MINTAQA IQTISODIYOTINI BARQARORLASHTIRISHDA INFRATUZILMA SALOHIYATINI RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI
Keywords:
infratuzilma salohiyati, mintaqa iqtisodiyoti, iqtisodiy barqarorlik, Xorazm viloyati, yalpi hududiy mahsulot, konvergensiya koeffitsienti, Herfindahl–Hirschman indeksi, suv tejovchi texnologiyalar, transport-logistika, turizm infratuzilmasi.Abstract
Maqolada mintaqa iqtisodiyotini barqarorlashtirishda infratuzilma salohiyatining o‘rni Xorazm viloyati misolida tadqiq etilgan. Tadqiqotning dolzarbligi viloyat iqtisodiyotining sug‘oriladigan dehqonchilik, qayta ishlash sanoati va turizmga tayanishi hamda ushbu tarmoqlarning suv, energiya va transport infratuzilmasiga bevosita bog‘liqligi bilan izohlanadi. Tadqiqot maqsadi – infratuzilma salohiyatining hududiy iqtisodiy barqarorlikka ta’sirini baholash va uni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlarini asoslashdan iborat. Metodologik asos sifatida aholi jon boshiga yalpi hududiy mahsulot bo‘yicha konvergensiya koeffitsienti, tarmoq diversifikatsiyasini o‘lchovchi Herfindahl–Hirschman indeksi hamda infratuzilma quyi tizimlarining cheklovchi omillar tahlili qo‘llanilgan. Tahlil Xorazm viloyati statistika boshqarmasi, Milliy statistika qo‘mitasi va viloyat hokimligining 2024–2025-yillardagi ma’lumotlariga asoslangan. Infratuzilma olti quyi tizimga – suv xo‘jaligi, transport-logistika, energetika, muhandislik-kommunal, turizm va innovatsion-sanoat infratuzilmasiga ajratilib, har biri bo‘yicha asosiy cheklovchi omil aniqlangan. Natijalarga ko‘ra, 2025-yilda viloyat YaHM 62 987,5 mlrd so‘mga yetib, 7,9 % ga o‘sgan, kambag‘allik darajasi 6,7 % gacha qisqargan, biroq konvergensiya koeffitsienti 0,63 ni tashkil etib, viloyat aholi jon boshiga YaHM bo‘yicha respublika o‘rtacha darajasidan 37 % orqada qolmoqda. Iqtisodiyot tarmoqlar bo‘yicha nisbatan diversifikatsiyalashgan (HHI ≈ 0,274), ammo asosiy tarmoqlarning Amudaryo suviga umumiy bog‘liqligi yashirin tizimli xavf manbai ekani aniqlangan. Suv tejovchi texnologiyalar hisobiga 1 mlrd m³ suv tejalgani suv xo‘jaligi infratuzilmasi barqarorlikning eng samarali vositasi ekanini ko‘rsatadi. Shuningdek, eng yuqori mavsumda turistlarni joylashtirish o‘rinlarining yetishmasligi va tranzit salohiyatidan to‘liq foydalanilmayotgani aniqlangan. Maqolada suv resurslarini tejash, transport-logistika, energetika, turizm va innovatsion-sanoat infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha ustuvor yo‘nalishlar hamda konvergensiya koeffitsientini 2030-yilgacha 0,70 darajaga yetkazish taklifi asoslab berilgan. Natijalardan hududiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish dasturlarini ishlab chiqishda va infratuzilma investitsiyalarini ustuvorlashtirishda foydalanish mumkin.
Downloads
References
1. Aschauer D.A. Is Public Expenditure Productive? // Journal of Monetary Economics. – 1989. – Vol. 23(2). – P. 177–200.
2. Bom P.R.D., Ligthart J.E. What Have We Learned from Three Decades of Research on the Productivity of Public Capital? // Journal of Economic Surveys. – 2014. – Vol. 28(5). – P. 889–916.
3. Calderón C., Moral-Benito E., Servén L. Is Infrastructure Capital Productive? A Dynamic Heterogeneous Approach // Journal of Applied Econometrics. – 2015. – Vol. 30(2). – P. 177–198.
4. Calderón C., Servén L. The Effects of Infrastructure Development on Growth and Income Distribution // World Bank Policy Research Working Paper No. 3400. – Washington, D.C.: World Bank, 2004.
5. Crescenzi R., Rodríguez-Pose A. Infrastructure and Regional Growth in the European Union // Papers in Regional Science. – 2012. – Vol. 91(3). – P. 487–513.
6. Hirschman A.O. The Strategy of Economic Development. – New Haven: Yale University Press, 1958. – 217 p.
7. Krugman P. Increasing Returns and Economic Geography // Journal of Political Economy. – 1991. – Vol. 99(3). – P. 483–499.
8. Martin R., Sunley P. On the Notion of Regional Economic Resilience: Conceptualization and Explanation // Journal of Economic Geography. – 2015. – Vol. 15(1). – P. 1–42.
9. Modernization and Management of Urgench Airport. – https://invest.miit.uz/en/projects/modernization-and-management-of-urgench-airport
10. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari. – https://stat.uz
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. – https://lex.uz
12. Rodríguez-Pose A. The Revenge of the Places That Don’t Matter (and What to Do about It) // Cambridge Journal of Regions, Economy and Society. – 2018. – Vol. 11(1). – P. 189–209.
13. Timilsina G., Hochman G., Song Z. Infrastructure, Economic Growth, and Poverty: A Review // World Bank Policy Research Working Paper No. 9258. – Washington, D.C.: World Bank, 2020.
14. Uzbekistan’s Khorezm Region Gross Regional Product Reaches 63 Trillion Soums // Daryo.uz. – 2026-yil 4-mart. – https://daryo.uz
15. Xorazm viloyati hokimining 2025-yil yakunlari bo‘yicha hisoboti. – https://gov.uz/oz/xorazm/news/view/123912
16. Xorazm viloyati statistika boshqarmasi. Yalpi hududiy mahsulot: 2025-yil yanvar–dekabr (dastlabki ma’lumotlar). – https://www.xorazmstat.uz
17. Президенту представили планы развития Хорезмской области // Kun.uz. – 2025-yil 12-sentabr. – https://kun.uz/ru/news/2025/09/12/prezidentu-predstaviliplany-razvitiya-xorezmskoy-oblasti
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
