MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ASOSIDA TURISTIK KORXONALAR RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH

Iroda Umurzakova

Авторы

Iroda Umurzakova Автор

Ключевые слова:

turistik korxona, raqobatbardoshlik, marketing strategiyasi, Porter strategiyalari, Ansoff matritsasi, segmentlash, pozitsiyalash, moviy okean strategiyasi, munosabatlar marketingi, mijozning umrbod qiymati.

Аннотация

Mazkur maqolada marketing strategiyalaridan foydalanish asosida turistik korxonalar raqobatbardoshligini oshirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekistonga kelayotgan xorijiy turistlar soni tez o‘sayotgan bo‘lsa-da, tashriflar bir necha qo‘shni davlatga kuchli bog‘liq ekani va 2030-yilgacha turistlar sonini 20 mln nafarga yetkazish maqsadi turistik korxonalardan segmentlarga aniq yo‘naltirilgan strategiyalarni talab etayotgani bilan asoslangan. M. Porterning umumiy raqobat strategiyalari, I. Ansoffning “mahsulot - bozor” matritsasi, bozorni segmentlash va pozitsiyalash, “moviy okean” strategiyasi hamda munosabatlar marketingi konsepsiyalari umumlashtirilib, ularning turistik korxonalarda qo‘llanilish xususiyatlari tizimlashtirilgan. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, strategik tahlil (Porter, Ansoff va TOWS matritsalari), guruhlash, statistik tahlil va iqtisodiy-matematik modellashtirish usullaridan foydalanilgan. O‘zbekistonga 2025-yilda kelgan 11,7 mln xorijiy fuqaroning mamlakatlar bo‘yicha tarkibi tahlil qilinib, tashriflarning 81,6 foizi chegaradosh besh davlatga to‘g‘ri kelishi, Xitoy, Turkiya, Hindiston va Janubiy Koreyaning jami ulushi esa 5 foizga yetmasligi aniqlangan hamda to‘rtta strategik bozor segmenti ajratilgan. Tahlil chegaradosh bozorlar uchun xarajatlar bo‘yicha yetakchilik va bozorga chuqur kirish, uzoq masofali yuqori salohiyatli bozorlar uchun esa differensiatsiya, fokuslash va bozorni rivojlantirish strategiyalari mos kelishini ko‘rsatgan. Shu asosda bozor segmentlari bo‘yicha strategik yo‘nalishlar va Ansoff matritsasi asosidagi strategiyalar to‘plami taklif etilgan. Mijozlarni saqlab qolish strategiyasining iqtisodiy samarasi mijozning umrbod qiymati modeli orqali asoslanib, saqlab qolish darajasini 20 foizdan 30 foizga oshirish mijoz qiymatini taxminan 69 foizga oshirishi ko‘rsatilgan. Halol turizm va raqamli ko‘chmanchilar uchun uzoq muddatli qolish paketlari “moviy okean” segmentlari sifatida asoslangan. Natijalardan turistik korxonalarning marketing strategiyalarini ishlab chiqishda va turizm sohasini rivojlantirish dasturlarini takomillashtirishda foydalanish mumkin.

Скачивания

Данные по скачиваниям пока не доступны.

Библиографические ссылки

1. O‘zbekiston Respublikasining “Turizm to‘g‘risida”gi Qonuni. 18.07.2019-y., O‘RQ-549-son [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. - URL: https://lex.uz

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2025-2026-yillarda sayyohlar oqimini keskin ko‘paytirish va turistik xizmatlar ko‘lamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-87-son Farmoni. 15.05.2025-y. [Elektron resurs]. - URL: https://lex.uz/docs/-7531559

4. 2025-yilda O‘zbekistonga 11,7 million nafar turist kelgan [Elektron resurs] // O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. - 16.01.2026. - URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66309-2025-jildazbekistonga-11-7-million-nafar-turist-kelgan-2 (murojaat sanasi: 08.10.2026).

5. O‘zbekistonga yetti oyda qariyb 7,8 mln xorijiy sayyoh keldi [Elektron resurs] // Sputnik O‘zbekiston. - 12.08.2026. - URL: https://oz.sputniknews.uz/20260812/uzbekistan-turizm-korsatkichlar-59643662.html (murojaat sanasi: 08.10.2026).

6. Sun’iy intellekt va global hamkorlik: VII Hotel Business Forum 2026 sohaning investitsion salohiyatini namoyon etdi [Elektron resurs] // Zamon.uz. - 14.02.2026. - URL: https://zamon.uz/uz/2026/02/14/suniy-intellekt-va-global-hamkorlik-vii-hotelbusiness-forum-2026-sohaning-investitsion-salohiyatini-namoyon-etdi-42304 (murojaat sanasi: 08.10.2026).

7. O‘zbekiston dunyoda sayyohlar oqimi eng tez o‘sayotgan mamlakatlar qatoriga kirdi [Elektron resurs] // Gazeta.uz. - 17.12.2025. - URL: https://www.gazeta.uz/oz/2025/12/17/tourism/ (murojaat sanasi: 08.10.2026).

8. International tourist arrivals up 4% in 2025 reflecting strong travel demand around the world [Electronic resource] // Hospitality Net (UN Tourism). - 21.01.2026. - URL: https://www.hospitalitynet.org/news/4130515.html (accessed: 08.10.2026).

9. O‘tgan yili O‘zbekistonga kelgan turistlar soni 11,5 millionga yetdi [Elektron resurs] // Anhor.uz. - URL: https://anhor.uz/uzl/news/otgan-yili-ozbekistonga-kelgan-turistlarsoni/ (murojaat sanasi: 08.10.2026).

10. Porter M.E. Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors [Text]: monograph. - New York: Free Press, 1980. - 396 p.

11. Ansoff H.I. Strategies for diversification [Text]: scientific article // Harvard Business Review. - 1957. - Vol. 35, No. 5. - P. 113-124.

12. Smith W.R. Product differentiation and market segmentation as alternative marketing strategies [Text]: scientific article // Journal of Marketing. - 1956. - Vol. 21, No. 1. - P. 3-8.

13. Dolnicar S. A review of data-driven market segmentation in tourism [Text]: scientific article // Journal of Travel & Tourism Marketing. - 2002. - Vol. 12, No. 1. - P. 1-22.

14. Ries A., Trout J. Positioning: The Battle for Your Mind [Text]: monograph. - New York: McGraw-Hill, 1981.

15. Kim W.C., Mauborgne R. Blue ocean strategy [Text]: scientific article // Harvard Business Review. - 2004. - Vol. 82, No. 10. - P. 76-84.

16. Morgan R.M., Hunt S.D. The commitment-trust theory of relationship marketing [Text]: scientific article // Journal of Marketing. - 1994. - Vol. 58, No. 3. - P. 20-38.

17. Reichheld F.F., Sasser W.E. Zero defections: quality comes to services [Text]: scientific article // Harvard Business Review. - 1990. - Vol. 68, No. 5. - P. 105-111.

18. Gupta S., Lehmann D.R. Customers as assets [Text]: scientific article // Journal of Interactive Marketing. - 2003. - Vol. 17, No. 1. - P. 9-24.

19. Pike S., Page S.J. Destination Marketing Organizations and destination marketing: a narrative analysis of the literature [Text]: scientific article // Tourism Management. - 2014. - Vol. 41. - P. 202-227.

20. Enright M.J., Newton J. Tourism destination competitiveness: a quantitative approach [Text]: scientific article // Tourism Management. - 2004. - Vol. 25, No. 6. - P. 777-788.

21. Weihrich H. The TOWS matrix - a tool for situational analysis [Text]: scientific article // Long Range Planning. - 1982. - Vol. 15, No. 2. - P. 54-66.