DAVLAT SOG‘LIQNI SAQLASH TASHKILOTLARIDA XARAJATLARNI SMETA MODDALARI BO‘YICHA TASNIFLASH VA TAHLIL QILISH

Abstract

Mazkur maqolada davlat sog‘liqni saqlash tashkilotlarida xarajatlarni smeta moddalari bo‘yicha tasniflash, ularning tarkibiy tuzilishini aniqlash hamda xarajatlar samaradorligini baholashning nazariy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Sog‘liqni saqlash tizimida moliyaviy resurslardan oqilona va maqsadli foydalanish tibbiy xizmatlarning sifati, aholining tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyati hamda davlat budjeti mablag‘larining samaradorligini ta’minlashning muhim sharti sifatida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda davlat sog‘liqni saqlash tashkilotlari xarajatlarini iqtisodiy mazmuniga ko‘ra guruhlash, xarajatlarning umumiy hajmdagi ulushini aniqlash, reja va amaldagi ko‘rsatkichlarni taqqoslash hamda ularning o‘zgarish dinamikasini baholashga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, ish haqi va unga tenglashtirilgan to‘lovlar, ijtimoiy ajratmalar, asosiy vositalarni saqlash va boshqa xarajatlarning smeta tarkibidagi o‘rni tahlil qilingan. Tadqiqot metodologiyasida tizimli tahlil, gorizontal va vertikal tahlil, iqtisodiystatistik usullar, guruhlash, nisbiy ko‘rsatkichlar hamda integral baholash usullaridan foydalanilgan. Xarajatlarning bir bemorga to‘g‘ri keladigan miqdori, smeta ijrosi darajasi va xarajatlar samaradorligini ifodalovchi ko‘rsatkichlar asosida moliyaviy resurslardan foydalanish holati baholangan. Tadqiqot natijasida sog‘liqni saqlash tashkilotlari xarajatlarini faqat miqdoriy jihatdan emas, balki ularning tarkibi, dinamikasi va erishilgan tibbiy xizmat natijalari bilan o‘zaro bog‘liq holda baholash zarurligi asoslangan. Shuningdek, xarajatlarni funksional va iqtisodiy tasniflashni uyg‘unlashtirish, xarajatlarni raqamlashtirilgan monitoring qilish hamda “resurs–xarajat–xizmat– natija” tamoyili asosida boshqarish davlat sog‘liqni saqlash tashkilotlarida moliyaviy samaradorlikni oshirishning muhim yo‘nalishlari sifatida taklif etilgan. Mazkur yondashuv davlat budjeti mablag‘laridan foydalanish ustidan nazoratni kuchaytirish, xarajatlarni rejalashtirish sifatini yaxshilash va sog‘liqni saqlash xizmatlarining iqtisodiy samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.