалламоқда. Рақамли иқтисодиётнинг ривожланиши, молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартлари (МҲХС) қўлланилишининг кенгайиши, капиталнинг трансчегаравий ҳаракатининг кучайиши ва молиявий операцияларнинг мураккаблашуви молиявий фирибгарликнинг олдини олиш, аниқлаш ва унга чек қўйишга қаратилган миллий норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш заруратини келтириб чиқарди.Мақолада мазкур масалалар кўриб чиқилади.
молиявий ҳисобот, сохталаштириш, фирибгарлик, молиявий фирибгарлик, ҳуқуқбузарлик, жавобгарлик, коррупция, халқаро стандартлар, жиддий бузилишлар, аудит риски, меьёрий хуқуқий база.
МЕХАНИЗМ ЭФФЕКТИВНОГО РЕИНВЕСТИРОВАНИЯ ФИНАНСОВЫХ РЕСУРСОВ САНАТОРНО-КУРОРТНЫХ УЧРЕЖДЕНИЙ УЗБЕКИСТАНА
В статье раскрывается проблема повышения результативности финансовых решений санаторно-курортных учреждений Республики Узбекистан, когда часть получаемых ресурсов направляется не на разовое покрытие текущих расходов, а на устойчивое обновление лечебной, сервисной и цифровой инфраструктуры. На основе статистических материалов о развитии туризма, специализированных средств размещения, медицинских и оздоровительных поездок обоснована необходимость перехода к регулярной реинвестиционной политике. Предложены система комплексной оценки отдачи реинвестиций, портфельное распределение фонда развития по ключевым направлениям, а также организационно-экономические меры по снижению сезонности, расширению государственно-частного партнерства, развитию кластеров и росту инвестиционной привлекательности санаторно-курортного комплекса.
санаторно-курортные учреждения, финансовые ресурсы, реинвестиции, медицинский туризм, оздоровительный туризм, специализированные средства размещения, фонд развития, государственно-частное партнерство, Узбекистан.
SOLIQ TIZIMIDA ADOLATLI, SHAFFOF VA BARQAROR MUHIT YARATISH MAQSADIDA SOLIQ IMTIYOZLARINI QISQARTIRISH ORQALI SOLIQLAR YIG‘ILUVCHANLIGINI OSHIRISH
Ushbu maqolada soliq tizimida adolatli, shaffof va barqaror iqtisodiy muhitni shakllantirish jarayonida soliq imtiyozlarini optimallashtirish va ularni bosqichma-bosqich qisqartirish orqali soliqlar yig‘iluvchanligini oshirish masalalari tahlil qilinadi. Zamonaviy fiskal siyosatning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida soliq bazasini kengaytirish va imtiyozlar tizimini qayta ko‘rib chiqish zaruriyati asoslanadi. Tadqiqotda soliq imtiyozlarining iqtisodiy samaradorlikka, byudjet daromadlariga hamda soliq to‘lovchilar xulq-atvoriga ta’siri nazariy va amaliy jihatdan o‘rganilgan. Maqolada soliq imtiyozlarining haddan tashqari keng qo‘llanilishi soliq bazasining qisqarishiga, byudjet daromadlarining kamayishiga hamda iqtisodiyotda nomutanosib raqobat muhitining yuzaga kelishiga olib kelishi mumkinligi asoslab beriladi. Shu bilan birga, imtiyozlarni qisqartirish orqali soliq tizimining samaradorligini oshirish, yashirin iqtisodiyot ulushini kamaytirish va soliq to‘lovchilarning ixtiyoriy ravishda soliq to‘lash intizomini kuchaytirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.
soliq tizimi, soliq imtiyozlari, fiskal siyosat, soliq bazasi, soliqlar yig‘iluvchanligi, yashirin iqtisodiyot, soliq ma’murchiligi, iqtisodiy barqarorlik.
DАSTURIY MАHSULOT KORXONАLАRINI FAOLIYATI BOSHQАRUVINING OʻZIGA XOS XUSUSIYATLАRI
Maqolada dаsturiy mаhsulot korxonаlаrini faoliyati boshqаruvining oʻziga xos xususiyatlаri berilgan. Boshqa korhonalar boshqaruv tuzilmalari kabi dasturiy mahsulot ishlab chiqish va u bilan bogʻliq faoliyat yurituvchi korxonalar boshqaruvi funktsional. Chiziqli (loyihaviy) hamda matritsaviy tuzilmalari berib oʻtilgan. Bundan tashqari bu tuzilmalarning takomillashtirilgan tarkiblari ham tadqiqot davomida berilgan. Yakunda takomillashtirilgan tuzilmalarning afzalliklari sanab oʻtilgan.
Tuzilma, funktsional, chiziqli(loyihaviy), fralancer, dasturlovchi, sifat nazorati, biznes-analitik, testdan oʻtkazish, raqamlashtirish, intellektual mulk, yakka tadbirkor.
DEGENERATE CASE IN INVESTIGATING CRITICAL POINTS IN TWOVARIABLE ECONOMIC OPTIMIZATION PROBLEMS
In economics, most of the optimization problems reduce to finding critical points of an objective function. We present accessible methods such as Taylor expansion and Splitting methods. The proposed approaches are accessible to undergraduate students and researchers encountering degenerate critical points in optimization and mathematical modelling.
Polynomial, partial derivative, determinant, critical point, two-variable function, Taylor series.
DASTURIY MAHSULOT KORXONALARI FAOLIYATINI RIVOJLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR TAHLILI
YIRIK VA KICHIK QURILISH KORXONALARIDA INTEGRATSION ALOQALARNI SAMARADORLIGINI OSHIRISH YOʻNALISHLARI
Mazkur maqolada yirik va kichik qurilish korxonalarida integratsion aloqalarni samaradorligini oshirish yoʻnalishlari tadqiq etilgan. Mamlakatimiz qurilish sohasida kichik biznes subyektlarining yirik korxonalar bilan o‘zaro hamkorligini rivojlantirish dolzarb ahamiyatga ega. Bunday hamkorlik kichik biznes subyektlarining bozorga kirib kelishini yengillashtirish, yirik korxonalar texnologiyalaridan birgalikda foydalanish, respublikamizning yirik shaharlarida kichik va yirik biznes o‘rtasidagi integratsion aloqalarni kengaytirish hamda birgalikdagi faoliyat natijasida yuzaga keladigan sinergetik samarani oshirishga xizmat qiladi.
KICHIK VA YIRIK KORXONALARNING TIZIMLI-SINERGETIK YONDOSHUVLAR ASOSIDA INTEGRATSIYASINI TAʼMINLASH
Dunyoning rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlari iqtisodiy oʻsish va raqobatbardoshlikni oshirish kabi eng muhim muammolarni tadbirkorlik subektlarining integratsiyasini taʼminlash orqali oʻz yechimini topishini taʼkidlaydi. Maqolada tizimli yondashuv va sinergetika konsepsiyalarining mohiyati, tizimli-kibernetik yondoshuv va tizimli-sinergetik yondoshuvlar oʻrtasidagi farqlar atroflicha tahlil qilingan hamda taklif etilayotgan tizim-sinergetik yondashuv orqali kichik va yirik qurilish korxonalarini integratsiyalashning tadqiqot rejasi ishlab chiqilgan.
POLITICAL AND ECONOMIC FACTORS IN THE DEVELOPMENT OF THE FINTECH INDUSTRY IN UZBEKISTAN
This study examines the political and economic factors influencing the development of the fintech industry in Uzbekistan. Drawing on a review of academic literature, regulatory frameworks, and national policy documents, the article analyzes how government digitalization policies, regulatory reforms, and economic conditions have contributed to fintech growth. The findings suggest that supportive state policies, institutional development, financial sector modernization, investment availability, and digital infrastructure play a critical role in fostering fintech innovation and financial inclusion.
O‘ZBEKISTONDA TURIZM INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHDA KREATIV IQTISODIYOT ELEMENTLARINI JORIY ETISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada O‘zbekistonda turizm infratuzilmasini rivojlantirish jarayoniga kreativ iqtisodiyot elementlarini joriy etish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqotda turizm sohasining hozirgi holati, infratuzilmaviy muammolar, tashkiliy boshqaruv tizimi va iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari kompleks tahlil qilingan. Xorijiy va mahalliy ilmiy manbalar asosida kreativ turizmning nazariy asoslari yoritilib, uning hududiy rivojlanishdagi o‘rni asoslab berilgan. SWOT, PEST, iqtisodiy va statistik tahlil usullaridan foydalangan holda mavjud muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etish yo‘llari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasida davlatxususiy sheriklikni rivojlantirish, raqamli platformalarni keng joriy etish, turizm klasterlarini shakllantirish hamda investitsion mexanizmlarni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan. Mazkur yondashuvlar turizm infratuzilmasining raqobatbardoshligini oshirish va kreativ iqtisodiyot salohiyatini to‘liq ishga solishga xizmat qiladi.
turizm infratuzilmasi, kreativ iqtisodiyot, raqamli turizm, klaster, investitsiya, davlat-xususiy sheriklik, iqtisodiy tahlil.
NOAN’ANAVIY MONETAR SIYOSAT VOSITALARINING INFLYATSION JARAYONLARGA TA’SIRI: O‘ZBEKISTON VA XALQARO TAJRIBA QIYOSIY TAHLILI
Ushbu tadqiqot noan’anaviy monetar siyosat vositalarining-quantitative easing (QE), forward guidance (FG), yield curve control (YCC) va maqsadli kredit dasturlarininginflyatsion jarayonlarga ta’sirini qiyosiy tahlil qiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi xalqaro amaliyot (AQSh Federal Rezerv tizimi, Yevropa Markaziy banki, Yaponiya Markaziy banki, Janubiy Koreya Markaziy banki) tajribasini O‘zbekiston sharoiti bilan solishtirish va mamlakat uchun noan’anaviy vositalarni moslashtirilgan holda qo‘llash imkoniyatlarini aniqlashdan iborat. Ilmiy yangilik: O‘zbekiston uchun birinchi marta noan’anaviy monetar vositalar inflyatsion jarayonlarga ta’sir mexanizmlari empirik modellashtirish yordamida o‘rganildi; moslashtirilgan FG joriy etish modeli va inflyatsion kutilmalar monitoring tizimi taklif etildi. Maqola natijalari O‘zbekiston Markaziy banki va tijorat banklari uchun amaliy ahamiyat kasb etadi.
noan’anaviy monetar siyosat; quantitative easing; forward guidance; yield curve control; inflyatsion targetlash; inflyatsion kutilmalar; monetar transmissiya mexanizmi; O‘zbekiston Markaziy banki; ARDL modeli; VAR tahlili.
MONETAR SIYOSAT INSTRUMENTLARINING KAPITAL OQIMLARI BARQARORLIGIGA TA’SIRI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI VA XALQARO AMALIYOT
Ushbu maqola O‘zbekistonda 2017-2024 yillar davomida monetar siyosat instrumentlarining kapital oqimlari barqarorligiga ta’sirini empirik jihatdan o‘rganadi. Tadqiqot maqsadi-foiz stavkasi, inflyatsiya, valyuta kursi, iqtisodiy o‘sish va xalqaro rezervlarning sof kapital oqimlari hajmiga ko‘rsatadigan ta’sirini miqdoriy jihatdan aniqlash hamda O‘zbekiston Markaziy bankining pul-kredit siyosati samaradorligini xalqaro amaliyot bilan qiyosiy tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi panel ma’lumotlar tahlili, vaqt qatorlari ekonometriyasi (VAR, VECM), ko‘p o‘zgaruvchili regression tahlil va korrelyatsiya matritsa usullarini o‘z ichiga oladi. Asosiy modelda CF = f(IR, INF, EXR, GDP, FDI, RES) tenglamasi ishlatilgan bo‘lib, ma’lumotlar O‘zbekiston Markaziy banki, Davlat statistika qo‘mitasi, IMF World Economic Outlook va World Bank Open Data bazalaridan olindi. Tahlil davri 2017-2024 yillarni qamrab oladi.
monetar siyosat; kapital oqimlari; foiz stavkasi; pul-kredit instrumentlari; inflyatsiya targetlanishi; valyuta kursi; to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar; makroprudensial siyosat; O‘zbekiston iqtisodiyoti; panel ma’lumotlar tahlili.
BANKLAR MOLIYAVIY BARQARORLIGINI MONITORING QILISHDA CAMELS REYTING TIZIMI METODOLOGIYASI VA INDIKATORLARI
Ushbu maqolada banklar moliyaviy barqarorligini monitoring qilishda CAMELS reyting tizimi metodologiyasi va uning asosiy indikatorlari tadqiq etilgan. Tadqiqot doirasida CAMELS tizimining nazariy asoslari, uning tarkibiy elementlari boʻlgan kapital yetarliligi, aktivlar sifati, boshqaruv samaradorligi, daromadlilik, likvidlik va bozor risklariga sezgirlik koʻrsatkichlarining mazmuni va ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, mazkur reyting tizimining banklar moliyaviy holatini kompleks baholash, risklarni erta aniqlash va bank nazorati samaradorligini oshirishdagi oʻrni tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari CAMELS tizimining banklar moliyaviy barqarorligini monitoring qilishda ishonchli va samarali baholash vositasi ekanligini koʻrsatadi. Maqolada milliy bank amaliyotida CAMELS reyting tizimini qoʻllashni takomillashtirish boʻyicha ilmiy taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
CAMELS reyting tizimi, banklar moliyaviy barqarorligi, kapital yetarliligi, aktivlar sifati, boshqaruv samaradorligi, daromadlilik, likvidlik, bozor risklari, bank monitoringi, risk-menejment, bank nazorati, moliyaviy tahlil, reyting baholash, bank tizimi barqarorligi.
ELEKTRON TIJORATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VOSITASIDA ISTE’MOLCHILAR FIKRINI MODELLASHTIRISH
Elektron tijoratda iste’molchilar fikrini jamlash va tahlil qilish strategik ustunlik hisoblanadi. Maqolada raqamli texnologiyalar yordamida iste’molchi munosabatini aniqlash modellari tadqiq etiladi. So’nggi adabiyotlar tahliliga tayanib, qoidalarga asoslangan leksikonlardan ilg’or chuqur neyron tarmoqlarigacha bo’lgan yondashuvlarning uslubiy asoslari, empirik natijalari va amaliy ahamiyati muhokama qilinadi. Tabiiy tilga ishlov berish (NLP), mashinali o’qitish va raqamli izlar tahlilini birlashtirgan gibrid tizimlar iste’molchilar fikrini amaliy tushunchalarga aylantirishda eng yuqori salohiyatga ega.
iste’molchi fikri; elektron tijorat; tonallik tahlili; fikrlar tahlili; mashinali o’qitish; chuqur o’qitish; aspektga asoslangan tahlil.
O’ZBEKISTONDA OILAVIY KORXONALAR FAOLIYATINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI VA ASOSIY YO‘NALISHLARI
Ushbu maqolada oilaviy korxonalarning milliy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari ulushini oshirish hamda aholi bandligini taʼminlashdagi iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda oilavi y tadbirkorlikning oʻziga xos xususiyatlari, uning xorijiy tajribasi va Oʻzbekiston iqtisodiyotidagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, sohani yanada rivojlantirish, huquqiy va moliyaviy mexanizmlarni takomillashtirish boʻyicha ilmiy-amaliy taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
oilaviy korxona, kichik biznes, xususiy tadbirkorlik, iqtisodiy oʻsish, aholi bandligi, innovatsiyalar, investitsiya, moliyaviy barqarorlik.
TADBIRKORLIK SHAROITIDA YASHIL BIZNESNI RIVOJLANTIRISHINING KONSEPTUAL ASOSLARI
Ushbu maqolada tadbirkorlik sharoitida yashil biznesni tashkil etish va rivojlantirishning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi. Yashil biznes – bu atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan, resurslardan samarali foydalanadigan va ijtimoiy mas’uliyatni hisobga oladigan biznes shakli hisoblanadi. Maqolada yashil biznesni yaratishda bozorni tahlil qilish, resurslarni optimallashtirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va ekologik standartlarga rioya qilishning ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi.
yashil biznes, tadbirkorlik, barqaror rivojlanish, ekologik innovatsiya, resurslarni tejash, Ijtimoiy mas’uliyat, ekologik standartlar.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYANI RIVOJLANTIRISH STRATEGIYASINING YEVROPA ITTIFOQI TAJRIBASI
So‘nggi o‘n yillikda raqamli texnologiyalarning jadal surʼatlar bilan rivojlanishi Yevropa Ittifoqi (YEI) iqtisodiyoti, ijtimoiy hayoti va boshqaruv tizimida muhim o‘rin egallab bormoqda. Raqamlashtirish nafaqat yangi iqtisodiy imkoniyatlarni yaratadi, balki mehnat bozori, taʼlim, biznes va davlat xizmati sohalarida chuqur transformatsiyaga sabab bo‘lmoqda. Shu munosabat bilan Yevropa Ittifoqida “Digital Single Market”, “2030 Digital Compass” va “Digital Europe” kabi strategik dasturlarni ishlab chiqildi. Mazkur maqolada Yevropa Ittifoqida raqamli transformatsiyani rivojlantirish strategiyasining asosiy yo‘nalishlari, amalga oshirish mexanizmlari va erishilgan natijalari tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyot va jamiyatni shakllantirishda Yevropa Ittifoqining “Digital Europe Programme”, “Digital Decade 2030” va boshqa strategik tashabbuslari o‘rganilgan. Shuningdek, davlat boshqaruvi, elektron hukumat, sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik va raqamli infratuzilmani rivojlantirish borasidagi tajribalar yoritilgan. Tadqiqot natijasida Yevropa Ittifoqining ilg‘or amaliyotlari tahlil qilinib, ulardan O‘zbekistonda raqamli transformatsiyani jadallashtirish va davlat boshqaruvi samaradorligini oshirishda foydalanish imkoniyatlari asoslab berilgan.
raqamli iqtisodiyot, Yagona Raqamli Bozor Strategiyasi, raqamli transformatsiya, raqamli iqtisodiyot, elektron hukumat, sun’iy intellekt, kiberxavfsizlik, Digital Decade 2030, raqamli infratuzilma, davlat boshqaruvi, innovatsion rivojlanish.