O‘ZBEKISTONDA HUNARMANDCHILIK TURIZMINI RAQAMLI PLATFORMALAR ASOSIDA RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIYIQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
hunarmandchilik turizmi, raqamli platforma, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, turistik qiymat zanjiri, elektron savdo, hududiy brend, hunarmand, madaniy meros, platforma iqtisodiyoti, barqaror rivojlanish.Abstract
Maqolada O‘zbekistonda hunarmandchilik turizmini raqamli platformalar asosida rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Hunarmandchilik mahsulotlari milliy madaniy merosning moddiy ifodasi bo‘lish bilan birga, hududiy turistik mahsulotni diversifikatsiya qilish, mahalliy bandlikni qo‘llab-quvvatlash va kichik biznes daromadlarini oshirish imkoniyatiga ega. Biroq hunarmandlar, turistik tashkilotlar, hunarmandchilik markazlari, logistika operatorlari va raqamli savdo kanallari o‘rtasidagi hamkorlikning yetarli darajada tizimlashtirilmagani mazkur salohiyatdan to‘liq foydalanishga to‘sqinlik qilmoqda. Tadqiqotning maqsadi hunarmandchilik turizmi qiymat zanjirini raqamli platformalar orqali birlashtiruvchi tashkiliy-iqtisodiy mexanizmning tarkibiy qismlari va ishlash tamoyillarini asoslashdan iborat. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, kontent-tahlil, institutsional tahlil, qiymat zanjiri tahlili hamda konseptual modellashtirish usullaridan foydalanildi. O‘zbekistonning turizmni raqamlashtirishga oid normativ-huquqiy hujjatlari, rasmiy axborotlari va hunarmandchilikning turizm bozoriga integratsiyasiga doir ilmiy manbalar o‘rganildi. Natijada hunarmand, turistik xizmat ko‘rsatuvchi subyekt, platforma operatori, hunarmandlar uyushmasi va davlat organlari o‘rtasidagi vakolat hamda iqtisodiy manfaatlarni muvofiqlashtiruvchi ko‘p tomonlama platforma modeli taklif etildi. Model mahsulot katalogi, ustaxona tajribalarini bron qilish, elektron to‘lov, buyurtmani kuzatish, logistika, raqamli sertifikatlash, fikr-mulohaza va tahliliy ma’lumotlar modullarini qamrab oladi. Shuningdek, platformaning daromad manbalari, xarajatlari, ishtirokchilar rag‘batlari va samaradorlik ko‘rsatkichlari tizimi ishlab chiqildi. Taklif etilgan mexanizm hududiy hunarmandchilik brendlarini rivojlantirish, turist xarajatlarining mahalliy iqtisodiyotda qolish ulushini oshirish va an’anaviy kasblarning davomiyligini qo‘llab-quvvatlashga xizmat qilishi mumkin. Maqola natijalari keyingi empirik tadqiqotlar uchun konseptual asos vazifasini bajaradi. Tadqiqotda platformaning iqtisodiy modeli, hududiy klasterlar bilan aloqasi, ishtirokchilar o‘rtasidagi manfaatlar muvozanati va xizmatlar sifati alohida ko‘rib chiqildi. Takliflar amaliyotga joriy etilishidan oldin pilot sinov, xarajatlar tahlili hamda foydalanuvchilar fikri asosida aniqlashtirilishi zarur. Bu yondashuv raqamli yechimlarni hunarmandlarning real ehtiyojlariga moslashtirishga yordam beradi. uzoq muddatda
Downloads
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi. Open dialogue: national handicrafts to develop hand in hand with tourism. 24.05.2026. URL: https://gov.uz/en/uzbektourism/news/view/169278 (murojaat sanasi: 30.10.2026).
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 7-dekabrdagi 820-son qarori. Turizm sohasini raqamlashtirish va turizm xizmatlarini yagona platformaga integratsiya qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida. URL: https://lex.uz/docs/7253950.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-maydagi PF-87-son Farmoni. 2025–2026-yillarda sayyohlar oqimini keskin ko‘paytirish va turistik xizmatlar ko‘lamini jadal kengaytirish orqali turizmning iqtisodiyotdagi o‘rni va ahamiyatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. URL: https://lex.uz/uz/acts/-7531559.
4. UNESCO. (2003). Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris: UNESCO.
5. Sono, F. (2020). How Local Handicrafts Enter the Global Tourism Market: A Case Study on a Carpet Business in Rural Uzbekistan. Japanese Review of Cultural Anthropology, 21(1), 79–114. https://doi.org/10.14890/jrca.21.1_079.
6. Buhalis, D., & Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the Internet—The state of eTourism research. Tourism Management, 29(4), 609–623. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.01.005.
7. Xiang, Z., & Gretzel, U. (2010). Role of social media in online travel information search. Tourism Management, 31(2), 179–188. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2009.02.016.
8. Rochet, J.-C., & Tirole, J. (2003). Platform competition in two-sided markets. Journal of the European Economic Association, 1(4), 990–1029.
https://doi.org/10.1162/154247603322493212.
9. Parker, G. G., & Van Alstyne, M. W. (2005). Two-sided network effects: A theory of information product design. Management Science, 51(10), 1494–1504. https://doi.org/10.1287/mnsc.1050.0400.
10. Vargo, S. L., & Lusch, R. F. (2008). Service-dominant logic: Continuing the evolution. Journal of the Academy of Marketing Science, 36, 1–10. https://doi.org/10.1007/s11747-007-0069-6.
11. OECD. (2024). OECD Tourism Trends and Policies 2024. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/80885d8b-en.
12. UNWTO. (2023). Digital Transformation in Tourism. Madrid: World Tourism Organization.
13. Uzbekistan Travel. (2025). Uzbek entrepreneurs learn to promote souvenirs on international platforms. 2025-yil 16–19-iyuldagi hunarmandlar va tadbirkorlar uchun onlayn marketing kurslari haqidagi rasmiy axborot. URL: https://uzbekistan.travel/en/o/uzbek-entrepreneurs-learn-promote-souvenirsinternational-platforms/.
14. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 18-iyuldagi O‘RQ-549-son “Turizm to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/4428097.
15. Osterwalder, A., & Pigneur, Y. (2010). Business Model Generation: A Handbook for Visionaries, Game Changers, and Challengers. Hoboken: John Wiley & Sons.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
