MOLIYAVIY INKLYUZIYA VA QASHSHOQLIKNI QISQARTIRISH SHAROITIDA TIJORAT BANKLARIDA KREDIT RISKLARINI BOSHQARISH
Keywords:
moliyaviy inklyuziya, qashshoqlik, kredit riski, tijorat banklari, kredit skoringi, kredit portfeli, raqamli kreditlash, muammoli kreditlar, moliyaviy xizmatlar, kreditga layoqatlilik.Abstract
Aholining moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasini oshirish iqtisodiy faollikni kuchaytirish, daromad manbalarini kengaytirish va qashshoqlikni qisqartirish siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Moliyaviy inklyuziyaning rivojlanishi aholining kredit, jamg‘arma, to‘lov va boshqa bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi. Ayniqsa, kredit resurslarining aholining daromadi past qatlamlari, kichik tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan shaxslar uchun ochiqligi ularning iqtisodiy faoliyatini kengaytirish va barqaror daromad manbalarini shakllantirishga ta’sir ko‘rsatadi. Biroq kreditlash ko‘lamining kengayishi tijorat banklarida kredit risklarini samarali boshqarish masalasini ham kuchaytiradi. Kredit tarixiga ega bo‘lmagan, daromadi o‘zgaruvchan yoki norasmiy shaklda shakllanadigan mijozlarning kreditga layoqatliligini aniqlash an’anaviy baholash usullari orqali murakkablashadi. Maqolada moliyaviy inklyuziya va qashshoqlikni qisqartirish jarayonlarining tijorat banklarida kredit risklarini boshqarish tizimiga ta’siri tahlil qilinadi. Kredit risklarini baholashda raqamli skoring, muqobil ma’lumotlardan foydalanish, mijozlarni risk darajasiga ko‘ra segmentlashtirish, kredit portfelini diversifikatsiya qilish va muntazam monitoring olib borish yo‘nalishlari yoritiladi. Tadqiqot natijalari moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish bilan banklarning moliyaviy barqarorligini ta’minlash o‘rtasida muvozanatni shakllantirish zarurligini ko‘rsatadi. Qashshoqlikni qisqartirishga yo‘naltirilgan kredit siyosatida kredit mablag‘larini daromad keltiruvchi faoliyatga yo‘naltirish, mijozning real to‘lov qobiliyatini baholash va kreditdan keyingi monitoringni kuchaytirish kredit risklarini kamaytirishning samarali yo‘nalishlari sifatida asoslanadi.
Downloads
References
1. Beck T., Demirgüç-Kunt A., & Levine R. (2007). Finance, inequality and the poor. Journal of Economic Growth, 12, 27–49. https://doi.org/10.1007/s10887-007-9010-6
2. Yang F., & Masron T.A. (2024). Role of financial inclusion and digital transformation on bank credit risk. Journal of International Financial Markets. Institutions and Money, 91, 101934. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2023.101934
3. Mhlanga D. (2021). Financial inclusion in emerging economies: The application of machine learning and artificial intelligence in credit risk assessment. International Journal of Financial Studies, 9(3), 39. https://doi.org/10.3390/ijfs9030039
4. Вылегжанина Е.В., & Макаренко А.С. (2018). Система управления кредитными рисками в коммерческих банках. Экономика: теория и практика.
5. Кетоева Н.Л., Рыбакова В.А., & Белгородцева Е.А. (2021). Методы оценки кредитных рисков коммерческих банков в российской и зарубежной практике. Московский экономический журнал. https://doi.org/10.24412/2413-046Х-2021-10228
6. Ажайипова, И. Ш. (2024). Управление кредитными рисками в коммерческих банках Республики Казахстан в современных реалиях. Вестник Актюбинского регионального университета имени К. Жубанова, 59(1).
7. Toymuxamedov, I. (2026). Tadbirkorlik subyektlarini kreditlashdagi bank kredit risklarini pasaytirish yo‘llari. Muhandislik va iqtisodiyot.
https://doi.org/10.5281/zenodo.21007561
8. Karimova, S. (2025). Kredit riski va unga ta’sir qiluvchi omillar tahlili. Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 3(12). https://doi.org/10.5281/zenodo.18014404
9. Mahmudov Q.Kh.O. (2026). Improving credit risk assessment and management mechanisms in commercial banks of Uzbekistan: International standards and national practice. Agrobusiness, Science and Technology, 4(7).
10. Adilov M.M. (2024). Tijorat banklari kredit portfeli samaradorligini oshirishda kredit siyosatining o‘rni va ahamiyati. Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali, 4(7), 38–45.
11. Norova, N. (2025). O‘zbekiston bank-moliya tizimida kredit risklarini boshqarish amaliyotini takomillashtirish va uning xususiy sektor rivojlanishiga ta’siri. Green Economy and Development.
12. Sheraliyev, O. (2026). Tijorat banklari kredit portfelini diversifikatsiya qilish va kredit risklarini boshqarishni takomillashtirish yo‘nalishlari. Muhandislik va iqtisodiyot. https://doi.org/10.5281/zenodo.20721346
13. Omar, M. A., & Inaba, K. (2020). Does financial inclusion reduce poverty and income inequality in developing countries? A panel data analysis. Journal of Economic Structures, 9, Article 37. https://doi.org/10.1186/s40008-020-00214-4
14. World Bank. (2020). Enhancing financial capability and inclusion in Uzbekistan: A demand-side assessment. World Bank.
15. Turg‘unov, M. M., & Maxammadov, D. M. (2026). Raqamli iqtisodiyot sharoitida tijorat banklarida boshqaruv faoliyatini takomillashtirishda iqtisodiy tahlilning ahamiyati. Insonshunoslik fanlari jurnali, 2(1).
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
