NOANIQLIK SHAROITIDA KORXONANING STRATEGIK BARQARORLIGINI TA’MINLASHNING ADAPTIV BOSHQARUV MEXANIZMLARI

Nurillo Yusupov

Mualliflar

Nurillo Yusupov Muallif

{$ Etel}:

noaniqlik, strategik barqarorlik, adaptiv boshqaruv, dinamik qobiliyatlar, risk-menejment, ssenariyli rejalashtirish, erta ogohlantirish, tashkiliy o‘rganish, resurslar moslashuvchanligi, boshqaruv reaksiyasi.

Abstrak

Maqolada yuqori noaniqlik, bozor tebranishlari, texnologik siljishlar va ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar sharoitida korxonaning strategik barqarorligini ta’minlash masalasi tadqiq etilgan. Strategik barqarorlik korxonaning faqat inqirozdan omon qolishi emas, balki tashqi signallarni erta aniqlashi, muqobil ssenariylar asosida resurslarni qayta taqsimlashi, qarorlarni tezkor sinovdan o‘tkazishi va tajribadan o‘rganishi orqali uzoq muddatli maqsadlarini davom ettirish qobiliyati sifatida talqin qilingan. Tadqiqotda tizimli va qiyosiy tahlil, ssenariyli rejalashtirish, ekspert ballash, risklar xaritasi hamda mualliflik integral indeksi usullaridan foydalanilgan. Natijada signalni aniqlash, uni talqin qilish, muqobil qaror ishlab chiqish, tezkor tajriba o‘tkazish, resurslarni qayta konfiguratsiya qilish va institutsional o‘rganish bosqichlaridan iborat adaptiv boshqaruv konturi taklif etilgan. Mazkur kontur uchun strategik sezgirlik, qaror tezligi, resurslar moslashuvchanligi, jarayonlar uzluksizligi va tashkiliy o‘rganish mezonlari ishlab chiqilgan. Boshqaruv reaksiyasining kechikishini o‘lchash, erta ogohlantirish indikatorlari uchun sariq va qizil triggerlarni belgilash, vakolatlarni muammoga eng yaqin boshqaruv darajasiga delegatsiya qilish hamda kritik hodisalardan keyin bilimlarni standartlashtirish asoslangan. Tadqiqotning ilmiy yangiligi risk-menejment, dinamik qobiliyatlar va ssenariyli boshqaruvni yagona amaliy mexanizmga birlashtirishda namoyon bo‘ladi. Taklif etilgan integral indeks korxonaning moslashuv salohiyatini komponentlar kesimida aniqlash, zaif yo‘nalishlarni ustuvorlashtirish va strategik qarorlar ijrosini muntazam nazorat qilish imkonini beradi. Ishlab chiqilgan tavsiyalar sanoat va xizmat ko‘rsatish korxonalarida strategik rejalarni muntazam yangilash, kritik risklar bo‘yicha javob protokollarini shakllantirish, raqamli monitoringni tashkil etish va resurslardan samarali foydalanish orqali uzoq muddatli raqobatbardoshlikni mustahkamlashga xizmat qiladi. Natijalar rahbariyatga noaniqlikni faqat tahdid sifatida emas, boshqariladigan strategik imkoniyat sifatida baholash uchun metodik asos yaratadi. Model korxona ko‘lami va tarmoq xususiyatlariga moslashtirilganda monitoring natijalarining taqqoslanuvchanligi, qarorlarning asoslanganligi hamda amaliy samaradorligini izchil oshirib barqaror rivojlanishni ta’minlaydi.

##plugins.themes.default.displayStats.downloads##

##plugins.themes.default.displayStats.noStats##

Bibliografik havolalar

1. International Organization for Standardization. ISO 31000:2018 Risk management — Guidelines. Geneva: ISO, 2018.

2. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission. Enterprise Risk Management: Integrating with Strategy and Performance. New York: COSO, 2017.

3. Teece D.J., Pisano G., Shuen A. Dynamic Capabilities and Strategic Management. Strategic Management Journal. 1997. Vol. 18, No. 7. P. 509–533. DOI: 10.1002/(SICI)1097-0266(199708)18:7<509::AID-SMJ882>3.0.CO;2-Z.

4. Teece D.J. Explicating Dynamic Capabilities: The Nature and Microfoundations of Sustainable Enterprise Performance. Strategic Management Journal. 2007. Vol. 28, No. 13. P. 1319–1350. DOI: 10.1002/smj.640.

5. Eisenhardt K.M., Martin J.A. Dynamic Capabilities: What Are They? Strategic Management Journal. 2000. Vol. 21, No. 10/11. P. 1105–1121.

6. March J.G. Exploration and Exploitation in Organizational Learning. Organization Science. 1991. Vol. 2, No. 1. P. 71–87. DOI: 10.1287/orsc.2.1.71.

7. Schoemaker P.J.H. Scenario Planning: A Tool for Strategic Thinking. Sloan Management Review. 1995. Vol. 36, No. 2. P. 25–40.

8. Weick K.E., Sutcliffe K.M. Managing the Unexpected: Resilient Performance in an Age of Uncertainty. 2nd ed. San Francisco: Jossey-Bass, 2007.

9. Taleb N.N. Antifragile: Things That Gain from Disorder. New York: Random House, 2012.

10. Hollnagel E., Woods D.D., Leveson N. Resilience Engineering: Concepts and Precepts. Aldershot: Ashgate, 2006.

11. Lengnick-Hall C.A., Beck T.E., Lengnick-Hall M.L. Developing a Capacity for Organizational Resilience through Strategic Human Resource Management. Human Resource Management Review. 2011. Vol. 21, No. 3. P. 243–255. DOI: 10.1016/j.hrmr.2010.07.001.

12. Duchek S. Organizational Resilience: A Capability-Based Conceptualization. Business Research. 2020. Vol. 13. P. 215–246. DOI: 10.1007/s40685-019-0085-7.

13. Sheffi Y. The Resilient Enterprise: Overcoming Vulnerability for Competitive Advantage. Cambridge, MA: MIT Press, 2005.

14. Kaplan R.S., Norton D.P. The Strategy-Focused Organization. Boston: Harvard Business School Press, 2001.

15. Kotter J.P. Accelerate: Building Strategic Agility for a Faster-Moving World. Boston: Harvard Business Review Press, 2014.

16. Yusupov N. I. Risk va noaniqlik sharoitida korxona faoliyatini tashkil etish va boshqaruvga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar // Raqamli iqtisodiyot ilmiy-elektron jurnali. – 2025. – № 13. – B. 1936–1945. URL: https://infocom.uz/magazine-article-detail/1206

17. Yusupov N. I. Korxona boshqaruv tizimini kompleks tahlil qilishning zamonaviy innovatsion yondashuvlari // Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot. – 2026. – Vol. 4, № 6. – B. 372–376. DOI: 10.5281/zenodo.20629442. URL: https://yashil-iqtisodiyottaraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/10867