SOLIQ TURLARI KESIMIDA BYUDJET TUSHUMLARINI PROGNOZLASHTIRISHNI TAKOMILLASHTIRISH

Ixtiyor O‘zmanov

Авторы

Ixtiyor O‘zmanov Автор

Ключевые слова:

davlat budjeti, soliq tushumlari, prognozlashtirish, QQS, foyda solig‘i, daromad solig‘i, resurs soliqlari, forecast error, nowcasting, soliq salohiyati.

Аннотация

Maqolada davlat byudjeti daromadlarini soliq turlari kesimida prognozlashtirish metodologiyasini takomillashtirish masalalari O‘zbekiston amaliyoti asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning axborot bazasini O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining 2026–2028-yillarga mo‘ljallangan Fiskal strategiyasi, “Ochiq budjet” portali, budjetni tuzish va ijro etish qoidalari hamda mahalliy va xorijiy ilmiy adabiyotlar tashkil etdi. Tadqiqotda dinamik qatorlar, reja–fakt tahlili, forecast error, strukturaviy taqqoslash, ssenariy tahlili va model-portfel yondashuvi qo‘llanildi. 2024-yilda davlat budjeti daromadlarining tasdiqlangan parametri 270,7 trln so‘m bo‘lgan holda ijro 274,4 trln so‘mni tashkil etgani, 2025-yilda esa 308,5 trln so‘mlik prognozga nisbatan kutilayotgan ijro 335,6 trln so‘mga yetgani aniqlandi. Soliq turlari bo‘yicha 2025-yil prognoz og‘ishlari bir xil emas: foyda solig‘i va yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliqda sezilarli yuqori ijro, QQS va bojxona bojida esa prognozdan past natija kuzatiladi. Bu holat barcha soliq tushumlariga yagona ekstrapolyatsion usulni qo‘llash yetarli emasligini ko‘rsatadi. Maqolada QQS uchun iste’mol va import bazasi, foyda solig‘i uchun korporativ foyda va xomashyo narxlari, JShDS uchun ish haqi fondi, resurs soliqlari uchun fizik hajm va narx drayverlariga tayanuvchi differensial “model portfeli”, real vaqt nowcasting, muntazam qayta kalibrlash va forecast accuracy KPI tizimi taklif etiladi.

Скачивания

Данные по скачиваниям пока не доступны.

Библиографические ссылки

1. Farxodov, F. F. (2026). O‘zbekistonda bojxona to‘lovlari tushumlarini prognozlashda ARIMA modelidan foydalanish. Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar, 5(25), 153–160.

2. International Monetary Fund. (2018). How to design tax policy in fragile states. IMF Fiscal Affairs Department.

3. International Monetary Fund. (2021). Revenue forecasting and analysis. Fiscal Affairs Department technical guidance.

4. Jenkins, G. P., Kuo, C.-Y., & Shukla, G. P. (2000). Tax analysis and revenue forecasting: Issues and techniques. Harvard Institute for International Development.

5. OECD. (2022). Revenue statistics 2022. OECD Publishing.

6. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2025). 2025-yil uchun prognozlar va 2026–2027-yillarga mo‘ljallar. Fuqarolar uchun budjet.

7. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026). Fiskal strategiya: 2026–2028.

8. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi. (2026). Davlat budjeti daromadlarini prognozlashtirish tartibini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida PQ-397-son qarori bo‘yicha axborot.

9. O‘zbekiston Respublikasi. (2024). O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetini tuzish va ijro etish qoidalarini tasdiqlash haqida, 3558-son.

10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2023). 2024-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti to‘g‘risidagi Qonuni ijrosini ta’minlash choratadbirlari to‘g‘risida, PQ-422-son.

11. Ochiq budjet. (2026). Davlat budjeti parametrlari va budjet ijrosi ma’lumotlari. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi.

12. Pardaev, U. (2025). Hududiy soliq salohiyatini baholash va budjet daromadlarini prognozlashtirishning yaxlit modeli: O‘zbekiston amaliyoti asosida. Green Economy and Development, 3(8). https://doi.org/10.5281/zenodo.17950966

13. Sayfuddinov, J. K. (2024). Soliqlar yordamida iqtisodiyotni tartibga solish va soliq tushumlarini prognozlashtirish usullarini takomillashtirish. Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan, 2(10), 398–405.

14. World Bank. (2022). Innovations in tax compliance: Building trust, navigating politics, and tailoring reform. World Bank.