RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA LOGISTIKA XIZMATLARI BOZORINING O‘ZIGA XOS JIHATLARI

Komila Abduxalikova

Mualliflar

Komila Abduxalikova Muallif

{$ Etel}:

raqamli iqtisodiyot, logistika xizmatlari bozori, raqamli platforma, tranzaksion xarajatlar, tarmoq samarasi, ta’minot zanjiri, Logistika 4.0, logistika samaradorligi indeksi, tranzit, elektron tijorat.

Abstrak

Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida logistika xizmatlari bozorining o‘ziga xos jihatlari nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi onlayn platformalar, yukni real vaqtda kuzatish tizimlari va elektron hujjatlar logistika bozorining tuzilmasi, raqobat shakllari va narx shakllanishi mexanizmlarini tubdan o‘zgartirayotgani bilan asoslangan. Tranzaksion xarajatlar nazariyasi, ikki tomonlama bozorlar va platformalar iqtisodiyoti, ta’minot zanjirini boshqarish hamda “Logistika 4.0” konsepsiyalari umumlashtirilgan. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, abstrakt-mantiqiy fikrlash, guruhlash, statistik tahlil va iqtisodiy-matematik modellashtirish usullaridan foydalanilgan. Raqamli iqtisodiyotda logistika bozorining sakkizta o‘ziga xos jihati an’anaviy bozor bilan qiyoslangan holda tizimlashtirilgan, ularning iqtisodiy oqibatlari ochib berilgan. Raqamlashtirishning asosiy iqtisodiy samarasi qidiruv, kelishish va nazorat bilan bog‘liq tranzaksion xarajatlarni kamaytirishdan iborat ekani ko‘rsatilgan. Platforma orqali yuk jo‘natuvchi va tashuvchilarni bog‘lashdagi kesishgan tarmoq samarasi modeli asoslanib, platformalar bozorining konsentratsiyaga moyilligi ochib berilgan. O‘zbekiston logistika bozorining 2025-yil ko‘rsatkichlari, Jahon bankining logistika samaradorligi indeksi va PQ-28-son qarorda belgilangan 2030-yilgacha bo‘lgan maqsadlar tahlil qilinib, tranzit yuklar bo‘yicha maqsadga erishish uchun yillik o‘rtacha qariyb 8 foizlik o‘sish zarurligi, mamlakat logistikasining zaif bo‘g‘ini yuklarni kuzatish va axborot xizmatlari ekani aniqlangan. Shuningdek, mahalliy ekspeditorlarning xalqaro yuk tashishdagi ulushi atigi 15 foizni tashkil etishi, 2025-yilda elektron tijorat hajmi 2,1 baravar o‘sib, “oxirgi milya” yetkazib berish xizmatlariga talab keskin ortgani ko‘rsatilgan. Milliy logistika platformasini xalqaro tizimlar bilan integratsiyalash, elektron hujjatlarni o‘zaro tan olish va mahalliy ekspeditorlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Natijalardan transport-logistika sohasida davlat siyosatini takomillashtirish va logistika kompaniyalarining raqamli strategiyalarini ishlab chiqishda foydalanish mumkin.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Bibliografik havolalar

1. O‘zbekiston Respublikasining “Elektron tijorat to‘g‘risida”gi Qonuni. 29.09.2022- y., O‘RQ-792-son [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. - URL: https://lex.uz

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “«Raqamli O‘zbekiston - 2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son Farmoni. 05.10.2020-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasining transportlogistika tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-28-son qarori. 27.01.2025-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz/uz/docs/-7342148

5. O‘zbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy holati (2025-yil yanvar-dekabr) [Elektron resurs] // O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. - 2026. - URL: https://stat.uz/img/news/talil-2025-jil-yanvar-dekabr-lotin-_p29731.pdf (murojaat sanasi: 06.10.2026).

6. Metrodagi kunlik yo‘lovchilar soni milliondan oshdi: Transport tizimida 2025-yil sarhisobi [Elektron resurs] // Anhor.uz. - 2026. - URL: https://anhor.uz/uzl/news/transport-2025-sarhisob/ (murojaat sanasi: 06.10.2026).

7. O‘zbekistondan chiqib ketayotgan yuk mashinalari uchun elektron navbat tizimi joriy etiladi [Elektron resurs] // Gazeta.uz. - 29.01.2025. - URL: https://www.gazeta.uz/oz/2025/01/29/electronic-queue-borders/ (murojaat sanasi: 06.10.2026).

8. Uzbekistan ranks 88th in the Logistics Performance Index [Electronic resource] // UzDaily. - URL: https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-ranks-88th-in-the-logisticsperformance-index/ (accessed: 06.10.2026).

9. Elektron tijorat savdo hajmi (yillik) [Elektron resurs] // Barqaror rivojlanish maqsadlari va statistika axborot tizimi (SIAT). - 2026. - URL: https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_2833.pdf (murojaat sanasi: 06.10.2026).

10. 2025 yil yakunlari: O‘zbekistonda avtomobil orqali yuk tashish sohasida nimalar ro‘y berdi [Elektron resurs] // Sputnik O‘zbekiston. - 29.01.2026. - URL: https://oz.sputniknews.uz/20260129/2025-avtomobil-yuk-tashish-soha-55348594.html (murojaat sanasi: 06.10.2026).

11. Coase R.H. The nature of the firm [Text]: scientific article // Economica. - 1937. - Vol. 4, No. 16. - P. 386-405.

12. Williamson O.E. The Economic Institutions of Capitalism [Text]: monograph. - New York: Free Press, 1985. - 450 p.

13. Tapscott D. The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence [Text]: monograph. - New York: McGraw-Hill, 1995. - 342 p.

14. Rochet J.-C., Tirole J. Platform competition in two-sided markets [Text]: scientific article // Journal of the European Economic Association. - 2003. - Vol. 1, No. 4. - P. 990-1029.

15. Parker G.G., Van Alstyne M.W., Choudary S.P. Platform Revolution: How Networked Markets Are Transforming the Economy and How to Make Them Work for You [Text]: monograph. - New York: W.W. Norton & Company, 2016. - 336 p.

16. Lambert D.M., Cooper M.C. Issues in supply chain management [Text]: scientific article // Industrial Marketing Management. - 2000. - Vol. 29, No. 1. - P. 65-83.

17. Mentzer J.T., Flint D.J., Hult G.T.M. Logistics service quality as a segmentcustomized process [Text]: scientific article // Journal of Marketing. - 2001. - Vol. 65, No. 4. - P. 82-104.