MEHMONDO‘STLIK INDUSTRIYASIDA SERVIS FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMLARI BO‘YICHA ILMIY YONDASHUVLAR

Mubin Hamitov

Mualliflar

Mubin Hamitov Muallif

{$ Etel}:

mehmondo‘stlik industriyasi, servis faoliyati, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, xizmat sifati, SERVQUAL, xizmat-foyda zanjiri, daromadlarni boshqarish, RevPAR, institutsional yondashuv, joylashtirish vositalari.

Abstrak

Mazkur maqolada mehmondo‘stlik industriyasida servis faoliyatini rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlariga oid ilmiy yondashuvlar tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekistonda joylashtirish vositalari soni jadal o‘sayotgan bir paytda xizmat sifati, narx siyosati va boshqaruv tizimi bu o‘sish bilan uyg‘unlashmasa, bandlik va rentabellik pasayishi xavfi yuzaga kelishi bilan asoslangan. “Mexanizm” tushunchasining iqtisodiy mazmuni mexanizmlarni loyihalash nazariyasi va institutsional iqtisodiyot nuqtayi nazaridan ochib berilgan. Xizmat sifati (SERVQUAL, SERVPERF, LODGSERV), xizmat-foyda zanjiri, muvozanatlashgan ko‘rsatkichlar tizimi, daromadlarni boshqarish, xizmat-dominant mantiq va taassurotlar iqtisodiyoti konsepsiyalari umumlashtirilib, ular institutsional, sifatga yo‘naltirilgan, boshqaruv, iqtisodiy va qiymatga yo‘naltirilgan yondashuvlarga guruhlangan. Tahlil natijasida yondashuvlar bir-birini inkor etmasligi, balki mexanizmning qoidalar, mezonlar, ichki jarayonlar va kadrlar, daromad va narx hamda iste’molchi bilan o‘zaro munosabat qatlamlarini asoslashi ko‘rsatilgan. Tadqiqotda tizimli yondashuv, tarkibiy-funksional tahlil, qiyosiy tahlil, abstrakt-mantiqiy fikrlash, guruhlash va statistik tahlil usullaridan foydalanilgan. Tashkiliy-iqtisodiy mexanizmning institutsional-normativ, tashkiliy, iqtisodiy, moliyaviy, axborot-raqamli hamda kadrlar va motivatsiya quyi tizimlaridan iborat tuzilmasi, ularning vositalari va samaradorlik ko‘rsatkichlari taklif etilgan. Mexanizm samaradorligini baholash uchun RevPAR, GOPPAR ko‘rsatkichlari va quyi tizimlar bo‘yicha integral indeks asoslangan. O‘zbekiston mehmondo‘stlik sohasining 2025-2026-yillardagi ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, yashash va ovqatlanish xizmatlari bozor xizmatlarining 21,6 foizini tashkil etishi, xonalar fondi 2026-yilning yetti oyida taxminan 12 foizga kengaygani aniqlangan. Joylashtirish vositalari sonining jadal o‘sishi sharoitida servis sifatini boshqarish va daromadlarni boshqarish mexanizmlarini joriy etish hamda soha statistikasini takomillashtirish zarurligi asoslangan. Shuningdek, davlat subsidiyalarini berishda xizmat sifati mezonlarini qo‘llash, kasbiy standartlar asosida kadrlarni sertifikatlash va kichik mehmonxonalarni hududiy assotsiatsiyalar hamda umumiy raqamli platformalar orqali birlashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Bibliografik havolalar

1. O‘zbekiston Respublikasining “Turizm to‘g‘risida”gi Qonuni. 18.07.2019-y., O‘RQ-549-son [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. - URL: https://lex.uz

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2025-2026-yillarda sayyohlar oqimini keskin ko‘paytirish va turistik xizmatlar ko‘lamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-87-son Farmoni. 15.05.2025-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz/docs/-7531559

4. O‘zbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy holati (2025-yil yanvar-dekabr) [Elektron resurs] // O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. - 2026. - URL: https://stat.uz/img/news/talil-2025-jil-yanvar-dekabr-lotin-_p29731.pdf (murojaat sanasi: 06.10.2026).

5. 2025-yilda O‘zbekistonga 11,7 million nafar turist kelgan [Elektron resurs] // O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. - 16.01.2026. - URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66309-2025-jildazbekistonga-11-7-million-nafar-turist-kelgan-2 (murojaat sanasi: 06.10.2026).

6. O‘zbekistonga yetti oyda qariyb 7,8 mln xorijiy sayyoh keldi [Elektron resurs] // Sputnik O‘zbekiston. - 12.08.2026. - URL: https://oz.sputniknews.uz/20260812/uzbekistan-turizm-korsatkichlar-59643662.html (murojaat sanasi: 06.10.2026).

7. Hurwicz L. The design of mechanisms for resource allocation [Text]: scientific article // American Economic Review. - 1973. - Vol. 63, No. 2. - P. 1-30.

8. North D.C. Institutions, Institutional Change and Economic Performance [Text]: monograph. - Cambridge: Cambridge University Press, 1990. - 152 p.

9. Williamson O.E. The Economic Institutions of Capitalism [Text]: monograph. - New York: Free Press, 1985. - 450 p.

10. Grönroos C. A service quality model and its marketing implications [Text]: scientific article // European Journal of Marketing. - 1984. - Vol. 18, No. 4. - P. 36-44.

11. Parasuraman A., Zeithaml V.A., Berry L.L. SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality [Text]: scientific article // Journal of Retailing. - 1988. - Vol. 64, No. 1. - P. 12-40.

12. Cronin J.J., Taylor S.A. Measuring service quality: a reexamination and extension [Text]: scientific article // Journal of Marketing. - 1992. - Vol. 56, No. 3. - P. 55-68.

13. Knutson B., Stevens P., Wullaert C., Patton M., Yokoyama F. LODGSERV: A service quality index for the lodging industry [Text]: scientific article // Hospitality Research Journal. - 1990. - Vol. 14, No. 2. - P. 277-284.

14. Heskett J.L., Jones T.O., Loveman G.W., Sasser W.E., Schlesinger L.A. Putting the service-profit chain to work [Text]: scientific article // Harvard Business Review. - 1994. - Vol. 72, No. 2. - P. 164-174.

15. Kaplan R.S., Norton D.P. The balanced scorecard - measures that drive performance [Text]: scientific article // Harvard Business Review. - 1992. - Vol. 70, No. 1. - P. 71-79.