TEMIR YO‘L TRANSPORT TIZIMI FOYDALANUVCHILARINING TALAB VA EHTIYOJLARINING TAHLILI
Keywords:
temir yo‘l transporti, foydalanuvchi ehtiyojlari, yo‘lovchi talabi, xizmat sifati, SERVQUAL, Kano modeli, muhimlik–bajarilish tahlili, qoniqish indeksi, shahar atrofi qatnovlari, O‘zbekiston.Abstract
Mazkur maqolada temir yo‘l transport tizimi foydalanuvchilari – yo‘lovchilar va yuk jo‘natuvchilarning talab va ehtiyojlari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekistonda temir yo‘l transportining salohiyati bilan undan amalda foydalanish darajasi o‘rtasidagi sezilarli tafovut bilan asoslangan: 2025-yilda temir yo‘l barcha transport turlarida tashilgan yo‘lovchilarning 0,2 foizidan kamroq qismiga xizmat ko‘rsatgan. Ishda A. Maslou ehtiyojlar ierarxiyasi, SERVQUAL va Kano modellari hamda EN 13816 Yevropa standartining xizmat sifatini baholashga oid yondashuvlari umumlashtirilgan. Ilmiy adabiyotlar tahlili asosida foydalanuvchi ehtiyojlarini o‘rganishning psixologik-marketing, standartlashtirish va iqtisodiymatematik yondashuvlari ajratib ko‘rsatilgan. Xalqaro ilmiy manbalar asosida xizmat sifati atributlari funksional, ijtimoiy-iqtisodiy, psixologik va axborot-raqamli guruhlarga ajratilib, har bir guruh Kano modeli bo‘yicha ehtiyoj turiga bog‘langan. Tadqiqotda tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, guruhlash, statistik tahlil va ekspert baholash usullaridan foydalanilgan, axborot bazasini esa normativ-huquqiy hujjatlar, “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ va Transport vazirligining rasmiy ma’lumotlari hamda xorijiy ilmiy nashrlar tashkil etgan. O‘zbekiston temir yo‘l transportining 2025- yil yakunlari va 2030-yilgacha belgilangan maqsadli ko‘rsatkichlari tahlil qilinib, talab va taklif o‘rtasidagi nomutanosiblik aniqlangan: shahar atrofi qatnovlarida qatnov chastotasining pastligi va shaharlararo yo‘nalishlarda chiptalar taqchilligi asosiy muammolar sifatida ko‘rsatilgan. Foydalanuvchi ehtiyojlarini baholash uchun muhimlik–bajarilish tahliliga (IPA) asoslangan sifat tafovuti ko‘rsatkichi va muhimlik bo‘yicha tortilgan integral qoniqish indeksi (CSI) taklif etilgan hamda IPA matritsasi kvadrantlari bo‘yicha boshqaruv strategiyalari ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasida temir yo‘l xizmatlari sifatini oshirishning asosiy sharti qatnov chastotasini oshirish, stansiyalarga yetib borish qulayligini ta’minlash, shahar jamoat transporti bilan integratsiyalash va xizmatlarni raqamlashtirishdan iborat ekanligi asoslangan. Maqola natijalaridan “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ faoliyatida xizmat sifatini monitoring qilish va investitsiyalarni ustuvorlashtirishda foydalanish mumkin.
Downloads
References
1. O‘zbekiston Respublikasining “Temir yo‘l transporti to‘g‘risida”gi Qonuni. 15.04.1999-y., № 777-I [Elektron resurs] // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – URL: https://lex.uz
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022-y. [Elektron resurs]. – URL: https://lex.uz
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilga qadar temir yo‘l transportida mahalliy yo‘nalishlarda yo‘lovchi tashish ko‘rsatkichlarini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–391-son qarori. 27.12.2025-y. [Elektron resurs]. – URL: https://www.digital.gov.uz/oz/advice/784/document/4491
4. “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ rasmiy sayti [Elektron resurs]. – URL: https://railway.uz/uz/ (murojaat sanasi: 27.09.2026).
5. Metrodagi kunlik yo‘lovchilar soni milliondan oshdi: Transport tizimida 2025-yil sarhisobi [Elektron resurs] // Anhor.uz. – 2026. – URL: https://anhor.uz/uzl/news/transport-2025-sarhisob/ (murojaat sanasi: 27.09.2026).
6. Yilning ilk olti oyida Toshkent metrosidan 155,6 mln yo‘lovchi foydalandi [Elektron resurs] // Anhor.uz. – 2026. – URL: https://anhor.uz/uzl/news/o-zbekistonda-metro/(murojaat sanasi: 27.09.2026).
7. O‘zbekiston shahar atrofi qatnovlari uchun 157 mln yevroga 10 ta Škoda elektropoyezdi xarid qiladi [Elektron resurs] // Gazeta.uz. – 19.09.2026. – URL: https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/19/skoda/ (murojaat sanasi: 27.09.2026).
8. Maslow A.H. A theory of human motivation [Text]: scientific article // Psychological Review. – 1943. – Vol. 50, No. 4. – P. 370–396.
9. EN 13816:2002. Transportation – Logistics and services – Public passenger transport – Service quality definition, targeting and measurement [Text]: standard. – Brussels: CEN, 2002.
10. Parasuraman A., Zeithaml V.A., Berry L.L. SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality [Text]: scientific article // Journal of Retailing. – 1988. – Vol. 64, No. 1. – P. 12–40.
11. Kano N., Seraku N., Takahashi F., Tsuji S. Attractive quality and must-be quality [Text]: scientific article // Journal of the Japanese Society for Quality Control. – 1984. – Vol. 14, No. 2. – P. 39–48.
12. Cavana R.Y., Corbett L.M., Lo Y.L. Developing zones of tolerance for managing passenger rail service quality [Text]: scientific article // International Journal of Quality & Reliability Management. – 2007. – Vol. 24, No. 1. – P. 7–31.
13. Givoni M., Rietveld P. The access journey to the railway station and its role in passengers’ satisfaction with rail travel [Text]: scientific article // Transport Policy. – 2007. – Vol. 14, No. 5. – P. 357–365.
14. de Oña J., de Oña R. Quality of service in public transport based on customer satisfaction surveys: A review and assessment of methodological approaches [Text]: scientific article // Transportation Science. – 2015. – Vol. 49, No. 3. – P. 605–622.
15. dell’Olio L., Ibeas A., Cecín P. The quality of service desired by public transport users [Text]: scientific article // Transport Policy. – 2011. – Vol. 18, No. 1. – P. 217–227.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
