TIJORAT BANKLARINING RAQAMLI RAQOBATBARDOSHLIGI: NAZARIY-METODOLOGIK YONDASHUVLAR VA MUALLIFLIK KONSEPSIYASI

Abstract

Mazkur maqolada globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida tijorat banklarining raqamli xizmatlar bozoridagi raqobatbardoshligini shakllantirishning fundamental nazariy hamda metodologik asoslari tadqiq etilgan. Bugungi kunda an’anaviy bank raqobati tamoyillari tubdan o‘zgarib, texnologik ustunlik birinchi planga chiqayotganligi sababli, subyektlarning bozordagi barqarorligini ta’minlash mexanizmlarini konseptual qayta ko‘rib chiqish zarurati yuzaga keldi. Tadqiqot doirasida raqamli bank xizmati, raqamli bank, mobil banking, internet banking, fintech, bank raqobati va raqamli raqobatbardoshlik tushunchalarining iqtisodiy va funksional mazmuni qiyosiy-tahliliy o‘rganildi. M. Porterning raqobat ustunligi nazariyasi, J. Barneyming resurslarga asoslangan yondashuvi, mijozga yo‘naltirilganlik paradigmasi va platforma iqtisodiyoti konsepsiyalari sintezi asosida banklarning raqamli raqobatbardoshligini shakllantiruvchi strategik omillar tizimlashtirildi. Amalga oshirilgan tizimli va abstrakt-mantiqiy tahlillar natijasida “tijorat bankining raqamli raqobatbardoshligi” tushunchasiga mukammallashtirilgan mualliflik ta’rifi ishlab chiqildi. Ushbu ta’rif asosida raqamli raqobatbardoshlikning etti ta tayanch tarkibiy elementi: raqamli infratuzilma, raqamli mahsulotlar, mijoz tajribasi, xizmat sifati, innovatsionlik, ma’lumotlardan foydalanish salohiyati hamda operatsion-iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari tizimli ravishda asoslab berildi. Bundan tashqari, moliya muassasalarining raqamli muhitdagi mavqeyini kompleks va ko‘p faktorli baholash hamda O‘zbekiston moliya bozoridagi banklarni o‘zaro benchmarking qilish imkonini beruvchi yangi DBCI (Digital Banking Competitiveness Index — Raqamli bank raqobatbardoshligi indeksi) integral indeksining konseptual-matematik modeli taklif etildi. Ishlab chiqilgan mualliflik konsepsiyasi va baholash modeli tijorat banklarining uzoq muddatli raqamli strategiyalarini shakllantirishda, investitsion jozibadorlikni rejalashtirishda hamda fintech ekotizimlari bilan integratsiyalashuv samaradorligini tahlil qilishda amaliy dasturilamal bo‘lib xizmat qiladi.