TOʻQIMACHILIK SANOATI KORXONASI IQTISODIY SAMARADORLIGINI KOMPLEKS BAHOLASH («LUX YAN TEX» MChJ MISOLIDA)

Sherzod Maxsudov

Mualliflar

Sherzod Maxsudov Muallif

{$ Etel}:

toʻqimachilik sanoati, iqtisodiy samaradorlik, ishlab chiqarish, quvvat, tannarx, foyda, eksport, mehnat unumdorligi, rentabellik, boshqaruv tahlili.

Abstrak

Maqolada Oʻzbekiston toʻqimachilik sanoatining 2020-2024 yillardagi rivojlanish dinamikasi «LUX YAN TEX» MChJning asosiy iqtisodiy koʻrsatkichlari bilan bir tizimda baholandi. Tadqiqotda ishlab chiqarish hajmi va quvvati, tannarx, foyda, eksport, mehnat unumdorligi hamda qayta hisoblangan rentabellik korxona samaradorligini tavsiflovchi tayanch mezonlar sifatida olindi. Rasmiy statistika va korxonaning ichki hisobotlari asosida dinamik qatorlar, qiyosiy tahlil, nisbiy koeffitsiyentlar va indeks usullaridan foydalanildi. Natijalar 2020–2023 yillarda korxonada ishlab chiqarishning izchil oʻsganini, 2024 yilda esa tarmoq miqyosida ishlab chiqarish 25,1 foizga oshgan sharoitda korxona ishlab chiqarishi 11,9 foizga qisqarganini koʻrsatdi. Shu davrda korxona quvvati 9,3 foizga kengaygan, eksport hajmi qariyb 19,9 barobar oshgan, biroq foyda 93,4 foizga kamayib, hisoblangan rentabellik 0,15 foizgacha tushgan. Mehnat unumdorligi va bir ishchiga toʻgʻri keladigan foydaning pasayishi ham ishlab chiqarish hajmi bilan moliyaviy natija oʻrtasida tafovut mavjudligini tasdiqladi. Ushbu holatlarni izohlash uchun ishlab chiqarish miqyosi, quvvatdan foydalanish va moliyaviy qaytimni birgalikda kuzatishga asoslangan «hajm–marja– quvvat» yondashuvi taklif etildi. Yondashuv eksport shartnomalarini faqat tushum miqdori bilan emas, marjinallik, logistika xarajatlari, toʻlov muddati va aylanma mablagʻlar bandligi bilan birga baholashni, shuningdek KPI tizimiga sifat, brak, resurs tejamkorligi va buyurtmani oʻz vaqtida bajarish koʻrsatkichlarini kiritishni nazarda tutadi. Tadqiqot natijalari korxona boshqaruvida hajm koʻrsatkichlaridan moliyaviy va operatsion samaradorlikni uygʻun baholashga oʻtish zarurligini asoslaydi. Tahlil jarayonida dastlabki rentabellik qiymatlari foyda va tannarx nisbatiga mos kelmagani aniqlanib, ular yagona formula asosida qayta hisoblandi. Bu qiyoslanuvchanlikni kuchaytirdi. Taklif etilgan yondashuv quvvatni kengaytirishdan oldin buyurtmalar portfeli, mahsulot tarkibi va eksportning haqiqiy moliyaviy samarasi oʻrtasidagi bogʻliqlikni tekshirishga yordam beradi hamda tarmoq statistikasi bilan korxona ichki koʻrsatkichlarini bitta boshqaruv konturida birlashtiradi.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Bibliografik havolalar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. SIAT: «Iqtisodiy faoliyat turlari boʻyicha sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi (yillik)». Yangilangan: 18.06.2025. Murojaat sanasi: 21.08.2026. https://siat.stat.uz/data/604/?lang=uz

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. «Oʻzbekiston Respublikasi tashqi savdo aylanmasi. 2024 yil yanvar–dekabr». Toʻqimachilik mahsulotlari eksporti: 2 867,4 mln AQSH dollari. Murojaat sanasi: 21.08.2026. https://stat.uz/img/press_reliz_tashi_savdo_uzb_yanvardekabr_2024_p95573.pdf

3. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. «Sanoatdagi investitsiyalarning asosiy qismi toʻqimachilikka yoʻnaltirilgan». 26.09.2025. Murojaat sanasi: 21.08.2026. https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/64183-sanoatdagi-investitsiyalarning-asosij-ismi-t-imachilikka-j-naltirilgan-2

4. «LUX YAN TEX» MChJ. Korxona haqida. Rasmiy veb-sayt. Murojaat sanasi: 21.08.2026. https://luxyantex.uz/about

5. Gereffi G., Frederick S. The Global Apparel Value Chain, Trade and the Crisis: Challenges and Opportunities for Developing Countries. Policy Research Working Paper No. 5281. World Bank, 2010. https://documents.worldbank.org/en/publication/documentsreports/documentdetail/100641468339015732

6. Frederick S., Gereffi G. Upgrading and restructuring in the global apparel value chain: why China and Asia are outperforming Mexico and Central America. International Journal of Technological Learning, Innovation and Development. 2011. Vol. 4, No. 1–3. P. 67–95. https://doi.org/10.1504/IJTLID.2011.041900

7. Lin H.-L., Li H.-Y., Yang C.-H. Agglomeration and productivity: Firm-level evidence from China’s textile industry. China Economic Review. 2011. Vol. 22, No. 3. P. 313–329. https://doi.org/10.1016/j.chieco.2011.03.003

8. Gai Y., Qiao Y., Deng H., Wang Y. Investigating the eco-efficiency of China’s textile industry based on a firm-level analysis. Science of the Total Environment. 2022. Vol. 833. 155075. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.155075

9. «LUX YAN TEX» MChJning 2020–2024 yillar boʻyicha iqtisodiy koʻrsatkichlari. Korxona ichki hisob maʼlumotlari (muallifga taqdim etilgan materiallar).