SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI TA’LIM PLATFORMALARIDA INDIVIDUAL TA’LIM TRAYEKTORIYALARINI SHAKLLANTIRISH MEXANIZMLARI

Mualliflar

  • Rustam Yaxshiboyev Muallif

{$ Etel}:

sun’iy intellekt, individual ta’lim trayektoriyasi, moslashuvchan ta’lim, o‘quvchi modeli, bilim izlash, tavsiya tizimi, metodologiya, ta’lim platformasi, personalizatsiya, bilim grafi.

Abstrak

Sun’iy intellekt (SI) asosidagi ta’lim platformalarining tez rivojlanishi har bir o‘quvchining ehtiyoji, tayyorgarlik darajasi va o‘rganish sur’atiga moslashtirilgan individual ta’lim trayektoriyalarini shakllantirish imkonini yaratmoqda. Ushbu maqolada SI asosidagi platformalarda individual ta’lim trayektoriyalarini shakllantirish mexanizmlarining metodologik asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqot maqsadi — ushbu mexanizmlarni tizimlashtirish va O‘zbekiston sharoitiga moslashtirilgan yaxlit qatlamli metodologik ramkani ishlab chiqishdir. Tadqiqot integrativ hujjatli tahlil va konseptual sintez usullariga tayangan holda 2011–2025-yillarda nashr etilgan ilmiy manbalar, xalqaro hamda milliy rasmiy statistik ma’lumotlar va me’yoriy hujjatlarni qamrab oldi. Tahlil natijasida individual trayektoriyani shakllantirish yopiq moslashuv halqasi sifatida talqin qilindi hamda uning to‘rt asosiy komponenti — o‘quvchi modeli (bilim izlash), domen modeli (bilim grafi), moslashuv va qaror qatlami hamda moslashuvchan fikr-mulohaza — ajratildi. Qoidaga asoslangan tizimlar, bilim izlash (BKT/DKT), mustahkamlovchi o‘qitish (RL) va generativ SI yondashuvlari qiyosiy tahlil qilinib, ular yetuklikning uzluksiz bosqichlarini tashkil etishi ko‘rsatildi. Shuningdek, o‘quvchi modelini quruvchi asosiy ma’lumot manbalari (klik-oqim, baholash natijalari, xAPI/LRS yozuvlari) hamda bilim grafi asosidagi trayektoriya izchilligi tahlil qilindi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston hukumatining sun’iy intellektga tayyorlik indeksida 2024-yilda 70-o‘rinni egallab, bir yilda 17 pog‘onaga ko‘tarildi, “Vizyon” ko‘rsatkichida esa 100 balni qo‘lga kiritdi; bu esa mamlakatda SI asosidagi shaxsiylashtirilgan ta’limni joriy etish uchun keng imkoniyat yaratadi. Natijada ma’lumot, o‘quvchi modeli, domen modeli, moslashuv va pedagogik qatlamlarni hamda ko‘ndalang “boshqaruv va axloq” yo‘nalishini o‘z ichiga olgan qatlamli metodologik ramka taklif etildi. Maqolaning ilmiy yangiligi individual trayektoriya shakllantirish mexanizmlarini yaxlit tizimga keltirib, ularni O‘zbekiston raqamli ta’lim konteksti bilan uyg‘unlashtirishdadir. Olingan natijalar oliy ta’lim muassasalari, platforma ishlab chiquvchilar va ta’lim siyosati bilan shug‘ullanuvchilar uchun amaliy ahamiyatga ega.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Bibliografik havolalar

1. Anderson, J. R. Cognitive tutors: Lessons learned / J. R. Anderson, A. T. Corbett, K. R. Koedinger, R. Pelletier // The Journal of the Learning Sciences. – 1995. – Vol. 4, no. 2. – P. 167–207. – DOI 10.1207/s15327809jls0402_2.

2. Bloom, B. S. The 2 sigma problem: The search for methods of group instruction as effective as one-to-one tutoring / B. S. Bloom // Educational Researcher. – 1984. – Vol. 13, no. 6. – P. 4–16. – DOI 10.3102/0013189X013006004.

3. Brusilovsky, P. Adaptive hypermedia / P. Brusilovsky // User Modeling and User-Adapted Interaction. – 2001. – Vol. 11, no. 1–2. – P. 87–110. – DOI 10.1023/A:1011143116306.

4. Chan, C. K. Y. A comprehensive AI policy education framework for university teaching and learning / C. K. Y. Chan // International Journal of Educational Technology in Higher Education. – 2023. – Vol. 20, no. 1. – Article 38. – DOI 10.1186/s41239-023-00408-3.

5. Conati, C. Student modeling: Supporting personalized instruction, from problem solving to exploratory open-ended activities / C. Conati, S. Kardan // AI Magazine. – 2013. – Vol. 34, no. 3. – P. 13–26. – DOI 10.1609/aimag.v34i3.2483.

6. Corbett, A. T. Knowledge tracing: Modeling the acquisition of procedural knowledge / A. T. Corbett, J. R. Anderson // User Modeling and User-Adapted Interaction. – 1994. – Vol. 4, no. 4. – P. 253–278. – DOI 10.1007/BF01099821.

7. Fahad Mon, B. Reinforcement learning in education: A literature review / B. Fahad Mon, A. Wasfi, M. Hayajneh, A. Slim, N. Abu Ali // Informatics. – 2023. – Vol. 10, no. 3. – Article 74. – DOI 10.3390/informatics10030074.

8. Grand View Research. Artificial intelligence (AI) in education market size, share & trends analysis report. – San Francisco : Grand View Research, 2025.

9. Hariyanto. Artificial intelligence in adaptive education: A systematic review of techniques for personalized learning / Hariyanto, F. X. D. Kristianingsih, R. Maharani // Discover Education. – 2025. – Vol. 4. – Article 458. – DOI 10.1007/s44217-025-00908-6.

10. Holmes, W. Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning / W. Holmes, M. Bialik, C. Fadel. – Boston : Center for Curriculum Redesign, 2019.

11. Kulik, J. A. Effectiveness of intelligent tutoring systems: A meta-analytic review / J. A. Kulik, J. D. Fletcher // Review of Educational Research. – 2016. – Vol. 86, no. 1. – P. 42–78. – DOI 10.3102/0034654315581420.

12. Ma, W. Intelligent tutoring systems and learning outcomes: A meta-analysis / W. Ma, O. O. Adesope, J. C. Nesbit, Q. Liu // Journal of Educational Psychology. – 2014. – Vol. 106, no. 4. – P. 901–918. – DOI 10.1037/a0037123.

13. MarketsandMarkets. AI in education market: Global forecast to 2030. – Pune : MarketsandMarkets, 2024.

14. Nurgazina, A. Artificial intelligence in geographical education of Kazakhstan and Uzbekistan: Revolution of knowledge and approaches / A. Nurgazina, A. Ravshanov, M. Usmanov, L. Ibragimov, A. Sergeyeva // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. – 2025. – Vol. 8, no. 2. – P. 1797–1811. – DOI 10.53894/ijirss.v8i2.5546.

15. Oxford Insights. Government AI Readiness Index 2024. – Oxford : Oxford Insights, 2024.

16. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida : O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni. – Toshkent, 2020.

17. Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to‘g‘risida : O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 17-fevraldagi PQ-4996-son Qarori. – Toshkent, 2021.

18. Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida : O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son Qarori. – Toshkent, 2024.

19. Piech, C. Deep knowledge tracing / C. Piech, J. Bassen, J. Huang, S. Ganguli, M. Sahami, L. J. Guibas, J. Sohl-Dickstein // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2015. – Vol. 28. – P. 505–513.

20. Steenbergen-Hu, S. A meta-analysis of the effectiveness of intelligent tutoring systems on college students’ academic learning / S. Steenbergen-Hu, H. Cooper // Journal of Educational Psychology. – 2014. – Vol. 106, no. 2. – P. 331–347. – DOI 10.1037/a0034752.

Nashr qilingan

2026-07-14

Nashr

Bo'lim

Iqtisodiyot

##plugins.generic.recommendBySimilarity.heading##

{$ start} - {$ tugatish} {$ to'liq} dan

##plugins.generic.recommendBySimilarity.advancedSearchIntro##