AYLANMA KAPITAL VA XUSUSIY KAPITALNI BOSHQARISH SAMARADORLIGINING AKSIYADORLIK JAMIYATLARI BOZOR QIYMATIGA TAʼSIRI: XALQARO EMPIRIK TADQIQOTLAR TIZIMLI TAHLILI VA OʻZBEKISTON KAPITAL BOZORI UCHUN XULOSALAR

Gulzar Jumatova

Авторы

Gulzar Jumatova Автор

Ключевые слова:

aylanma kapital, xususiy kapital, pul aylanish sikli, bozor qiymati, Tobin q koeffitsiyenti, xususiy kapital rentabelligi, aksiyadorlik jamiyati, kapital bozori, bozor kapitallashuvi, tizimli tahlil.

Аннотация

Maqolada aylanma kapital va xususiy kapitalni boshqarish samaradorligining aksiyadorlik jamiyatlari bozor qiymatiga taʼsiri boʻyicha xalqaro empirik tadqiqotlar natijalari tizimli umumlashtirilgan va Oʻzbekiston kapital bozorining joriy holati bilan qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi xorijiy tajribada isbotlangan qonuniyatlarning milliy kapital bozori sharoitida qoʻllanish imkoniyatlari va cheklovlarini aniqlashdan iborat. Metodologik asos sifatida tizimli adabiyotlar sharhi, kontent-tahlil, qiyosiy jadvallash va ikkilamchi statistik maʼlumotlarni tahlil qilish usullaridan foydalanildi. 1998–2020-yillarda nashr etilgan, AQSH, Yevropa va Osiyo mamlakatlari kompaniyalarida oʻtkazilgan oʻn olti nufuzli empirik tadqiqot tanlab olinib, ularda qoʻllangan aylanma kapital koʻrsatkichlari, qiymat va samaradorlik oʻlchovlari hamda aniqlangan bogʻliqlik yoʻnalishi taqqoslandi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, aksariyat tadqiqotlarda pul aylanish siklining qisqarishi rentabellik va aksiyadorlar boyligining oʻsishi bilan bogʻliq, biroq soʻnggi yillardagi ishlar aylanma kapitalning optimal darajasi mavjudligini, yaʼni bogʻliqlikning teskari U shaklida ekanini tasdiqlaydi. Xususiy kapital tomonidan rentabellik tarkibi, ayniqsa aktivlar aylanuvchanligi oʻzgarishi bozor tomonidan qiymat signali sifatida qabul qilinadi. Oʻzbekiston kapital bozorida 2024–2026-yillarda kapitallashuv 242,4 trillion soʻmdan 428,06 trillion soʻmgacha oʻsgan boʻlsa-da, listingdagi kompaniyalar soni 95 ta bilan cheklangan, savdolar likvidligi past va emitentlar hisobotlarida aylanma kapital aylanuvchanligi koʻrsatkichlari oshkor etilmaydi. Shu sababli xorijiy modellarni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchirish oʻrniga ularni balans qiymatiga asoslangan koʻrsatkichlar bilan uygʻunlashtirish taklif etiladi. Maqolada emitentlarning axborot oshkoraligi standartlariga pul aylanish sikli va xususiy kapital rentabelligi tarkibini kiritish, shuningdek, kelgusi empirik tadqiqotlar uchun gipotezalar tizimi ishlab chiqilgan. Taklif etilgan yondashuv past likvidli bozorlarda bozor narxi oʻrniga balans qiymatiga asoslangan qoldiq daromad koʻrsatkichidan foydalanishga imkon beradi. Tadqiqot natijalari aksiyadorlik jamiyatlari moliya menejerlari, kuzatuv kengashlari, investorlar va kapital bozorini tartibga soluvchi organlar uchun amaliy ahamiyatga ega.

Скачивания

Данные по скачиваниям пока не доступны.

Библиографические ссылки

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 13-apreldagi PF-6207-son “Kapital bozorini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Farmoni. – www.lex.uz.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son “2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi Farmoni. – www.lex.uz.

3. Abor, J. (2005). The effect of capital structure on profitability: An empirical analysis of listed firms in Ghana. Journal of Risk Finance, 6(5), 438–445.

4. Aktas, N., Croci, E., & Petmezas, D. (2015). Is working capital management valueenhancing? Evidence from firm performance and investments. Journal of Corporate Finance, 30, 98–113. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2014.12.008

5. Alikulov, A. T. (2025). Oʻzbekistonda aksiyalar bozorida amalga oshirilayotgan islohotlar va ularning kelgusi natijalari. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 5(08), 57–60.

6. Baños-Caballero, S., García-Teruel, P. J., & Martínez-Solano, P. (2014). Working capital management, corporate performance, and financial constraints. Journal of Business Research, 67(3), 332–338.

7. Boisjoly, R. P., Conine, T. E., & McDonald, M. B. (2020). Working capital management: Financial and valuation impacts. Journal of Business Research, 108, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.025

8. CEIC. (2024). Uzbekistan Market Capitalization. https://www.ceicdata.com/en/indicator/uzbekistan/market-capitalization

9. Deloof, M. (2003). Does working capital management affect profitability of Belgian firms? Journal of Business Finance & Accounting, 30(3–4), 573–588.

10. Enqvist, J., Graham, M., & Nikkinen, J. (2014). The impact of working capital management on firm profitability in different business cycles: Evidence from Finland. Research in International Business and Finance, 32, 36–49.

11. Fama, E. F., & French, K. R. (2002). Testing trade-off and pecking order predictions about dividends and debt. Review of Financial Studies, 15(1), 1–33.

12. García-Teruel, P. J., & Martínez-Solano, P. (2007). Effects of working capital management on SME profitability. International Journal of Managerial Finance, 3(2), 164–177.

13. Gill, A., Biger, N., & Mathur, N. (2010). The relationship between working capital management and profitability: Evidence from the United States. Business and Economics Journal, 10, 1–9.

14. Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360.

15. Kieschnick, R., Laplante, M., & Moussawi, R. (2013). Working capital management and shareholders’ wealth. Review of Finance, 17(5), 1827–1852. https://doi.org/10.1093/rof/rfs043

16. Kursiv. (2025, 1-iyul). Oʻzbekistonda investorning eʼtibori qayerga qaratilmoqda. https://uz.kursiv.media/uz/2025-07-01/ozbekistonda-investorning-etibori-qayergaqaratilmoqda/

17. Lazaridis, I., & Tryfonidis, D. (2006). Relationship between working capital management and profitability of listed companies in the Athens Stock Exchange. Journal of Financial Management and Analysis, 19(1), 26–35.

18. Margaritis, D., & Psillaki, M. (2010). Capital structure, equity ownership and firm performance. Journal of Banking & Finance, 34(3), 621–632.

19. Modigliani, F., & Miller, M. H. (1958). The cost of capital, corporation finance and the theory of investment. American Economic Review, 48(3), 261–297.

20. Myers, S. C., & Majluf, N. S. (1984). Corporate financing and investment decisions when firms have information that investors do not have. Journal of Financial Economics, 13(2), 187–221.