RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA O‘ZINI O‘ZI BAND QILGANLARNING PENSIYA TA’MINOTI: PLATFORMA VA DAVLAT INTEGRATSIYASI MODELI
Keywords:
raqamli iqtisodiyot, gig-iqtisodiyot, platforma bandligi, o‘zini o‘zi band qilganlar, pensiya ta’minoti, API-integratsiya, mikro-badal, ijtimoiy himoya, soliq madaniyati, shakllanmagan sektor.Abstract
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida o‘zini o‘zi band qilganlar va platforma ishchilarining pensiya ta’minoti masalalari kompleks tahlil qilingan. O‘zbekistonda gigiqtisodiyotning jadal sur'atlar bilan o‘sishi natijasida vujudga kelayotgan strukturaviy disbalans — bandlikning rasmiy sektordan platforma-mediatsiyalashgan mehnat munosabatlariga ko‘chishi va shu jarayon natijasida shakllanayotgan ijtimoiy himoya bo‘shlig‘i — empirik ma’lumotlar asosida baholangan. Tadqiqotning markaziy elementi sifatida raqamli platformalar (Yandex Go, Uzum Tezkor, Bringo, Express24 va boshqalar) bilan davlat soliq-pensiya tizimi o‘rtasida API-darajadagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri integratsiyani ta’minlovchi konseptual model ishlab chiqilgan. Modelda har bir tranzaksiyadan avtomatik mikro-badallar undirish va ularning xodimning shaxsiy yig‘ma pensiya hisobvarag‘iga real vaqt rejimida o‘tkazilishi mexanizmi asoslangan. Statistik ekstrapolyatsiya usuli asosida 2025–2030 yillar uchun byudjet daromadlari va pensiya jamg‘armasi to‘ldirilishining prognoz qiymatlari hisoblab chiqilgan. Tadqiqot natijalari Soliq qo‘mitasi, Pensiya jamg‘armasi va Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi uchun amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan to‘rtta innovatsion mexanizm taklifi bilan yakunlangan.
Downloads
References
1. Berg, J., Furrer, M., Harmon, E., Rani, U., & Silberman, M. S. (2018). Digital labour platforms and the future of work: Towards decent work in the online world. Geneva: International Labour Office.
2. De Stefano, V. (2016). The rise of the «just-in-time workforce»: On-demand work, crowdwork, and labour protection in the «gig-economy». Comparative Labor Law & Policy Journal, 37(3), 471–504.
3. Ergashev, Q. (2024). Raqamli platforma iqtisodiyotini soliqqa tortishning mahalliy modellari va O‘zbekiston uchun adaptatsiya yo‘llari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 12(2), 87–104.
4. Hevner, A. R., March, S. T., Park, J., & Ram, S. (2004). Design science in information systems research. MIS Quarterly, 28(1), 75–105.
5. International Labour Organization. (2021). World employment and social outlook 2021: The role of digital labour platforms in transforming the world of work. Geneva: ILO Publications.
6. International Labour Organization. (2024). Realizing decent work in the platform economy: Policy brief on extending social protection to platform workers. Geneva: ILO.
7. Mustafakulov, Sh., Toirov, B., & Qosimova, D. (2023). O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyot va mehnat bozori transformatsiyasi: empirik tahlil. Iqtisodiyot va ta’lim, (4), 153–168.
8. Peffers, K., Tuunanen, T., Rothenberger, M. A., & Chatterjee, S. (2007). A design science research methodology for information systems research. Journal of Management Information Systems, 24(3), 45–77.
9. Schmid-Drüner, M. (2024). Platform work in the European Union: From legal ambiguity to social protection. European Parliamentary Research Service Briefing Paper, PE 757.682.
10. Standing, G. (2023). The precariat: The new dangerous class (Rev. and updated ed.). London: Bloomsbury Academic.
11. Stewart, A., & Stanford, J. (2017). Regulating work in the gig economy: What are the options? The Economic and Labour Relations Review, 28(3), 420–437.
12. Sundararajan, A. (2016). The sharing economy: The end of employment and the rise of crowd-based capitalism. Cambridge, MA: MIT Press.
13. World Bank. (2023). Working without borders: The promise and peril of online gig work. Washington, DC: World Bank Group.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi «2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi PF-60-son Farmoni.
15. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. (2024). Mehnat va bandlik bo‘yicha rasmiy statistik byulleten — 2024 yil. Toshkent: Statistika qo‘mitasi nashriyoti.
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal





