MUQOBIL ENERGETIKA QURILMALARIDAN FOYDALANISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI VA ULARNI BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
muqobil energetika, qayta tiklanuvchi energiya, iqtisodiy samaradorlik, kapital qo‘yilmalar, ekspluatatsiya xarajatlari, quyosh energetikasi, shamol energetikasi, LCOE, investitsion risk, energetika boshqaruvi.Abstract
Ushbu maqolada energetika tizimida muqobil va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi hamda ularni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari tadqiq etiladi. Energiya ta’minotining barqarorligi, yoqilg‘i resurslari narxining o‘zgaruvchanligi, ekologik cheklovlar va elektr energiyasiga talabning ortishi energetika sohasida investitsion qarorlarni kompleks baholash zaruratini kuchaytirmoqda. Tadqiqotda quyosh fotoelektr stansiyasi, shamol elektr stansiyasi va tabiiy gazda ishlaydigan issiqlik elektr stansiyasining bir xil yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi sharoitidagi xarajat parametrlari qiyosiy tahlil qilindi. Tahlil kapital qo‘yilmalar, ekspluatatsiya va texnik xizmat xarajatlari, yoqilg‘i xarajatlari hamda oddiy qoplash muddati o‘rtasidagi farqlarni aniqlashga qaratildi. Natijalar qayta tiklanuvchi energiya loyihalarida boshlang‘ich investitsiya yuqoriroq bo‘lishi mumkinligini, biroq yoqilg‘i xarajatlarining yo‘qligi va ekspluatatsion xarajatlarning nisbatan pastligi uzoq muddatli iqtisodiy samaradorlikni shakllantirishini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, loyiha tanlashda oddiy qoplash muddatining o‘zi yetarli emasligi, diskontlangan pul oqimlari, elektr tarmog‘iga ulanish, energiya saqlash, quvvatdan foydalanish koeffitsiyenti, moliyalashtirish qiymati va ekologik tashqi samaralarni ham hisobga olish lozimligi asoslandi. Maqolada tarif, auksion, imtiyozli kredit, davlatxususiy sheriklik, kafolat va natijadorlik monitoringiga asoslangan boshqaruv mexanizmlarini uyg‘unlashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi.
Downloads
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni. “Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish to‘g‘risida”. O‘RQ-539, 2019-yil 21-may. https://lex.uz/docs/4346835
2. International Energy Agency. World Energy Investment 2024. Paris: IEA, 2024.
3. International Energy Agency. Renewables 2024: Analysis and Forecast to 2030. Paris: IEA, 2024.
4. International Renewable Energy Agency. Renewable Power Generation Costs in 2023. Abu Dhabi: IRENA, 2024.
5. International Renewable Energy Agency. World Energy Transitions Outlook 2024. Abu Dhabi: IRENA, 2024.
6. International Renewable Energy Agency. Renewable Capacity Statistics 2024. Abu Dhabi: IRENA, 2024.
7. Stern N. The Economics of Climate Change: The Stern Review. Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
8. European Commission. The European Green Deal. COM (2019) 640 final. Brussels, 2019.
9. World Bank. State and Trends of Carbon Pricing 2024. Washington, DC: World Bank, 2024.
10. International Energy Agency. Electricity 2024: Analysis and Forecast to 2026. Paris: IEA, 2024.
11. Branker K., Pathak M.J.M., Pearce J.M. A Review of Solar Photovoltaic Levelized Cost of Electricity // Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2011. Vol. 15, Issue 9. P. 4470-4482. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2011.07.104
12. Joskow P.L. Comparing the Costs of Intermittent and Dispatchable Electricity Generating Technologies // American Economic Review. 2011. Vol. 101, No. 3. P. 238-241. DOI: https://doi.org/10.1257/aer.101.3.238
13. Ueckerdt F., Hirth L., Luderer G., Edenhofer O. System LCOE: What Are the Costs of Variable Renewables? // Energy. 2013. Vol. 63. P. 61-75. DOI: https://doi.org/10.1016/j.energy.2013.10.072
14. Hirth L. The Market Value of Variable Renewables: The Effect of Solar and Wind Power Variability on Their Relative Price // Energy Economics. 2013. Vol. 38. P. 218-236. DOI: https://doi.org/10.1016/j.eneco.2013.02.004
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
