O‘ZBEKISTON HUDUDLARIDA MAXSUS IQTISODIY ZONALAR VA SANOAT KLASTERLARI VOSITASIDA INVESTITSION FAOLLIKNI OSHIRISH MEXANIZMLARI

Bahrom Urinov

Авторы

Bahrom Urinov Автор

Ключевые слова:

maxsus iqtisodiy zonalar, sanoat klasterlari, investitsion faollik, langar korxona, lokalizatsiya koeffitsienti, investitsion multiplikator, davlat-xususiy sheriklik, kichik sanoat zonalari, kooperatsion zanjir, hududiy rivojlantirish.

Аннотация

Ushbu maqolada maxsus iqtisodiy zonalar (EIZ) va sanoat klasterlari integratsiyasi asosida O‘zbekiston hududlarining investitsion faolligini oshirish mexanizmlari tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi — langar korxonalar, kichik sanoat zonalari subpudratchilari, ilmiyta’lim muassasalari va davlat-xususiy sheriklik tizimini yagona kooperatsion ekotizimga birlashtiruvchi tashkiliy-iqtisodiy model ishlab chiqishdan iborat. Tahlilda lokalizatsiya koeffitsienti (LQ), investitsion multiplikator (Minv) va kooperatsiya chuqurligi indeksi (Kkoop) asosida 2020–2025 yillardagi empirik ma’lumotlar baholandi. Natijalar yetakchi EIZlarda (Navoiy, Jizzax, Angren) investitsion multiplikator yuqori bo‘lsa-da, umumiy eksport ulushi va mahalliylashtirish darajasi pastligicha qolayotganini ko‘rsatdi. Muallif tomonidan ishlab chiqilgan to‘rt bosqichli model EIZlarni alohida imtiyoz maydonchalaridan hududiy sanoat klasterining institutsional yadrosiga aylantirish imkonini beradi. Shuningdek, boshqaruv kompaniyalari vakolatlarini kengaytirish va logistika xablarini rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ilgari surilgan.

Скачивания

Данные по скачиваниям пока не доступны.

Библиографические ссылки

1. Бей Э.И. Инвестиционная привлекательность регионов как фактор развития национальной экономики России: дис. ... канд. экон. наук: 08.00.05. — М.: Государственный университет управления, 2008. — 188 с.

2. Chinmirzayev Sh.S. Erkin iqtisodiy zonalar: O‘zbekistonni xorijiy investorlar uchun jozibador qilish // Ta’lim innovatsiyasi va integratsiyasi. — 2025. — № 45(2). — B. 323–329. — URL: https://inlibrary.uz/index.php/tinnint/article/view/94386

3. Erkin iqtisodiy zonalar orqali eksport salohiyatini oshirish imkoniyatlari // Tadqiqotlar ilmiy jurnali. — 2025. — Elektron resurs. — URL: https://inlibrary.uz/index.php/tadqiqotlar/article/view/96683

4. Farole T. Special Economic Zones in Africa: Comparing Performance and Learning from Global Experience. — Washington, D.C.: The World Bank, 2011. — 344 p.

5. Frick S.A., Rodríguez-Pose A., Wong M.D. Toward Economically Dynamic Special Economic Zones in Developing Countries // Economic Geography. — 2019. — Vol. 95, № 1. — P. 30–64.

6. Kichik sanoat zonalari rivojlanishining hozirgi holati va istiqbollari // Ilmiy-amaliy jurnal. — 2025. — Elektron resurs. — URL: https://sciencetechnology.uz/index.php/journal/article/download/307/264/527

7. Marshall A. Principles of Economics. — London: Macmillan and Co., 1890. — 754 p.

8. O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligining 2024-yil yakunlari bo‘yicha hisoboti // O‘zbekiston Respublikasi Hukumat portali. — URL: https://gov.uz/oz/miit/sections/view/7405

9. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 17-fevraldagi O‘RQ-604-sonli «Maxsus iqtisodiy zonalar to‘g‘risida»gi Qonuni. — URL: https://lex.uz/docs/-4737511

10. O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 5-dekabrdagi O‘RQ-1010-sonli «Maxsus iqtisodiy zonalar to‘g‘risida»gi Qonunga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish haqidagi Qonuni. — URL: https://lex.uz/uz/docs/-7249426

11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-sonli «O‘zbekiston — 2030» strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni.

12. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 13-iyundagi PF-153-sonli «Maxsus iqtisodiy, kichik sanoat, yoshlar sanoat va tadbirkorlik zonalari faoliyati samaradorligini oshirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Farmoni.

13. Maxsus iqtisodiy zonalar (MIZ), kichik sanoat zonalari (KSZ), texnoparklar va klasterlar ishtirokchilari soni // O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. — URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/63922

14. Navoiy erkin iqtisodiy zonasida tadbirkorlik subyektlarining samaradorligi statistik ko‘rsatkichlari tahlili // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar ilmiy-elektron jurnali. — 2024. — URL: https://www.researchgate.net/publication/390188091

15. O‘zbekiston Respublikasida maxsus iqtisodiy zona, kichik sanoat zona, texnopark va klasterlar faoliyatining statistik tahlili // Ilmiy tadqiqotlar va ularning yechimlari jurnali. — 2025. — URL: https://worldlyjournals.com/index.php/ituy/article/view/22002

16. Perroux F. Note sur la notion de «pôle de croissance» // Economie Appliquée. — 1955. — Vol. 8. — P. 307–320.

17. Porter M.E. The Competitive Advantage of Nations. — New York: Free Press, 1990. — 855 p.

18. Porter M.E. Clusters and the New Economics of Competition // Harvard Business Review. — 1998. — Vol. 76, № 6. — P. 77–90.

19. Sanoat zonalarini tashqi muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari bilan ta’minlash yakunlari // Aniq.uz axborot agentligi. — 2024. — URL:

https://aniq.uz/uz/yangiliklar/2024-yilda-sanoat-zonalarini-tashqi-muhandislik-kommunikasiya-tarmoqlari-bilan-taminlash-uchun-106-ta-obektga-1-5-trln-sumbyudjet-mablaglari-ajratilgan

20. UNCTAD. World Investment Report 2024. — Geneva: United Nations, 2024.

21. Zeng D.Z. Global Experiences with Special Economic Zones: Focus on China and Africa. World Bank Policy Research Working Paper No. 7240. — Washington, D.C.: The World Bank, 2015. — 44 p.

22. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. 2025-yilgi yalpi ichki mahsulot hajmi bo‘yicha dastlabki ma’lumotlar // Spot.uz. — 2026. — URL: https://www.spot.uz/oz/2026/01/23/gdp-25/

23. O‘zbekistonda eksportga ishlaydigan erkin iqtisodiy zonalar tashkil etiladi // Spot.uz. — 2025. — URL: https://www.spot.uz/oz/2025/01/17/export-stimulation/