PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARIDA XOMASHYO TA’MINOTI BARQARORLIGINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
paxta-to‘qimachilik klasteri, xomashyo ta’minoti, barqarorlik, ta’minot zanjiri, fyuchers shartnomasi, logistika, zaxiralarni boshqarish, risk, paxta xomashyosi.Abstract
Maqolada paxta-to‘qimachilik klasterlarida xomashyo ta’minoti barqarorligini boshqarishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari O‘zbekiston misolida tadqiq etilgan. Tadqiqotning axborot bazasini O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi, Qishloq xo‘jaligi vazirligi, O‘zagroinspeksiya, amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar hamda mahalliy va xorijiy ilmiy adabiyotlar tashkil etadi. 2018–2024-yillarda paxta xomashyosi ishlab chiqarish dinamikasi deskriptiv statistik usullar, o‘sish sur’atlari, variatsiya koeffitsiyenti va tizimli tahlil orqali baholandi. Natijalar ishlab chiqarish hajmida sezilarli yillik tebranishlar mavjudligini, 2023-yildagi 3 710,3 ming tonnadan 2024-yilda 2 938,1 ming tonnaga pasayish xomashyo xavfsizligini faqat ishlab chiqarish hajmi bilan emas, balki kontraktlash, hosil prognozi, sifat nazorati, zaxira, logistika va qayta ishlash quvvatlarini sinxron boshqarish zarurligini ko‘rsatishini asoslaydi. Muallif tomonidan xomashyo ta’minoti barqarorligini boshqarishning integratsiyalashgan modeli taklif qilinib, unda fyuchers shartnomalari, raqamli monitoring, yetkazib beruvchilar diversifikatsiyasi, minimal xavfsizlik zaxirasi va risk indikatorlarini yagona boshqaruv konturiga birlashtirish nazarda tutiladi.
Downloads
References
1. Chopra, S., & Meindl, P. (2019). Supply chain management: Strategy, planning, and operation (7th ed.). Pearson.
2. Christopher, M. (2016). Logistics & supply chain management (5th ed.). Pearson.
3. Djanibekov, N., Sommer, R., Djanibekov, U., & others. (2023). Uzbekistan’s cotton clusters in the context of the industrial policy debate. Eurasian Geography and Economics. https://doi.org/10.1080/15387216.2023.2267093
4. Ergashev, S. A. (2024). Andijon viloyatida tashkil etilgan paxta-to‘qimachilik klasterlari iqtisodiy samaradorligining ba’zi bir jihatlari. Axborotnoma, 5.
5. Kudratova, I. (2024). Improving the value chain of cotton production. Economics and Innovative Technologies, 12(2). https://doi.org/10.55439/EIT/vol12_iss2/a13
6. Nasimov, B. V. (2025). Estimating demand and supply for cotton-textile cluster products. Green Economy and Development, 3(12).
https://doi.org/10.5281/zenodo.18110675
7. Nurimbetov, R. I. (2025). Priority scientific approaches and innovations in managing production resources in cotton-textile clusters. Marketing Journal, 5.
8. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2025). Barcha toifadagi xo‘jaliklarda yetishtirilgan paxta xom-ashyosi, 2010–2024. SIAT statistik axborot tizimi.
9. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi. (2024, September 17). Monitoring: 2024-yil paxta mavsumiga tayyorgarlik va jarayon.
10. O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi. (2023). Qishloq xo‘jaligida erkin bozor munosabatlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari belgilab olindi.
11. O‘zagroinspeksiya. (2025, October 3). 2025-yil paxta hosilining navi, sinfi va sifati to‘g‘ri tahlil qilinishi va nizoli holatlarni hal etish O‘zagroinspeksiya nazoratida.
12. Porter, M. E. (1990). The competitive advantage of nations. Free Press.
13. Yakubova, N. N. (2025). Paxtachilik klasterlarida iqtisodiy samaradorlikni oshirish yo‘llari (Samarqand viloyati misolida). Modern Education and Development, 18(8). https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.94179
14. Zakirov, A. A. (2026). Economic aspects of improving the efficiency of raw material supplies in cotton-textile complexes. Eureka Journal of Business, Economics & Innovation Studies, 2(6), 154–160.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
