KORXONALARDA INVESTITSION RIVOJLANISHNI BOSHQARISHNI TADQIQ ETISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

Korxonalarda investitsion rivojlanish ko‘pincha ajratilgan mablag‘ hajmi yoki alohida loyihaning moliyaviy natijasi bilan baholanadi. Biroq amaliyotda investitsiyaning natijasi korxonaning mavjud resurslari, boshqaruv sifati, tashqi muhit va tanlangan loyihaning strategik mazmuni bir-biriga qanchalik mos kelishiga bog‘liq. Maqolada shu bog‘liqlikni hisobga oladigan metodologik yondashuv taklif etiladi. Tadqiqotda tizimli, sinergetik va dialektik yondashuvlar strategik hamda ko‘p mezonli baholash usullari bilan birlashtirildi. Investitsion rivojlanish resurs bazasi, boshqaruv jarayonlari, tashqi muhit va investitsiya loyihalaridan iborat to‘rt blok orqali ko‘rib chiqildi. Turli o‘lchov birliklaridagi ko‘rsatkichlarni bir mezonga keltirish uchun 0–1 oralig‘ida normallashtirish qo‘llanildi, indikatorlar vaznini aniqlashda ekspert bahosi va AHP tamoyillaridan foydalanish tavsiya qilindi. Blok indekslarini yagona investitsion rivojlanish indeksiga birlashtirish tartibi hamda investitsiya qarorining maqsadni belgilashdan boshlab monitoring va qayta aloqagacha bo‘lgan bosqichlari shakllantirildi. O‘zbekiston bo‘yicha asosiy kapitalga investitsiyalar dinamikasi taklif etilgan yondashuvning amaliy zaruratini ko‘rsatadigan makroiqtisodiy fon sifatida tahlil qilindi. Natijalar investitsiya hajmining o‘sishi o‘z-o‘zidan yuqori samaradorlikni ta‘minlamasligini ko‘rsatadi. Korxona uchun asosiy masala kapitalni ko‘paytirish emas, balki uni strategik maqsadga mos loyiha, yetarli ijro salohiyati va nazorat qilinadigan risk bilan bog‘lashdir. Metodologiyaning ilmiy yangiligi moliyaviy qaytimni korxonaning amalga oshirish qobiliyati va muhit riski bilan bir baholash maydoniga olib kirish, ko‘rsatkichlarni bloklar kesimida indekslash hamda risk signalini aniq boshqaruv harakati bilan bog‘lashda namoyon bo‘ladi. Taklif etilgan metodologiya investitsiya portfelini ustuvorlashtirish, kapital byudjetini asoslash, boshqaruv javobgarligini aniqlashtirish va investitsiyadan keyingi natijalarni KPI, rejafakt tahlili hamda post-investment audit orqali baholashda qo‘llanishi mumkin. Amaliy qo‘llashda integral indeks chegaralarini tarmoq taqsimoti yoki korxonaning ko‘p yillik ma‘lumotlari asosida kalibrlash tavsiya etiladi. Bu baholashda subyektiv ta‘sirni kamaytirishga ham yordam beradi.