UCH О‘LCHOVLI ELASTIK HISOBLASHNING IKKI О‘LCHOVLI HISOBLASHGA NISBATAN SAMARADORLIGI

Authors

  • Mahamadaziz Rasulmuhamedov Mahamadaminovich Author
  • Shukurova Shohsanam Bahriddin qizi Author

Keywords:

elastik hisoblash, ikki о‘lchovli model, uch о‘lchovli model, chekli elementlar usuli, kuchlanish, deformatsiya, kо‘chish, fazoviy konstruksiya, hisoblash aniqligi, iqtisodiy samaradorlik.

Abstract

Ushbu maqolada muhandislik konstruksiyalarini elastik holatda hisoblashda ikki o‘lchovli va uch o‘lchovli modellashtirish yondashuvlarining samaradorligi qiyosiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda ikki o‘lchovli hisoblashda qo‘llaniladigan tekis kuchlanish va tekis deformatsiya holatlarining asosiy farazlari, ularning qo‘llanish shartlari hamda hisoblash natijalariga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Ikki o‘lchovli modellar konstruksiyaning geometrik shakli va yuklanish sharoiti sodda bo‘lgan hollarda hisoblash jarayonini tezlashtiradi, biroq ayrim fazoviy kuchlanish va deformatsiya holatlarini to‘liq aks ettira olmaydi. Shu sababli murakkab shakldagi konstruksiyalar uchun uch o‘lchovli modellashtirishning afzalliklari alohida o‘rganilgan. Xususan, fazoviy kuchlanish holati, mahalliy kuchlanishlar konsentratsiyasi, buralish, ko‘ndalang deformatsiyalar hamda tayanch va birikma zonalarida yuzaga keladigan murakkab jarayonlarni aniqroq ifodalash imkoniyatlari tahlil qilingan. Hisoblash natijalarini baholashda aniqlik, kompyuter resurslari, modellashtirish vaqti, material sarfi va iqtisodiy samaradorlik asosiy mezon sifatida qabul qilingan. Olingan natijalar uch o‘lchovli hisoblash dastlab ikki o‘lchovli hisoblashga nisbatan ko‘proq vaqt va hisoblash resurslarini talab qilishini ko‘rsatdi. Biroq murakkab konstruksiyalarda uch o‘lchovli model real ish sharoitini to‘liqroq ifodalab, kuchlanish va deformatsiyalarni aniqroq baholashga imkon beradi. Natijada konstruksiyaning ayrim qismlarida ortiqcha mustahkamlik zaxirasini kamaytirish, materialdan oqilona foydalanish va loyihalash qarorlarining asoslanganligini oshirish mumkin. Ayniqsa, tayanchlar, teshiklar, keskin geometrik o‘zgarishlar va birikmalar mavjud bo‘lgan konstruksiyalarda uch o‘lchovli yondashuv mahalliy kuchlanishlarning taqsimlanishini batafsil ko‘rsatadi. Shu jihatdan u nafaqat nazariy hisoblash, balki amaliy loyihalash uchun ham foydali hisoblanadi. Mazkur natijalar hisoblash usulini konstruksiya xususiyatlariga mos tanlash zarurligini ko‘rsatadi va muhandislik amaliyotida hisoblash samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. Chen, H., Jiang, W., Spencer, B. W. (2024). A mixed formulation of the planestress problem to facilitate reuse of constitutive models in finite-element programs. Mechanics Research Communications, 139, 104307. DOI: 10.1016/j.mechrescom.2024.104307.

2. Ahmadi, M., McBride, A., Steinmann, P., Saxena, P. (2025). Plane stress finite element modelling of arbitrary compressible hyperelastic materials. Acta Mechanica, 236, 3975–3994. DOI: 10.1007/s00707-025-04310-z.

3. Nguyen, D. D., Nguyen, M. N., Nguyen, D. D., Rungamornrat, J., Bui, T. Q. (2021). Enhanced nodal gradient finite elements with new numerical integration schemes for 2D and 3D geometrically nonlinear analysis. Applied Mathematical

Modelling, 93, 326–359. DOI: 10.1016/j.apm.2020.11.040.

4. Monsalve, J. J., Soni, A., Karfakis, M., Hazzard, J., Ripepi, N. (2022). Stochastic Continuous Modeling for Pillar Stress Estimation and Comparison with 2D Numerical, and Analytical Solutions in an Underground Stone Mine. Mining, Metallurgy & Exploration, 39, 1917–1937. DOI: 10.1007/s42461-022-00676-z.

5. Kraft, J., Fällgren, C., Vormwald, M. (2020). Calculation of stress intensity factors from shell elements under mixed mode loading. International Journal of Fatigue, 134, 105447. DOI: 10.1016/j.ijfatigue.2019.105447.

6. Wang, Z., Yang, X., Lai, W., Zhong, Y., Liu, R. (2022). A VAM-Based Equivalent Model for Triangular Honeycomb Sandwich Panels: Comparison with Numerical and Experimental Data. Materials, 15(14), 4766. DOI: 10.3390/ma15144766.

7. Dao, L. T., Duong, P. T. M., Luong, V. D. (2025). Analysis of Stress and Strain in Sandwich Structures Using an Equivalent Finite Element Model. International Journal of Engineering and Technology Innovation, 15(1), 26–43. DOI: 10.46604/ijeti.2024.13630.

8. Mikkelsen, L. P., Legarth, B. N., Herrmann, L., Christensen, M. M., Niordson, C. F. (2022). A special finite element method applied to off-axis tunnel cracking in laminates. Engineering Fracture Mechanics, 268, 108387. DOI: 10.1016/j.engfracmech.2022.108387.

9. Zenkevich O. Chekli elementlar usuli va uning muhandislik masalalariga tatbiqi. — Moskva: Mir, 1975.

10. Zenkevich O., Teylor R. Chekli elementlar usuli. Asoslar. — Moskva: Mir, 2005.

11. Bate K. Chekli elementlar usulida sonli hisoblashlar. — Moskva: Fizmatlit, 2010.

12. Timoshenko S.P., Gudyer Dj. Elastiklik nazariyasi. — Moskva: Nauka, 1979.

13. Timoshenko S.P. Materiallar qarshiligi kursi. — Moskva: Nauka, 1965.

14. Sedov L.I. Uzluksiz muhit mexanikasi. — Moskva: Nauka, 1983.

15. Bate K. Chekli elementlar usulida sonli tahlil. — Moskva: Fizmatlit, 2010.

16. Gallager R. Chekli elementlar usuli asoslari. — Moskva: Mir, 1984.

17. Oden J. Chekli elementlarning hisoblash mexanikasi. — Moskva: Mir, 1976.

18. Aleksandrov A.V., Potapov V.D., Derjavin B.P. Materiallar qarshiligi. — Moskva: Visshaya shkola, 2003.

19. Obrazsov I.F., Savelyev L.M., Xazanov X.S. Injenerlik masalalarida chekli elementlar usuli. — Moskva: Visshaya shkola, 1985.

20. Aleksandrov A.V., Potapov V.D., Derjavin B.P. Materiallar qarshiligi. — Moskva: Visshaya shkola, 2003.

Downloads

Published

2026-09-09

Issue

Section

Economics

How to Cite

UCH О‘LCHOVLI ELASTIK HISOBLASHNING IKKI О‘LCHOVLI HISOBLASHGA NISBATAN SAMARADORLIGI. (2026). Innovations in Science and Technologies, 3(9), 42-56. https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/1712