OLIY TAʼLIM TASHKILOTLARIDA INNOVATSION MENEJMENT TAMOYILLARI ASOSIDA BOSHQARUV QARORLARINI QABUL QILISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
innovatsiya, menejment, boshqaruv, qaror, mexanizm, universitet, mustaqillik, reyting, monitoring, samaradorlik.Abstract
Maqolada Oʻzbekiston oliy taʼlim tizimining jadal miqdoriy kengayish bosqichidan sifat va samaradorlikka yoʻnaltirilgan bosqichga oʻtishi sharoitida oliy taʼlim tashkilotlarida (OTT) boshqaruv qarorlarini qabul qilish mexanizmlarini innovatsion menejment tamoyillari asosida takomillashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqot maqsadi OTTlarning akademik, tashkiliy-boshqaruv va moliyaviy mustaqilligi kengayib borayotgan sharoitda qarorlarni asoslash, baholash va ularning ijrosini nazorat qilishning yaxlit mexanizmini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqotda tizimli yondashuv, 2019–2026-yillarda qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarning kontent-tahlili, 2015/2016–2025/2026-oʻquv yillari rasmiy statistik maʼlumotlarining dinamik tahlili, modellashtirish hamda ierarxiyalarni tahlil qilish usuli (AHP) qoʻllanilgan. Natijalarga koʻra, OTTlar soni 2015/2016-oʻquv yilidagi 69 tadan 2024/2025-oʻquv yilida 222 taga yetgan, 2025/2026-oʻquv yilida esa ilk bor 215 taga qisqargan; talabalar soni 5,8 barobar oshib, 1535,0 ming kishini tashkil etgan, biroq yillik oʻsish surʼati 41,5 foizdan 7,1 foizgacha pasaygan. Bu holat va reytingga asoslangan moliyalashtirishning joriy etilishi boshqaruvda kengayish mantigʻidan resurslarni tanlab taqsimlash mantigʻiga oʻtishni taqozo etmoqda. Maqolada maʼlumotlarga asoslanganlik, manfaatdor tomonlar ishtiroki, moslashuvchanlik, taqsimlangan yetakchilik, boshqariladigan eksperiment va natijaga yoʻnaltirilganlik tamoyillariga tayangan olti bosqichli qaror qabul qilish mexanizmi taklif etilgan. Mexanizm «Raqamli iqtisodiyot va biznes-analitika» yoʻnalishi boʻyicha yangi magistratura dasturi formatini tanlash boʻyicha shartli misolda aprobatsiya qilingan: mezonlar vaznlari izchil aniqlangan (CR = 0,031), muqobil variantlar oʻrtasidagi farq kichikligi sababli sezgirlik tahlili orqali pilot sinov zarurati asoslangan. Shuningdek, qarorlarni strategik, taktik va operatsion turlarga ajratib, har bir tur uchun majburiy bosqichlar tarkibini belgilovchi tipologiya hamda analitik markaz, yagona maʼlumotlar ombori, qaror qabul qilish reglamenti va KPI monitoringi panelidan iborat institutsional taʼminot ishlab chiqilgan. Natijalardan OTT rahbariyati, kuzatuv kengashlari va tarkibiy boʻlinmalar strategik qarorlarni asoslashda hamda milliy reyting koʻrsatkichlarini boshqarishda foydalanishi mumkin.
Downloads
References
1. Benavides, L. M. C., Tamayo Arias, J. A., Arango Serna, M. D., Branch Bedoya, J. W., & Burgos, D. (2020). Digital transformation in higher education institutions: A systematic literature review. Sensors, 20(11), 3291. https://doi.org/10.3390/s20113291
2. Bolden, R., Petrov, G., & Gosling, J. (2009). Distributed leadership in higher education: Rhetoric and reality. Educational Management Administration & Leadership, 37(2), 257–277. https://doi.org/10.1177/1741143208100301
3. Chesbrough, H. W. (2003). Open innovation: The new imperative for creating and profiting from technology. Harvard Business School Press.
4. Christensen, C. M., & Eyring, H. J. (2011). The innovative university: Changing the DNA of higher education from the inside out. Jossey-Bass.
5. Clark, B. R. (1998). Creating entrepreneurial universities: Organizational pathways of transformation. Pergamon.
6. Cohen, M. D., March, J. G., & Olsen, J. P. (1972). A garbage can model of organizational choice. Administrative Science Quarterly, 17(1), 1–25. https://doi.org/10.2307/2392088
7. Daniel, B. (2015). Big Data and analytics in higher education: Opportunities and challenges. British Journal of Educational Technology, 46(5), 904–920. https://doi.org/10.1111/bjet.12230
8. Dilshodova, D. (2025). Enhancing the effectiveness of innovative approaches in managing education quality at higher education institutions. Jamiyat va innovatsiyalar – Society and Innovations, 6(5/S), 113–118. https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss5/S-pp113-118
9. Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (2000). The dynamics of innovation: From National Systems and “Mode 2” to a Triple Helix of university–industry–government relations. Research Policy, 29(2), 109–123. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00055-4
10. Gaftandzhieva, S., Hussain, S., Hilčenko, S., Doneva, R., & Boykova, K. (2023). Data-driven decision making in higher education institutions: State-of-play. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 14(6), 397–405.
11. Gʻoziyev, K. (2026). Oliy taʼlim tizimini transformatsiya qilishda oliy taʼlim tashkilotlari akademik mustaqilligini taʼminlash. Jamiyat va innovatsiyalar – Society and Innovations, 7(2), 59–75. https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol7-iss2-pp59-75
12. Kezar, A. (2018). How colleges change: Understanding, leading, and enacting change (2nd ed.). Routledge.
13. Marginson, S. (2016). The worldwide trend to high participation higher education: Dynamics of social stratification in inclusive systems. Higher Education, 72(4), 413–434. https://doi.org/10.1007/s10734-016-0016-x
14. OECD, & European Commission. (2012). A guiding framework for entrepreneurial universities. OECD.
15. Oʻzbekiston Respublikasi. (2020). Taʼlim toʻgʻrisida (2020-yil 23-sentyabrdagi OʻRQ-637-son Qonun). https://lex.uz/docs/5013007
16. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. (2025). Higher education in the Republic of Uzbekistan [Press-reliz, 28.05.2025]. https://stat.uz/img/highereducation_p64577.pdf
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
