TURISTIK KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHDA 4P KONSEPSIYASINING O‘RNI VA AHAMIYATI

Abstrak

Mazkur maqolada turistik korxonalar raqobatbardoshligini oshirishda marketing kompleksi - 4P konsepsiyasining (mahsulot, narx, taqsimot, rag‘batlantirish) o‘rni va ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi turizm bozorida raqobat keskinlashib, turist onlayn platformalar orqali yuzlab takliflarni narx, sifat va boshqa turistlarning baholari bo‘yicha solishtira olayotgani bilan asoslangan. Marketing kompleksi konsepsiyasining N. Borden va J. Makkarti ishlaridan 7P, 4C modellari va raqamli talqinlarga qadar evolyutsiyasi tahlil qilinib, turistik xizmatlarning nomoddiylik, saqlanmaslik va mavsumiylik xususiyatlari 4P elementlarini qo‘llashga ta’siri ochib berilgan. Adabiyotlar tahlili 4P modeli tanqid qilinishiga qaramay boshqa modellar uchun asos bo‘lib qolayotganini, turistik korxona uchun 4P strategik tuzilma, 7P va 4C esa uni xizmat jarayoni va iste’molchi nuqtayi nazaridan to‘ldiruvchi vositalar ekanini ko‘rsatgan. Tadqiqotda tizimli yondashuv, tarixiy-mantiqiy tahlil, qiyosiy tahlil, guruhlash, statistik tahlil va ekspert baholash usullaridan foydalanilgan. Har bir 4P elementi bo‘yicha turistik korxona raqobatbardoshligi vositalari va ko‘rsatkichlari tizimlashtirilib, integral raqobatbardoshlik indeksi va nisbiy raqobatbardoshlik koeffitsiyentini hisoblash usuli taklif etilgan. O‘zbekiston turizm bozorining 2025-2026-yillardagi ko‘rsatkichlari tahlili asosida bir xorijiy turistga to‘g‘ri keladigan turizm eksporti 2026-yil yanvar-iyulida taxminan 27 foizga oshgani, xorijiy tashriflarning qariyb to‘rtdan uch qismi qo‘shni davlatlarga to‘g‘ri kelishi aniqlangan. Natijalar mahsulot elementida tematik, gastronomik va hunarmandchilik turlari orqali differensiatsiya, narx elementida mavsumiy va dinamik narx belgilash, taqsimot elementida to‘g‘ridan-to‘g‘ri onlayn sotuv va yagona milliy turizm platformasi, rag‘batlantirish elementida esa uzoq masofali bozorlarga yo‘naltirilgan raqamli marketing ustuvor ekanini ko‘rsatgan. Shuningdek, 7P modeli asosida xodimlar malakasi va xizmat jarayonlarini standartlashtirish hamda integral indeksni muntazam hisoblab, marketing qarorlarini uning natijalariga tayangan holda qabul qilish taklif etilgan. 4P elementlari bo‘yicha turistik korxonalar uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.