INFLYATSIYA VA FUQAROLARNING IQTISODIY HUQUQLARI: AHOLI REAL DAROMADLARINI HIMOYA QILISH MEXANIZMLARI
Keywords:
inflyatsiya, iqtisodiy huquqlar, real daromad, xarid qobiliyati, indeksatsiya, minimal ish haqi, ijtimoiy himoya, iste’molchi huquqlari, narxlar barqarorligi, turmush darajasi.Abstract
Ushbu maqolada inflyatsiyaning fuqarolarning iqtisodiy huquqlariga, xususan, xususiy mulk daxlsizligi, adolatli mehnat haqi olish, ijtimoiy ta’minot va munosib turmush darajasiga bo‘lgan huquqlariga ta’siri iqtisodiy-huquqiy yondashuv asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda inflyatsiya faqat pulning xarid qobiliyatini pasaytiruvchi makroiqtisodiy hodisa sifatida emas, balki nominal daromadlar va narxlar o‘sishi o‘rtasidagi nomutanosiblik orqali aholining turmush darajasi hamda iqtisodiy imkoniyatlariga ta’sir etuvchi omil sifatida talqin qilingan. O‘zbekiston Respublikasida 2021–2025-yillarda iste’mol narxlari dinamikasi, 2026-yilning avgust oyidagi yillik inflyatsiya ko‘rsatkichi, ish haqi, pensiya va nafaqalarni oshirishga doir amaldagi normativ-huquqiy choralar o‘rganilgan. Shuningdek, Germaniya va Qozog‘iston tajribasi asosida pensiya va ijtimoiy to‘lovlarni indeksatsiya qilish mexanizmlarining institutsional xususiyatlari qiyoslangan. Tadqiqot natijalari daromadlarni oshirishning alohida ma’muriy qarorlarga tayanishi bilan oldindan belgilangan, shaffof va muntazam indeksatsiya qoidalariga asoslangan tizim o‘rtasidagi farqlarni ko‘rsatadi. Maqolada inflyatsiya darajasi, iste’mol savati tarkibi va aholining ijtimoiy zaiflik darajasini hisobga oluvchi bosqichma-bosqich indeksatsiya mexanizmini joriy etish, manzilli ijtimoiy yordamni takomillashtirish, iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va moliyaviy savodxonlikni oshirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan. Taklif etilgan yondashuv narxlar barqarorligini ta’minlash siyosatini ijtimoiy himoya vositalari bilan uyg‘unlashtirishga xizmat qiladi.
Downloads
References
1. Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
2. Saul, B., Kinley, D., & Mowbray, J. (2014). The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights: Commentary, cases, and materials. Oxford University Press.
3. International Labour Organization. (2012). Social protection floors recommendation, 2012 (No. 202). https://www.ilo.org/
4. Inflyatsiya darajasining iqtisodiy xavfsizlikka ta’siri: O‘zbekiston va Janubiy Koreya tajribasi. (2025). Innovatsion iqtisodiyot: ilmiy-amaliy elektron jurnal, 3(6). https://ojs.qmii.uz/index.php/ej/article/view/1520/782
5. Inflyatsiya va uning aholining real daromadlariga ta’siri. (2026, 30-yanvar). Zenodo. https://zenodo.org/records/18434247
6. Umarova, I. (2025). The constitutional and legal nature of a decent human existence in a welfare state. Jamiyat va innovatsiyalar (Society and Innovations). https://inscience.uz/index.php/socinov/article/download/8075/7799/25305
7. Bundesregierung. (2026, 1-iyul). Renten steigen zum 1. Juli 2026. https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/rentenanpassung-2026-2337000
8. Ministry of Labour and Social Protection of the Population of the Republic of Kazakhstan. (2026). Размеры пенсий и пособий увеличены в Казахстане. https://www.gov.kz/org/enbek/press/news/details/1136270?lang=ru
9. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2026). Yillik iste’mol narxlari indeksi dinamikasi (SIAT, 1.11.01.0009). https://siat.stat.uz/data/3003/?lang=uz
10. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Yillik, yil boshidan va oylik inflyatsiya ko‘rsatkichlari. https://cbu.uz/uz/monetary-policy/annualinflation/indicators/
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 23-iyundagi PF–115-son Farmoni. Ish haqi, pensiyalar, stipendiyalar va nafaqalar miqdorini oshirish to‘g‘risida. https://lex.uz/docs/-8283656
12. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. (2023-yilgi yangi tahrir). https://lex.uz/
13. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi. (2022). https://lex.uz/docs/6257288
14. O‘zbekiston Respublikasining “Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi Qonuni. https://lex.uz/
15. O‘zbekiston Respublikasining “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. https://lex.uz/
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
